Taalvirtuozen met gevoel voor humor én muzikale genieën: daarom staat De Jeugd van Tegenwoordig er na 20 jaar nog

De Nederlandse hiphopformatie De Jeugd van Tegenwoordig (ook kort De Jeugd genoemd), dat zijn Willie Wartaal (Olivier Locadia), Vieze Fur (Freddy Tratlehner), Faberyayo (Pepijn Lanen) en producer Bas Bron. Ze hebben intussen 8 albums uitgebracht, met daarop een hele reeks meezingbare hits. 

Misschien niet geheel toevallig hebben ze in het jaar waarin ze 20 jaar bestaan de Edison Oeuvre Award gewonnen. De Edisons zijn de oudste muziekprijzen in Nederland. 

In het juryrapport wordt die erkenning zo gemotiveerd: "De impact van De Jeugd van Tegenwoordig binnen de Nederlandse muziek is onverminderd groot. Al generaties weten ze met wervelend en ontwrichtend taalgebruik een stempel te drukken en dat doen ze nog steeds. (...) Ze bewijzen al 20 jaar geen concessies te doen aan hun eigenzinnigheid en altijd van hun eigen kracht en creativiteit uit te gaan." 

In 2005 debuteert De Jeugd van Tegenwoordig met 'Watskburt?!' in een soort absurde straattaal. Hun creatieve woordspelingen, zelfgemaakte nieuwe uitdrukkingen en onverwachte metaforen worden hun handelsmerk.  

"Hun taal was het meest opvallende toen", beaamt Sofie Engelen, onder meer radiomaker bij de digitale radiozender De Tijdloze. "Wij dachten eerst dat ze een of ander raar Hollands accent hadden. Maar ze komen allemaal uit Amsterdam."

"Het bleken super intelligente kerels te zijn. Het is waanzinnig hoe slim zij zijn met taal. Ik ben zelf ook een taalfreak en hoe zij spelen met taal, dat had ik nog nooit gezien. De meeste hiphop ging tot dan over bitches en money, vaak ook die in het Nederlands. Maar zij waren echt vernieuwend met dat speelse aspect. Zij namen van overal wat tussentaaltjes en maakten er een eigen mix van. Uiteindelijk gingen jongeren ook zo spreken. En nu, na 20 jaar, vind ik dat ze nog altijd mee zijn met de jeugd."

Daarnaast zijn ze ook op muzikaal vlak vernieuwend omdat ze allerlei invloeden verwerken in hun muziek, zoals elektro, pop, funk, house. Resultaat: hun nummers worden gesmaakt door een breed publiek en zijn ook vaak erg dansbaar. 

"Da's de genialiteit van Bas Bron, diegene die het meest op de achtergrond blijft", legt Engelen uit. "Maar vooral de combinatie van het talent van hun vieren zorgt ervoor dat het hele plaatje klopt."

Iets wat Willie Wartaal en Faberyayo ook beamen. Hun meest recente album 'Moderne manieren' werd opgenomen tijdens corona, maar Vieze Fur was daar als gevolg van mentale problemen in het begin niet bij. "Eigenlijk begon het pas weer vorm te krijgen toen Fred weer naar de studio kwam om zijn ding toe te voegen aan de mix", klinkt het begin 2024 in De Volkskrant. "We zijn het beste als we met zijn vieren zijn." 

"Maar dat 'Watskeburt?!' en 'Sterrenstof' een soort tijdloze nummers geworden zijn had ik in het begin van hun carrière misschien ook niet zien aankomen", zegt Engelen.  

Intussen werd 'Watskeburt?!' vorig jaar door de De Volkskrant in Nederland zelfs tot beste Nederlandstalige nummer aller tijden uitgeroepen en het woord zelf schopte het tot in Van Dale als "populaire jongerengroet".  

Daarnaast heeft De Jeugd van Tegenwoordig na 20 jaar nog altijd voldoende zelfrelativering. "Wat ook aantrekt, is hun humor. Dat zie je in hun videoclips, in hun visuals, wanneer ze op een podium staan. De hiphopcultuur neemt zichzelf vaak wel heel serieus. Daarom was wat zij deden net heel verfrissend. En ook nu ze allemaal vader zijn, hebben ze nog steeds dezelfde humor. Hun creativiteit en hun humor, dat zijn toch hun sterktes." 

"Zij zijn voor velen na hen de inspiratie geweest om te gaan experimenteren met hiphop in het Nederlands. Ze hebben het genre naar een breder publiek gebracht. Ze hebben daarbij bewezen dat je commercieel succes kunt hebben zonder toegevingen te doen." 

Verschillende Nederlandse artiesten zoals Sef en Joost Klein zijn overduidelijk door hen geïnspireerd. "En we kunnen ook niet ontkennen dat bijvoorbeeld Goldband zijn mosterd gehaald heeft bij hen, al vind ik De Jeugd nog veel spitsvondiger op het vlak van teksten." 

Engelen vindt trouwens dat De Jeugd niet zomaar in het hokje "hiphop" te plaatsen valt. "Het is veel meer geworden. Dat is pop, dat is hiphop, dat is alles. Ze hebben op elke plaat geëxperimenteerd met verschillende genres, dan is het meer hiphop, dan is het meer dance. Dat vind ik het coole aan hen. Dat houdt hen ook relevant."

'Sterrenstof', hun meest gestreamde nummer, noemt Engelen een pure popsong. "Dat zit zo goed in elkaar. Iedereen kan dat meezingen." 

Volgens letterkundige Aafje de Roest, die promoveerde op een onderzoek naar Nederlandstalige hiphop, zit de kracht van De Jeugd dan ook in de combinatie van hun "eclectische sound" en hun "inhoudelijke en gelaagde" songs. Als voorbeeld geeft ze in een artikel begin vorige maand in NRC Handelsblad ook hun grootste hit 'Sterrenstof'. 

"Dat is een heel harde track die veel mensen kennen en graag meezingen, maar die ook een diepere en existentiële laag heeft. 'Sterrenstof' is catchy, maar tegelijkertijd is Willie Wartaal er openhartig over de zware jeugd die hij heeft gehad (zijn moeder was verslaafd aan drugs, red.), en Faberyayo schuwt de meer sombere kant van zijn bestaan er niet op." 

Volgens De Roest ligt die diepere laag er niet dik bovenop, omdat De Jeugd het spel van "signifying" beheerst. "Ze voorzien bestaande woorden van nieuwe betekenissen, spelen met dubbelzinnigheid en ambiguïteit. Dat zien we vaker in hiphop, maar zij doen het op een unieke manier."

Ter ere van hun 20e verjaardag zijn de teksten van al hun albums trouwens samengebracht in 'Tekstboek Jeugd', een boek waarin behalve 1 zin aan het eind over wie wat heeft geschreven, geen enkele verdere toelichting wordt gegeven. Maar wie het echt wil weten, weet nu wel eindelijk precies hoe de teksten in elkaar zitten. 

In het begin van hun carrière had De Jeugd van Tegenwoordig ook een rebelse reputatie. Hen interviewen was geen evidentie. Ook Engelen herinnert zich dat ze haar meermaals op de proef gesteld hebben. "Iedereen was bang van hen bij TMF (tv-zender die voornamelijk videoclips uitzond en waar Engelen in de beginjaren van De Jeugd voor werkte, red.). Dus meestal sprak ik hen dan."

"Toen waren het echt zwijnen. Je wist nooit wat er ging gebeuren. Ze waren ook echt niet lief. Ze namen je microfoon of je kaartjes af. Da's gewoon testen. Ze maakten soms ook dingen stuk. Intussen heb ik hen al heel vaak geïnterviewd en is er wel een band ontstaan. Ik durf te zeggen dat er nu een wederzijdse appreciatie is. Het is altijd een blij weerzien." 

Intussen zijn de mannen van De Jeugd ook milder geworden. Ze hebben allemaal solocarrières uitgebouwd. En ze hebben ook allemaal kinderen gekregen. "Faberyayo (Pepijn Lanen) schrijft boeken, maakt podcasts. Hij heeft 4 kinderen. Willie Wartaal heeft ook veel televisie gemaakt. Ik vind het waanzin wat zij gedaan hebben." 

De opnames van de videoclip van 'Get Spanish' zijn voor Engelen haar leukste herinnering aan de band. Die werd gedraaid tijdens 'TMF totally snow'.  

"Ze hadden zelf poncho's en grote Mexicaanse hoeden mee", vertelt Engelen. "Ze hadden mij een megafoon gegeven en ik mocht de regie doen. Samen met de TMF-vj's hebben wij toen een mega absurde, hilarische clip met hen gemaakt. Wie mee was op die snowboardvakantie heeft daar een herinnering voor het leven aan." 

"In die clip zie je ook hoe De Jeugd met hun fans omgaan. Ze staan daar heel dicht bij en voelen zich niet beter of zo. De trouwe fans van in het begin zijn nog altijd mee met hen, ook al is iedereen nu een pak ouder. Zij halen het kind in je weer naar boven, het gevoel van: "haha, we gaan iets stouts doen"." 

Live staan ze nog altijd garant voor een feestje, getuige onder meer hun concerten op Lowlands en Pukkelpop dit jaar. Nostalgie is niet besteed aan De Jeugd. Toen Engelen hen afgelopen zomer op Pukkelpop voor de voeten wierp dat ze niet van het nostalgische type zijn, repliceerde Vieze Fur als volgt: "Nostalgisch ben je toch meer wanneer het succes al achter je ligt en wij zitten er nog middenin." Op naar de volgende 20 jaar De Jeugd van Tegenwoordig dus.