Van alarmklok tot soundtrack: de beiaard in Leuven viert 500ste verjaardag

De eerste beiaard arriveerde 500 jaar geleden in Leuven, en dat wil de stad niet onopgemerkt laten voorbijgaan. Met de documentaire, '500 jaar stadsbeiaard in Leuven' van filmmaker Sander Tas, zetten de stad en beiaardvereniging Campanae Lovanienses de geschiedenis van de 5 Leuvense beiaarden in de kijker.

"Het verhaal van de Leuvense beiaarden gaat al een half millennium mee", zegt Tas. "Dat is op zich al een knettergek idee, want uiteindelijk hebben die klokken weinig praktisch nut. Tegelijkertijd zijn ze toch heel belangrijk voor de sfeer en zowaar het levenswerk van mensen. Het was heel fijn om dat in beeld te brengen."

Een grote bron voor de film was de Leuvense familie Sergeys. Generatielang stond de familie klokkengieters in voor de Leuvense beiaard. "Mijn vader was de laatste Belgische klokkengieter", zegt Filip Sergeys. "Toen ik 13 was, heeft hij de gieterij gesloten, maar de passie voor het ambacht heeft hij doorgegeven. Die blijven mijn moeder, broer, zus en ik doorzetten."

"500 jaar geleden speelden klokken een veel grotere rol in het leven dan vandaag", zegt Filip. "In de eerste plaats was het een tijdsaanduiding: het ritme van het leven liep wat gelijk met de klokken." Toen de steden later rijker werden, konden ze ook investeren in beleving en entertainment voor de inwoners, en kwam de beiaard in beeld. 

Voor Leuven was die beiaard een heus prestigeproject. "Leuven kon op die manier haar rijkdom etaleren, maar het was tegelijk ook een manier om muziek aan te bieden aan het grote publiek. Vroeger was muziek niet zo toegankelijk als vandaag, maar dankzij de beiaard kon het volk ook genieten van een deuntje."

"Spotify van de 16e eeuw", beschrijft Luc Rombouts de beiaard. Hij is al meer dan 30 jaar beiaardier in Leuven en bespeelt de beiaard 3 keer per week in de stad. Al beklemtoont hij dat de beiaard in eerste instantie inderdaad vooral een praktisch nut had. "Mensen kregen maar 1 keer de kans om het uur te horen, en de muziek van de beiaard kondigde aan dat de klokslag er aankwam. Maar beiaardiers maakten er een erezaak van om altijd maar mooiere muziek te maken. Het werd een concurrentiestrijd tussen steden, met steeds meer klokken en straffere technologie."

De muziek van de beiaard klinkt vandaag nog altijd in de stad, maar het praktisch nut is zo goed als verdwenen. "Iedereen heeft een klok en een muziekbibliotheek op zak", zegt Luc. "Je zou dus kunnen zeggen dat een beiaard overbodig is. Toch bestaan ze nog, en zijn ze geliefd door inwoners en bezoekers van Leuven."

Het klokkengeluid is een grote sfeerschepper in de stad, vindt Filip. "Leuvenaars zijn het misschien gewoon, maar het is een groot deel van de gezelligheid in onze stad. Het is de soundtrack van Leuven waar mensen, onbewust of bewust, van genieten. Bezoekers van buiten Europa kunnen vaak hun oren niet geloven. Je zou zelfs kunnen stellen dat de trillingen van de klokken een soort van energie de stad insturen."

Al 500 jaar bewijst de beiaard dus zijn relevantie, maar toch mogen beiaardiers dat niet als vanzelfsprekend beschouwen, zegt Luc. "We zien het vaak genoeg dat klokken van kerken in verval raken omdat ze te weinig gebruikt worden. Wanneer een kerk de vastgeroeste klokken nog eens aan het werk wil zetten, zijn ze vaak het draagvlak van de buurt verloren."

Daarom blijft het belangrijk om de beiaardcultuur levend te houden. "Ik probeer in te spelen op wat er leeft in Leuven of in de wereld", zegt de beiaardier. "Wanneer een bekende artiest sterft, speel ik er muziek van, zoals bij de dood van Tina Turner, David Bowie en Eddy Wally. Ooit speelde ik Bob Dylan en kreeg ik een bezorgd bericht van een luisteraar, maar ik wilde gewoon het optreden van de artiest in België eren."

Bij de Beiaardcantus staan vooral de klokken centraal. "Dat is een mooie kennismaking met de beiaard voor jonge mensen. Ook innovatie blijft belangrijk: ik livestream alle sessies en ik heb een groep op Facebook waar ik in contact sta met luisteraars. Ondertussen stomen we de volgende generatie klaar in de beiaardschool in Mechelen. Zo kan dit deel van onze cultuur blijven bestaan."