"We blijven tot het einde": hoe is het om te overleven in belegerde Oekraïense frontstad Droezjkivka?

We verlaten Kramatorsk en zetten koers naar Droezjkivka, dieper in de Donetsk-provincie. Langs de kaarsrechte weg hangen camouflagenetten, terwijl rijen drakentanden – betonnen blokkades tegen tanks – de berm afschermen.

De dronedetector biept. De bestuurder activeert de jammers, bedoeld om signalen van FPV-drones (First Person View) te verstoren. In de verte doemen de appartementsblokken van de stad op. Links en rechts liggen uitgebrande militaire pick-ups, geraakt door drones. We parkeren de auto in het centrum van de stad, onder de schaduw van een boom.

De provincie Donetsk binnenrijden, in het oosten van Oekraïne, wordt met de dag moeilijker. Het gebruik van kamikazedrones heeft het front omgevormd tot een uitgestrekte grijze zone waar elk voertuig een doelwit is. Wegen naar steden als Kramatorsk en Slovjansk – de 2 laatste bolwerken van het Oekraïense leger in de Donbas – zijn beperkt en veranderen voortdurend.

Antidronenetten zijn ondertussen alomtegenwoordig. Zelfs de treinverbinding tussen Kiev en Kramatorsk, jarenlang een vaste waarde voor soldaten en hun geliefden, is sinds deze week geen optie meer.

Toch moet de logistiek blijven draaien. Aan snelheden ver boven de 120 kilometer per uur, en met een dronedetector bij de hand proberen soldaten de dreiging uit de lucht te slim af te zijn.

De kaart van Donetsk kleurt steeds sneller rood. Slechts een handvol steden blijft onder Oekraïense controle: Kramatorsk, Slovjansk, Siversk, Droezjkivka en Dobropilja. Daar wonen nog duizenden burgers tussen de militairen. Maar verderop, in Pokrovsk en Kostiantinivka, is het front al tot in de straten doorgedrongen. In Pokrovsk dreigt zelfs een omsingeling.

Droezjkivka zelf telde in vredestijd zo’n 60.000 inwoners, en ligt halverwege tussen Kramatorsk en de huidige frontlinie, aan de poorten van Kostiantinivka. Vandaag blijven naar schatting nog zo'n 5.000 inwoners over, onder wie een 500-tal kinderen.

Begin augustus voerde de regionale overheid een verplichte evacuatie in voor gezinnen met kinderen in Droezjkivka en omliggende dorpen. Bijna 2.000 kinderen moesten weg, zei gouverneur Vadym Filashkin, die wees op "tot 3.000 aanvallen per dag" in de regio. Ook internationale hulporganisaties meldden een toename van geëvacueerde burgers door gebrek aan water, stroom en medische zorg.

Het is net na 11 uur ’s ochtends wanneer we door de straten trekken. De avondklok is net voorbij en gaat om 15 uur alweer in. In die vier uur komen de overgebleven burgers naar buiten om wat inkopen te doen. Eén supermarkt wordt druk bezocht: een mix van militairen en burgers haast zich naar binnen. Een geldautomaat werkt nog, en in de naastgelegen straat verkopen bewoners groenten en fruit uit hun moestuin.

Alexander (54) voorziet een rij mensen van vers varkensvlees, rechtstreeks uit de koffer van zijn auto. "Ik heb het zelf gesneden. Het is vlees van mijn biggetjes", zegt hij droogjes. "Ik had een kleine boerderij in Kostiantinivka. Het is daar onleefbaar geworden. Ik ben samen met mijn biggetjes gevlucht."

Klanten overleggen en discussiëren in een typische marktsfeer. "Mijn dorp is volledig vernield", blaast een blonde dame van in de 50, waarop een man naast haar zijn broekspijp omhoog trekt en zijn enkel toont. "Ik ben hier geraakt door de scherven van een raket. De stukken zitten nog in mijn lichaam."

De bewoners halen hun schouders op. Leven in Droezjkivka, waar nog een schijn van normaliteit heerst, is een opluchting voor wie alles kwijt is – op amper enkele kilometers van hier.

Zelfs wanneer het geratel van AK-47’s enkele tientallen meters verder weerklinkt – soldaten die een Russische FPV-drone neerhalen – gaat het gesprek tussen de bewoners onverstoord verder. "Maak je geen zorgen, het komt goed", sussen ze, in een poging geruststellend te klinken.

Een eind verder zijn stadsdiensten druk in de weer. Met een hark verzamelen ze vergeelde herfstbladeren in hoopjes. "De straten moeten netjes blijven", aldus Vitaly (49), in een overhemd van de overheidsdienst. Hij pauzeert, kijkt ons droevig toe. "Het is mijn thuis hier. Het doet me pijn te zien hoe de stad langzaam maar zeker verdwijnt. Als een nieuw bombardement plaatsvindt, gaan wij de schade opmeten en de boel opkuisen."

De man overweegt het momenteel niet om de stad te verlaten. "Ik woon hier. Ik heb hier een job. Mijn familie is hier ook. Waar zou ik naartoe moeten gaan? Als ik hier vertrek, verlies ik alles."

Niet iedereen heeft echter de luxe om te vertrekken. Aan de rand van het centrum ontmoeten we Olga (66), die haar hele leven in Droezjkivka heeft gewoond. De elektriciteit is nog maar net teruggekeerd wanneer we haar spreken. "Ze blijven ons bestoken", zegt ze terwijl ze het hoofd schudt. "Je hoort de drones dag en nacht. Het is erger geworden dan 6 maanden geleden." Enkele dagen geleden werd de bioscoop in haar straat geraakt door een luchtbom.

Waarom ze blijft, is voor haar geen vraag. Olga zorgt voor haar 92-jarige moeder, die niet kan evacueren. "We hebben nergens om naartoe te gaan. We blijven hier tot het einde." In haar buurt zijn intussen al de helft van de apotheken gesloten. "Maar zolang er nog één open is, redden we ons wel", klinkt het.

Toch legt ook zij zichzelf een grens op. "Als het echt ondraaglijk wordt, vertrekken we", zegt ze zacht. Maar terwijl ze dat uitspreekt, is het duidelijk dat ze het zelf niet gelooft. De stad is haar leven, en het front schuift elke dag dichterbij, maar vertrekken voelt voor haar als opgeven van haar laatste stuk thuis.

We raken aan de praat met politieagent Vladislav (26) uit Makiivka, een bezet dorpje vlak bij de stad Donetsk. In 2014 vluchtte hij hierheen. De laatste 2 maanden noemt hij "de slechtste tot nu toe": vooral 's nachts zoemen er onafgebroken drones boven de stad, vaak met explosies tot gevolg.

Veel inwoners hebben geen geld om te vertrekken, anderen vluchten toch, maar keren soms weer terug omdat er hier tenminste nog voedselpakketten en kleine uitkeringen zijn. "Mensen leven in kelders, zelfs met kinderen. Sommigen blijven in compleet verwoeste huizen. Ze hebben gewoon geen alternatief."

Het werk van de jonge politieagent stopt nooit. "We gaan overal naartoe: branden, drones, huiselijk geweld, dronken mensen. Alles komt bij ons terecht." Alcohol is volgens hem een van de grootste problemen. De uitputting is hoorbaar in zijn stem. "Ik ben moe. Ik weet dat ik dit leven binnenkort moet achterlaten, maar tot dan blijf ik doen wat ik kan."

Op weg naar het centrale ziekenhuis stoppen we bij de resten van Cinema Kosmos, de lokale bioscoop die op 14 oktober door een Russische zweefbom werd vernield. In het puin liggen nog stukken mozaïek en decor. Op een muur staat in zwarte letters: "De Donbas haat de Russen." Even verder: "Droezjkivka is Oekraïne."

Het appartementsgebouw naast de bioscoop is zwaar beschadigd: ramen zijn verdwenen, balkons afgerukt. Uit één woning klinkt een televisie, het geluid weerkaatst tussen het puin. Zelfs hier gaat het dagelijks leven nog door.

Het ziekenhuiscomplex lijkt op het eerste gezicht verlaten, maar dat is schijn: op de 2e verdieping liggen alle kamers vol met patiënten die getroffen werden door kleine, dodelijke FPV-drones. Velen hebben brandwonden, open breuken of gekneusde ledematen. "Maar de meesten sterven ter plaatse, nog voor ze hier raken", zegt de hoofdarts gelaten.

We stappen een kamer binnen waar een man rusteloos op zijn bed zit. Een maand geleden werd hij geraakt door 2 drones, onderweg naar zijn tandartspraktijk in Kostiantynivka. "Stomatoloog", corrigeert hij meteen. Hij grapt, maar zijn situatie is allesbehalve licht. Zijn auto vloog in brand, zijn been werd verbrijzeld. Hij overleefde ternauwernood en werd overgebracht naar Droezjkivka.

"Mijn vrouw en kinderen zijn nog in Kostiantynivka", vertelt hij. "Zodra het mag van de dokter, ga ik terug. Om mijn documenten op te halen. En mijn familie te evacueren."

In de ziekenhuisgangen hangt een drukkende stilte, herkenbaar voor wie de val van andere Donbassteden heeft meegemaakt: Bachmoet, Avdiivka, Toretsk. Het voelt als wachten op iets wat iedereen al aan ziet komen, maar niemand hardop wil uitspreken.

Wanneer we vertrekken, hangt de dronedetector alweer aan de riem van de bestuurder. Op straat harkt Vitaly nog steeds herfstbladeren bij elkaar. De avondklok gaat over een uur in. In Droezjkivka blijft het leven doorgaan – tot het niet meer kan.