In Denemarken zullen in de loop van 2026 naast jongens ook meisjes ouder dan 18 worden opgeroepen voor de dienstplicht. Het land wil stapsgewijs tot 7.000 jongeren inschakelen voor een dienstjaar, dat wordt opgetrokken van 4 tot 11 maanden. Defensie werkt bij voorkeur met vrijwilligers. Als onvoldoende jongeren zich spontaan aanbieden, treedt een lotingsysteem in werking dat mensen tot de leeftijd van 32 verplicht kan opvorderen.
Grootschalige rekrutering én loterij met oude trommel: de verrassende aanpak van de dienstplicht in Denemarken
Dominique de Graaf
Gepubliceerd:
Denemarken is anderhalf keer zo groot als België, maar telt met 6 miljoen mensen zowat de helft minder inwoners. Die worden allemaal opgeroepen voor de dienstplicht, zodra ze 18 zijn. Concreet moet iedereen eerst naar een verplichte rekruteringsdag. Zulke dagen vinden het hele jaar door plaats en in de loop van 2026 zullen ook meisjes hiervoor worden opgeroepen.
Sergeant Thomas Mølgaard begeleidt al zo’n anderhalf jaar jongeren in het rekruteringscentrum van Herning. “Tijdens een briefing stellen we defensie kort voor aan de jongeren en leggen we uit welke job-opportuniteiten er zijn", zegt hij tijdens een bezoek van VRT NWS. "Daarna moeten ze een IQ-test invullen en volgt een medisch onderzoek. Ten slotte krijgt elke achttienjarige te horen of die al dan niet geschikt is bevonden voor een eigenlijk dienstjaar.”
VRT NWS ging op bezoek bij het rekruteringscentrum van Herning:
Op dit moment zoekt defensie in Denemarken elk jaar zo'n 5.000 nieuwe rekruten, een aantal dat doorgaans op vrijwillige basis wordt gehaald via de rekruteringsdagen. Op termijn wil het leger die aantallen optrekken tot 6.000 of 7.000 per jaar.
Als die aantallen niet vrijwillig worden gehaald, treedt een lotingsysteem in werking. Wie fit verklaard wordt op de rekruteringsdag moet een lot trekken uit een oude, rode loterijtrommel. “Dat lot wordt belangrijk als er niet genoeg vrijwilligers zijn die hun dienstplicht willen doen”, licht majoor Torben Hansen toe, het hoofd van het rekruteringscentrum van Herning. “Als je een getal boven de 15.000 trekt, zal je niet verplicht opgeroepen worden. Is het lager dan 15.000, dan bestaat die kans wel. Het is wel al 15 jaar geleden dat dit nog is gebeurd."
Wie vrijwillig (of verplicht) rekruut wordt, krijgt een brutosalaris van zo’n 9000 Deense kronen (1.200 euro). Dit wordt aangevuld met een nettobedrag van 263 Deense kronen (35 euro) voor voedsel en drank, per gewerkte dag.
"Ik zou liever werken en reizen"
In het rekruteringscentrum van Herning zijn de 30 jongeren die voor vandaag zijn opgeroepen zichtbaar zenuwachtig. Wanneer we hen vragen of ze een toekomst zien bij defensie, tonen ze weinig enthousiasme. “Ik zou liever ergens in een supermarkt gaan werken en reizen", zegt Jens eerlijk. Ook Marius wordt niet vrolijk van het vooruitzicht in dienst te moeten gaan. "Ik heb nog geen concrete plannen, maar ik weet wel dat ik liever niet naar het leger wil", zucht hij.
Al hoeft het heus niet zo'n vaart te lopen, zegt Hansen. "Sowieso mogen jongeren hun middelbare of hogere studies eerst afwerken voor ze aan hun dienstplicht beginnen. Wie fit bevonden wordt, moet er wel rekening mee houden dat die tot z’n 32e kan opgeroepen worden via het lotingsysteem."
Hansen belandde zelf in het leger door het lotingsysteem. "Op mijn 18e was ik van plan om ingenieur te worden. Op mijn rekruteringsdag trok ik een laag nummer: 378. Op een gegeven moment daagden onvoldoende vrijwilligers op en werd ik opgeroepen. Uiteindelijk viel mijn diensttijd veel beter mee dan gedacht en kijk, ik ben hier nog altijd en gelukkig!", lacht hij.
Van de jongeren die gescreend worden in de rekruteringscentra, wordt uiteindelijk 25 procent afgekeurd. Marius is een van hen. "Ik wilde niet naar het leger en ben niet geschikt. Dus ik voel me opgelucht", reageert hij. Voor Jens wordt het afwachten geblazen. “Ik heb nummer 9.304 getrokken. Het is dus een 'misschien' geworden. We zullen wel zien wat het wordt als het zover is. ”
"Wij kunnen hetzelfde als mannen"
Op dit moment zijn er al heel wat meisjes en vrouwen die op vrijwillige basis het leger in gaan, goed voor een kwart van iedereen die dat vrijwillig doet. Allberte is een van hen en zij is blij dat ook meisjes vanaf volgend jaar verplicht naar een rekruteringsdag moeten. "Ik zie niet in waarom er verschillen moeten zijn. Wij kunnen hetzelfde als mannen.”
Allberte zit bij de civiele tak van defensie in Denemarken. Op die manier kan ze ingezet worden bij (natuur-)rampen in het land. Uit vaderlandsliefde heeft ze het niet gedaan. Wél omdat het goed op haar cv staat.
"We hopen jongeren te kunnen inspireren"
"Door de rekrutering ook voor vrouwen verplicht te maken, zal het leger een grotere groep jongeren hebben om uit te putten", zegt kolonel Kenneth Strøm. Hij is hoofd van het dienstplichtprogramma in Denemarken. "We hopen jongeren tijdens hun diensttijd te kunnen inspireren, zodat sommigen permanent willen blijven."
Dat de diensttijd voor wie effectief intreedt van 4 naar 11 maanden wordt opgetrokken, valt niet in goede aarde bij heel wat jongeren in het rekruteringscentrum. Toch was dat een bewuste keuze, benadrukt Strøm. "Na de basistraining waarin de jongeren overlevingstechnieken opdoen in de bossen, eerstehulptechnieken leren en schietervaring opdoen, zullen ze volgens hun profiel meer specifiek opgeleid worden. Op die manier zullen de blijvers veel vlotter ingeschakeld kunnen worden in het leger."
Blijven of vertrekken?
Het is nog maar de vraag hoeveel rekruten na hun diensttijd ook effectief bij het leger blijven. Vrijwilligers Carla en Allberta houden het na hun basisopleiding voor bekeken bij defensie. “Het is niet door het leger zelf”, zegt Carla, “maar ik wil gewoonweg paramedicus worden en mensen helpen.” Ook Allberta heeft andere plannen. “Ik wil agent worden, dus verlaat ik het leger. Al sluit ik niet uit dat ik ooit terugkeer. Never say never.”
Sofie en Jessica hebben na hun vrijwillige diensttijd beslist om wél bij defensie te blijven. Jessica:"Ik merk dat ik dankzij mijn basisopleiding gegroeid ben als mens. Dat ik veel vaardigheden heb opgedaan. En ik heb hier ook een beetje familie bijgekregen. Dus ja, ik blijf."
