'Köln 75' verwijst naar het legendarische liveconcert van jazzpianist Keith Jarrett in de winter van 1975. Met meer dan 4 miljoen verkochte exemplaren is het het meest succesvolle pianoalbum aller tijden. Maar dat het concert überhaupt heeft plaatsgevonden, is een klein mirakel. Alles wat kon mislopen, liep mis. VRT NWS sprak met een unieke getuige: Vera Brandes, toen nog een meisje van amper 18. Het wonder van Keulen? Dat is haar verdienste. En haar alleen.
'Köln 75', het onwaarschijnlijke verhaal van een legendarisch concert dat nooit had mogen plaatsvinden
Gepubliceerd:
Lieven Van Gils
Lieven is filmjournalist bij VRT NWS.
24 januari 1975, operagebouw van Keulen. Keith Jarrett neemt plaats achter de piano en begint te spelen. Of beter: hij begint te improviseren, want op dat moment weet hij zelf ook nog niet wat hij gaat spelen. 1 uur, 6 minuten en 7 seconden later is het voorbij. Het publiek is uitzinnig. Jarrett staat op, loopt boos de zaal uit en laat een verbijsterde menigte achter.
Wat is er die avond gebeurd? Waarom zat Jarrett zo nors achter die piano? Wat bezielde hem? En waar kwam die magie vandaan? Je ontdekt het in de film 'Köln 75' - of hier, in een reconstructie van een zenuwslopende avond. In 4 spannende bedrijven.
1. Nooit van zijn leven
Vera Brandes, was nog piepjong toen ze haar eerste concerten begon te organiseren. Ze is 18 wanneer ze Jarrett aan het werk ziet tijdens een optreden met Miles Davis. Eén gedachte: "die man moet een soloconcert krijgen".
Ze regelt een deal met zijn platenlabel ECM, boekt het operagebouw van Keulen, en zorgt voor een vliegticket vanuit Zürich, waar Jarrett de avond ervoor nog speelde. En dan begint het gedoe.
Nooit van zijn leven gaat hij hier op spelen.
Manfred Eicher, manager van Keith Jarrett
Om kosten te sparen ruilt Jarrett op de luchthaven zijn ticket in voor 375 Duitse marken en stapt hij bij manager Manfred Eicher in de auto. Na een uitputtende rit van 8 uur komen ze gebroken aan in Keulen. Maar Jarretts humeur keldert pas echt wanneer hij de piano op het podium ziet. Eicher loopt er 2 keer omheen en zegt tegen Brandes: "Hier speelt Keith nooit van zijn leven op. Als je geen andere piano vindt, is er geen concert."
2. De Bösendorfer Imperial
Wat was het probleem? Jarrett had een Bösendorfer Imperial besteld — een van de grootste en meest prestigieuze vleugelpiano’s ter wereld. Wat hij kreeg, was een oefenpiano met kapotte pedalen en versleten snaren. Onbespeelbaar.
Brandes grijpt naar het telefoonboek en begint wanhopig rond te bellen. En jawel: de Universiteit van Keulen heeft een Bösendorfer die ze mag lenen. Maar tijdens het transport stuiten ze op straat op 2 pianostemmers, die Brandes eerder had opgetrommeld om de oefenpiano te herstellen.
"Stop!", roepen ze in koor. "Als je deze piano in deze kou verplaatst, is hij onbruikbaar. Je maakt hem kapot." Terug naar af met de Bösendorfer. Exit plan B.
BEKIJK - uit de film Köln 75': Keith Jarrett keurt de piano die voor hem klaarstaat:
3. Ik ben f***ed, en jij ook
Alle hoop rust nu op de pianostemmers — een vader en zoon. "Zij waren de echte helden van de avond", zegt Brandes. 6 uur lang sleutelen ze aan het wrakke instrument tot het min of meer bespeelbaar is.
Jarrett, intussen geplaagd door rugpijn, zit in de auto en wil naar het hotel. Het concert? In zijn hoofd al lang geannuleerd.
Maar dan komt Vera Brandes in actie. Ze stapt naar de auto, gebiedt hem het raampje te openen en zegt: "Keith, als jij vanavond niet speelt, dan ben ik truly fucked up. En ik weet dat jij dat ook gaat zijn." Aan VRT NWS vertelt ze: "Mijn Engels was toen nog niet zo goed. Ik wist niet eens wat die woorden betekenden. Maar ik had Miles Davis het ooit horen zeggen, en ik floepte het eruit."
Miles' woorden missen hun effect niet. Jarrett kijkt haar lang aan en zegt uiteindelijk: "Oké. Ik doe het. Maar weet dat ik het alleen voor jou doe."
BEKIJK - Vera Brandes vertelt zelf hoe ze Keith Jarrett voor haar deed smelten:
4. Eens en nooit meer
De rest is geschiedenis. "Vanaf de eerste noot voelde je dat er iets magisch gebeurde", zegt Brandes. "Die eenvoudige opening, zo briljant. En alles puur improvisatie. Een meesterwerk."
Luister hier naar het legendarische album 'The Köln concert' van Keith Jarrett:
Jarrett deelde die euforie niet. Hij verliet na afloop meteen het gebouw en sprak jarenlang niet meer met Brandes. Dat zij hem achter die 'snertpiano' had gezet vergaf hij haar niet. Nooit zou hij het concert nog herhalen. Meesterwerk of niet, het was once in a lifetime.
Wat een geluk dat het optreden was opgenomen. 'The Köln Concert' verscheen op plaat en groeide uit tot het best verkochte solo jazzalbum aller tijden, én het meest verkochte pianoconcertalbum in de geschiedenis. Vera Brandes zag er nooit een cent van, maar bouwde later wel een succesvolle carrière uit als jazzproducent.
En de film 'Köln 75'? Die vertelt haar verhaal. De making-of van een legendarisch concert waar zonder haar niemand ooit iets van gehoord zou hebben.
'Köln 75' komt vandaag in de bioscoop.
BEKIJK - De trailer van 'Köln 75' met Mala Emde als Vera Brandes, en John Magaro als Keith Jarrett:
