Irak stemt vandaag voor een nieuw parlement: de verkiezingen gaan niet enkel over wie er in Bagdad de touwtjes in handen krijgt, maar om de vraag of het land eindelijk uit de politieke crisis raakt en een stabielere koers kan varen. De stabiliteit van Irak beïnvloedt zowel de regionale veiligheid als de olievoorziening en migratiestromen naar het buitenland. De internationale gemeenschap volgt met spanning of deze verkiezingen dit keer wél echte verandering kunnen brengen.
Samenvatting:
In Irak stemmen burgers vandaag voor een nieuw parlement, met de hoop op meer stabiliteit en betere basisvoorzieningen zoals elektriciteit, water en werk.
De internationale gemeenschap volgt de verkiezingen nauwgezet, omdat de uitkomst invloed heeft op regionale veiligheid, energievoorziening en migratiestromen.
"Irak staat op een kantelpunt, en dat wordt wereldwijd aandachtig gevolgd", zegt Peshtgir Hizir, landendirecteur Irak van Search for Common Ground.
De laatste keer dat de Irakezen naar de stembus trokken in 2021, mondde dat uit in gewelddadige protesten in Bagdad. Nu liggen de kaarten echter anders. De populistische geestelijke Muqtada al-Sadr trok zich terug uit het politieke toneel en de bevolking is de decennia van ontbering en onzekerheid meer dan ooit beu.
"Mensen willen eindelijk tastbare verbeteringen voelen in hun dagelijks leven, zoals elektriciteit, water en werk", vertelt Peshtgir Hizir, landendirecteur van Irak voor de ngo Search for Common Ground, aan VRT NWS.
De bevolking is moe van de jaren van politieke instabiliteit. Veel Irakezen hopen dat er ten minste een vorm van bestuurlijke continuïteit komt. Burgers vertellen dat ze niet eens verwachten dat alles wordt opgelost, maar dat het land dringend een regering nodig heeft die langer dan 1 jaar overeind blijft.
Het buitenland kijkt toe: "Irak staat op een kantelpunt"
Ook de internationale gemeenschap volgt de verkiezingen aandachtig. Niet alleen buurlanden zoals Iran, Turkije en de Golfstaten hebben belangen in de stabiliteit van het land, maar ook Europese landen kijken aandachtig mee. "Irak staat op een kantelpunt, en dat wordt wereldwijd aandachtig gevolgd", zegt Peshtgir Hizir.
Volgens Hizir heeft dat te maken met de cruciale rol die Irak speelt in regionale veiligheid en energievoorziening, maar ook met de impact die politieke stabiliteit kan hebben op migratiestromen richting Europa.
"Als Irak stabieler wordt en mensen meer zekerheid hebben, heeft dat op veel vlakken gevolgen, ook voor Europese landen", zegt hij. "Ze willen weten welke richting Irak de komende 4 jaar uitgaat."
De Iraakse premier Mohammed Shia al-Sudani probeert al sinds zijn aantreden in 2022, mede dankzij steun van pro-Iraanse partijen, een balans te bewaren tussen internationale spelers en interne machtsblokken. De stemming zal bepalen of hij een 2e termijn krijgt, wat in de Iraakse politiek uitzonderlijk is.
Volgens Hizir zou al-Sudani opnieuw premier kunnen worden, omdat hij voor meerdere kampen aanvaardbaar is: "Sjiieten, Koerden en soennieten kunnen met hem leven. Hij is een mogelijke compromisfiguur." Al-Sudani wordt door velen gezien als iemand die bestuurlijke stabiliteit kan brengen, al is het draagvlak daarvoor fragiel.
Wie doet er mee?
In totaal strijden 7.768 kandidaten, bestaande uit 2.248 vrouwen en 5.520 mannen, om 329 zetels in het parlement.
De grootste politieke facties die meedoen, zijn de sjiitische blokken onder leiding van voormalig premier Nouri al-Maliki, geestelijke Ammar al-Hakim en verschillende partijen die banden hebben met gewapende groeperingen.
Aan de andere kant zijn er verschillende soennitische facties onder leiding van voormalig parlementsvoorzitter Mohammed al-Halbousi en huidig parlementsvoorzitter Mahmoud al-Mashhadan.
Ten slotte dingen ook de 2 belangrijkste Koerdische partijen, de Koerdische Democratische Partij en de Patriottische Unie van Koerdistan, mee voor de parlementszetels.
Het zijn niet zozeer de deelnemende partijen die de verkiezingen opmerkelijk maken, maar net diegene die wegblijven. Onder andere de populaire Sadristische beweging van geestelijke Muqtada al-Sadr boycot de verkiezingen.
De beweging haalde in 2021 weliswaar het grootste aantal zetels, maar trok zich na de mislukte regeringsvorming boos terug en weigert sindsdien deel te nemen. "Meer dan een miljoen Sadristische kiezers zullen daardoor niet stemmen. Dat drukt de opkomst enorm", zegt Hizir.
Corruptie en politiek geweld
De verkiezingen in Irak gaan traditioneel gepaard met verhalen over corruptie en gewelddadige incidenten. Politiek analist Bassem al-Qazwini omschreef deze verkiezingen zelfs als "de meest uitgebuite sinds 2003". Verschillende campagnemedewerkers spreken opnieuw over het uitdelen van geld en het opkopen van kiezerspassen.
Toch plaatsen lokale organisaties die de situatie opvolgen daar kanttekeningen bij. Volgens Peshtgir Hizir wordt het beeld van massale corruptie en wijdverspreid geweld vaak overdreven door buitenlandse media.
"Het gebeurt, maar zeker niet overal en niet door iedereen. Je moet oppassen om dat niet als dé realiteit voor het hele land te beschrijven", zegt hij. Hij benadrukt dat in veel provincies de verkiezingscampagne gewoon rustig en ordelijk verloopt.
De Onafhankelijke Hoge Kiescommissie van Irak zegt zelf dat ze strikte maatregelen neemt om campagne-uitgaven te controleren en stemmenkoperij te sanctioneren, maar hoe effectief die zullen zijn, blijft afwachten.
Het is verre van perfect, maar het niveau van geweld van vroeger zien we niet meer. De meeste burgers voelen zich veiliger dan 10 jaar geleden
Peshtgir Hizir, landendirecteur Irak van Search for Common Ground
Ook de veiligheidssituatie is volgens hem minder explosief dan het lijkt. Hoewel politieke moorden een blijvend probleem zijn, zoals de recentste aanslag op soennitisch kandidaat Safaa al-Mashdani, is het aantal incidenten veel lager dan in vorige verkiezingsjaren.
"Het is verre van perfect, maar het niveau van geweld van vroeger zien we niet meer. De meeste burgers voelen zich veiliger dan 10 jaar geleden", aldus Hizir.
Wat denkt het volk?
De Iraakse bevolking staat erg sceptisch tegenover de nieuwe verkiezingen. Veel mensen twijfelen of stemmen zin heeft, omdat ze weinig vertrouwen hebben dat de politieke elites echt zullen veranderen.
Voor hen gaat het niet over geopolitiek of ideologie, maar over basisbehoeften. "Het is veiliger dan 10 jaar geleden", zegt Hizir, "maar mensen willen dat voelen in huis: elektriciteit, water en jobmogelijkheden. En dat blijft voor velen uit."
In gesprekken met bewoners uit Bagdad, Basra en Mosul klinkt hetzelfde geluid. Het probleem is niet dat mensen geen idee hebben op wie ze moeten stemmen, maar dat ze niet geloven dat de uitslag iets zal veranderen. Veel Irakezen hebben al meer dan 7 verkiezingsrondes meegemaakt waarbij hun leven nauwelijks verbeterde.
Hizir verwacht een lage opkomst. "Mensen schrijven het systeem niet volledig af", zegt hij. "Maar ze willen eerst bewijs zien dat hun leven beter wordt."
Als de basisvoorzieningen er al niet zijn, wat is dan het nut van verkiezingen?
Saif Ali, Iraaks burger uit Bagdad
Saif Ali uit Bagdad zegt dat hij niet van plan is om te stemmen en wijst op de gebrekkige voorzieningen. "Wat is er met de elektriciteit gebeurd sinds 2003? Niets. En wat is er met het water gebeurd? De droogte heeft inmiddels zelfs Bagdad bereikt. Dat zijn basisvoorzieningen. Als die er al niet zijn, wat is dan het nut van verkiezingen?"
Veel Irakezen delen dat gevoel: het stemhokje is voor hen niet langer een plek van hoop, maar van herhaalde teleurstelling. Toch benadrukken sommige burgers dat ze blijven geloven in langzame verandering. Maar zonder duidelijke resultaten, waarschuwt Hizir, blijft dat geloof bijzonder kwetsbaar.
