10 jaar na zijn dood klinkt componist Luc Brewaeys weer overal: "Internationaal bij de allerbesten"

Op 18 december zal het 10 jaar geleden zijn dat componist Luc Brewaeys overleed aan kanker. Hij was amper 56. Om zijn heel bijzondere oeuvre levend te houden, te spelen én door te geven aan de volgende generaties, is recent de Luc Brewaeys Foundation opgericht. 

Dankzij die vzw kunnen liefhebbers dit seizoen maar liefst 23 keer live naar zijn muziek luisteren. Vanavond, 8 november, in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen bijvoorbeeld en de komende maanden gaan ook ensembles in Brugge, Gent, Brussel, Den Haag, Den Bosch of Parijs aan de slag met Brewaeys. Dat is uitzonderlijk: nooit eerder werkten zoveel cultuurinstellingen samen voor een project. 

Het festival is ‘Fasten seat belts!’ gedoopt, naar de titel van een van Brewaeys’ werken: ‘Fasten seat belts. Nightmare for orchestra.’

Het beroemdste wapenfeit van Luc Brewaeys? Dat was zonder twijfel de uitvoering van ‘Talisker’ in de hal van het Centraal Station van Antwerpen, toen die stad Europese culturele hoofdstad was in 1993. ‘Talisker’ (de naam van een Schotse single malt whisky) kun je nu zelf nog eens meemaken: het stuk voor tientallen klarinetten en slagwerk wordt de komende maanden maar liefst 5 keer gespeeld. In maart 2026 op een al even bijzondere locatie: de Ravensteingalerij in Brussel.

Jan Raes, algemeen directeur van Opera Ballet Vlaanderen, is voorzitter van de Luc Brewaeys Foundation. Hij heeft ook een boek en een reizende expo gemaakt en organiseert deze concertreeks. “Ik was blij verrast te merken dat er een draagvlak was om de muziek van Brewaeys te spelen. Dat heeft alles te maken met de kwaliteit van zijn werk. Het zit ‘m in zijn authenticiteit. Hij heeft een heel eigen muziektaal ontwikkeld.” 

Van Franse geestesgenoten erfde Brewaeys de liefde voor toonkleuren en timbres; de Duitse invloed komt tot uiting in structuur, vorm en timing. “Een echte Belg, meertalig, flexibel, op de grens tussen noord en zuid", is de typering van Jan Raes.   

Brewaeys genoot ook in het buitenland veel aanzien. “Zijn muziek behoort internationaal tot het beste van de voorbije 4 decennia", klinkt het beslist bij Maarten Beirens, curator van de concertreeks ‘Fasten seat belts!’

“Klankkleur. Bedwelming", antwoordt Jan Raes op de vraag hoe je de muziek van Brewaeys kunt typeren. “Het is de paradox van rust en nervositeit. Zijn muziek heeft iets heel dubbels; ze klinkt langzaam, maar is heel virtuoos in al die onderlagen met tienduizenden noten. Dat geeft diepte aan de muziek, maar vraagt ook wel wat inspanning van de luisteraar", zegt  Raes.  

Ook voor de muzikanten is het uitdagend werk, met soms experimentele technieken. Denk aan het stuk ‘Speechless Song, being many, seeming one’ voor solozang, dat in 2011 geweigerd werd als verplicht werk voor de Koningin Elisabethwedstrijd, omdat het te moeilijk zou zijn. Op de persvoorstelling van ‘Fasten seat belts!’ werd het prachtig gezongen door sopraan Lieselot De Wilde. 

Voor orkesten en zalen is het niet altijd evident om zo’n grote groepen muzikanten met bijbehorende instrumenten te ontvangen. De komende maanden zijn dus een buitenkansje om de muziek van Luc Brewaeys live mee te maken, vooral dan orkestmuziek, want het orkest als geheel was zijn lievelingsinstrument.

Live valt er altijd iets origineels te horen en te zien. “Brewaeys was erg innovatief, gebruikte bijzondere instrumenten of liet die op een andere manier bespelen, zoals slagwerk laten trillen in een watervat, om de klankkleuren van de instrumenten op een andere manier te laten klinken", vertelt Raes nog.

“Luc Brewaeys was ook een geestige man. Ernstig in zijn werk, grappig daarnaast.” Jan Raes leerde hem kennen als student en medemuzikant in het toenmalige Jeugd en Muziek-orkest van Antwerpen. Ze spendeerden vele uren samen op Lucs kamertje om elpee na elpee met hedendaagse muziek te beluisteren, met de partituren op schoot. 

Toen Jan Raes later verantwoordelijk werd voor orkesten in Antwerpen, Rotterdam of Amsterdam, gaf hij opdrachten aan Brewaeys, en liet zijn muziek spelen en opnemen. 

“Er was een authentieke klik tussen ons. Ik krijg weer kippenvel als ik aan hem denk, het is echt een geschenk dat ik hem mocht leren kennen. Hij was een bijzondere mens, op het geniale af.”  

Zo schreef Brewaeys zijn muziek nooit in het klad. “Hij dacht maanden na over hoe hij zijn muzikale ideeën zou ordenen. Daarna kwam het er in één trek uit in een netjes handgeschreven partituur.”