Overal lijken drones op te duiken, maar wanneer weet je of ze gevaarlijk zijn? "Waakzaamheid goed, paniek overbodig"

Drones zijn helemaal geen nieuw fenomeen in ons luchtruim, weet drone-expert Jürgen Verstaen, die ook 16 jaar lang luchtverkeersleider was bij de Belgische luchtmacht. "In 2012 werden drones al gebruikt in bijvoorbeeld de wegenbouw. Gevechts- en helikopterpiloten zagen al snel de mogelijke gevaren: wat als zo’n drone terechtkwam in de motor?"

Sommigen redeneerden in die begindagen dat de drones dan maar beter uit het luchtruim werden gehouden, maar Verstaen vond ze omarmen een verstandiger keuze. "Die drones waren er, en we beseften al snel dat ze niet meer weg zouden gaan. En dat ze een massa goede toepassingen zouden krijgen. Dat is intussen ook gebleken."

Toch zien mensen ze de jongste dagen op de meest verschillende plekken opduiken, en dat maakt sommigen ook heel ongerust. "Generaal Vansina riep burgers onlangs op om te bellen naar de politiediensten als je een drone hebt gespot”, zegt Verstaen.

"Ik ben het daarmee eens, zolang het gaat om kritische infrastructuur. Denk aan bepaalde militaire domeinen, chemiebedrijven, elektriciteitsbedrijven, de LNG-terminal van Zeebrugge. Dat soort plekken. Maar dat is het zowat."

Zijn mensen dan te waakzaam? "Waakzaam zijn is altijd goed. Maar nu creëren we onnodige paniek. Elk verhaal dat media nu brengen over drones die op plek x of y gezien zijn, helpt eigenlijk de criminelen. Want die willen niet per se schade aanrichten: ze willen vooral dat de samenleving ontredderd raakt."

"Kijk, als Rusland ons luchtruim in kaart wil brengen, zal het wel satellieten hebben om dat op een efficiënte manier te doen. Maar drones zijn natuurlijk zichtbaar en spreken tot de verbeelding. Daarom zijn ze interessant om paniek op te wekken."

"Vergeet niet: op dit moment nemen burgers drones ook gewoon veel sneller waar, net omdat er zoveel aandacht naar gaat. Maar ze zijn er de voorbije jaren altijd al geweest. Of het nu is voor verkeer in havens of om als fotograaf mooie beelden te maken."

Maar dan nog is het moeilijk een onderscheid te maken, zeker voor iemand die niets van drones kent. "In een haven bijvoorbeeld vliegen dagelijks heel veel drones, en de meeste daarvan zijn er perfect op hun plek. Dat wordt nu allemaal op 1 hoop gegooid." 

Kan je als burger dan ook niet aan het uitzicht van een drone zien of hij een gevaar vormt of niet? "Kijk, ik ken drones door en door, maar zelfs ik kan dat niet zien. Je hebt drones met een vleugelprofiel, drones met meerdere propellers die eruit zien als helikopters, drones met een camera, drones die dozen op een snelle manier verplaatsen: noem maar op."

"Vergelijk het met auto’s op de weg. Op basis van het uitzicht van de auto kan je onmogelijk zien of er een crimineel aan het stuur zit of niet. En zelfs als de auto wat te snel rijdt, wil dat nog niet zeggen dat er kwaad opzet in het spel is."

"Hetzelfde met drones: de meeste, zeker professionele dronepiloten, proberen zoveel mogelijk binnen toegelaten zones te vliegen. Maar door een windstoot kunnen ze al eens van de koers afwijken. Anderen vliegen op verkeerde plekken uit onwetendheid: ze zijn er zich bijvoorbeeld niet van bewust dat ze in een verboden zone vliegen. Ook dat hoeft dus niet noodzakelijk een gevaar te zijn. Maar zoiets als gewone burger proberen in te schatten, is onbegonnen werk."

We moeten dus niet te veel zelf voor dronewatcher spelen, vindt Verstaen. Maar wat dan wel? "Vertrouwen op de professionals. Neem nu luchthavens: die zijn constant bezig met de veiligheid van het publiek, want dat staat altijd voorop in die wereld."

"Denk je 's avonds een drone te zien boven een luchthaven? Dan is dat mogelijk verdacht, want de meeste drones mogen niet vliegen in het donker. Maar ook daar weer: veel gewone mensen verwarren drones gewoon met vliegtuigen, of zelfs satellieten. In het donker is het ook moeilijk om dat onderscheid te zien. Experts kunnen die inschatting veel beter maken."

Verstaen erkent dat er achter de schermen veel beweegt momenteel. Met zijn eigen bedrijf werkt hij aan detectiesystemen om legale vluchten in kaart te brengen.

"Je hebt een systeem nodig om de legale vluchten in kaart te brengen. Zo zijn een soort verkeersmanagementsystemen ontstaan voor drones. Piloten moeten op elk moment goed kunnen inschatten wat de situatie is in het luchtruim om zo veilig mogelijk te vliegen. Ze moeten alles kunnen zien: bemande en onbemande objecten."

In Canada is zo’n detectiesysteem nationaal al operationeel. "Elke dronepiloot moet zich daar aanmelden in het systeem. Zo kan hij zijn vlucht uitvoeren volgens de bestaande wetgeving. Hij ziet dan bijvoorbeeld dat hij in een bepaalde zone niet mag vliegen. Ook in België wordt het systeem al gebruikt, bijvoorbeeld in de havens van Zeebrugge en Antwerpen. Er zijn ook plannen om dat verder uit te breiden in ons land."

"Daarnaast heb je een systeem nodig om de illegale vluchten uit het luchtruim te halen. Om aan te vallen, zeg maar. En beide systemen moeten communiceren met elkaar. Op die manier kunnen we ons richten op die vluchten die écht een bedreiging vormen."

Er ligt best nog wel werk op de plank, erkent Verstaen. "Maar overheidsdiensten zoals het Bestuur der Luchtvaart, met de beperkte mankracht die ze hebben, doen wat ze kunnen. En ook de bedrijfswereld zit niet stil, zowel wat detectie als wat droneafweer betreft. Ook hier weer: waakzaamheid is geraden, paniek niet."