Voor de meeste kinderen is het nog wachten tot 6 december tot Sinterklaas langskomt, maar in de streek rond Aalst, Ieper en in de Kempen en Limburg komt op 11 november al die andere kindervriend langs: Sint-Maarten. Wie is die minder bekende Sint-Maarten eigenlijk? En waarom komt hij al een kleine maand vroeger naar ons land dan Sinterklaas?
Optochten en vreugdevuren: heel wat gemeenten vieren Sint-Maarten, maar wie is dat eigenlijk?
Voor de duidelijkheid: Sinterklaas en Sint-Maarten zijn 2 verschillende historische figuren, toch zijn er ook veel gelijkenissen. Zo waren ze beiden bisschop en werden ze door de katholieke kerk gelinkt aan meerdere mirakels. Ook waren ze tijdgenoten, maar geen streekgenoten.
Sinterklaas is gebaseerd op de Griekse bisschop Nicolaas van Myra die in de 3e en 4e eeuw vooral actief was in het huidige Turkije. Hij is de patroonheilige van onder andere schippers, bankiers en koophandelaars.
Sint-Maarten is dan weer gebaseerd op Martinus van Tours die eveneens leefde in de 4e eeuw in het toenmalige Gallië, nu West- en Zuid-Europa. Hij geldt als de beschermheilige van onder andere bedelaars en reizigers.
Bedelfeesten tijdens de winter
Dat het feest van Sint-Maarten en Sinterklaas dan ook veel gelijkenissen vertoont, is dus geen toeval. Vandaag zijn ze beiden een kindervriend die snoepgoed en cadeautjes rondbrengt, vaak vergezeld door knechten. Alleen is de ene vandaag veel minder populair, en in sommige streken zelfs totaal onbekend.
Er was een tijd dat in heel het land Sint-Maarten gevierd werd, van Sinterklaas was toen nauwelijks sprake
Tony Vaessen, voorzitter van het Verbond Volkscultuur in de Lage Landen
"Er was een tijd dat in heel het land Sint-Maarten gevierd werd, van Sinterklaas was toen nauwelijks sprake", zegt Tony Vaessen, voorzitter van het Verbond Volkscultuur in de Lage Landen. "Veel had te maken met Sint-Maarten als patroonheilige van de bedelaars. Bedelen was een essentieel onderdeel van de maatschappij."
"Net voor de winter werd het leven harder voor de mensen. Ze hadden weinig mogelijkheden om eten te bewaren en honger was nooit veraf. Op 11 november mochten de mensen bij de lokale boeren vlees, groenten en aardappelen halen. Ook mochten kinderen van deur tot deur gaan om te bedelen."
"Dat maakte van het feest van Sint-Maarten een belangrijk moment. Tussen Sint-Maarten en Pasen waren er trouwens nog meer bedelfeesten. Waarom de plaats van Sint-Maarten door de eeuwen heen op veel plekken werd ingenomen door Sinterklaas kunnen we moeilijk zeggen."
“Sint-Maarten is de concurrent van Sinterklaas voor ongeduldige kinderen”: zo vierden we Sint-Maarten vroeger
Sint-Maarten komt niet in elke streek langs
Het feest van Sint-Maarten wordt traditioneel gevierd tussen 8 en 11 november. Omdat Martinus van Tours volgens de legendes stierf op 8 november en 3 dagen later, op 11 november, werd begraven.
In heel wat gemeenten vonden daarom dit weekend al de Sint-Maartenfeesten of Martinusfeesten plaats, denk aan Aalst, Genk en Zonhoven. Andere gemeenten houden het dan weer op de vooravond van 11 november, zoals Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht of Tielt-Winge. Of op 11 november zelf, zoals in Mechelen.
Sint-Maarten komt niet meer in elke streek langs, toch springen er enkele regio's uit. In Oost-Vlaanderen is dat de Denderstreek: Aalst, Haaltert, Wichelen, Lede en Erpe-Mere. Ook in Zele in het Waasland komt Sint-Maarten in plaats van Sinterklaas en ook in de streek rond Lievegem wordt Sint-Maarten gevierd.
In West-Vlaanderen komt Sint-Maarten vooral in de ruime streek rond Ieper: Ichtegem, Ardooie, Koekelare, Langemark-Poelkapelle, Lo-Reninge, Diksmuide, Houthulst, Ieper, Zonnebeke, Mesen en Heuvelland en De Panne.
Ook in Limburg en de Kempen zijn de Sint-Maartensvieringen populair. Vooral de Sint-Maartensvuren dan, waar de jeugdbewegingen in verschillende gemeenten proberen het grootste vuur aan te steken. In Mechelen wordt Sint-Maarten traditioneel gevierd door het "Sinte-Mettelied" te zingen.
Opvallend is dat ook in de Oostkantons, de omgeving van Malmedy, er een Sint-Maartenstraditie is.
Traditie verschilt van streek tot streek
Zoals in Limburg de nadruk vooral ligt op het aansteken van de vreugdevuren, ligt de nadruk van het feest in andere streken meer op de optochten. "Verschillende streken vieren Sint-Maarten op een heel verschillende manier", duidt Vaessen.
"In mijn woonplaats Lommel houden we een optocht met uit bieten uitgesneden lampionnen en nadien een Martinusvuur. Voor alle kinderen zijn er chocolademelk en pannenkoeken, maar speelgoed brengt hij niet. Dat is dan weer een taak voor Sinterklaas."
Toch brengt Sint-Maarten in sommige streken ook speelgoed mee, worden er liedjes gezongen of gaan de kinderen zoals in Beveren gaan "grielen". Kinderen gaan dan van deur tot deur om snoep te vragen, vergelijkbaar met Halloween dus.
Nog een tastbaar verschil. Volgens de liedjes woont Sinterklaas in Spanje, Sint-Maarten woont dan weer in de hemel. Daarom steken kinderen in de Denderstreek hun brief in een hemelbus, en sturen ze die dus niet naar Spanje. Kortom: de Sint-Maartentraditie krijgt in elke streek een iets andere invulling.
KLJ Beek in Bree steekt een enorm Sint-Maartensvuur aan
Sint-Maartenfeest onder druk
Net die vele verschillen in de Sint-Maartentraditie moeten we volgens Vaessen koesteren. "Ondanks dat veel gemeenten het Sint-Maartenfeest heel erg levendig houden, staat het feest onder druk", zegt Tony Vaessen.
"Er zijn plekken zoals in Ieper, Aalst en Beveren waar Sint-Maarten fanatiek gevierd wordt. Maar er zijn veel kleinere plaatsen waar het binnen enkele tientallen jaren misschien niet meer bestaat."
"Op veel plekken wordt Sint-Maarten wel gevierd met een lampionnentocht of een vuur, maar je hebt fanatiekelingen nodig om dat in leven te houden. En die vind je niet meer overal", klinkt het.
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd:
