Criminele flexi-jobbers of criminele freelancers. Zo noemt oud-kolonel en defensie-expert Roger Housen de personen die met drones boven onze luchthavens en militaire bases vliegen. Het zijn, volgens Housen, kleine criminelen die operaties uitvoeren (naar alle waarschijnlijkheid) in opdracht van Rusland. Door een uitgebreid netwerk van tussenpersonen en opdrachtgevers is het echter erg moeilijk om de vinger te leggen op wie er precies achter die operaties zit.
"Criminele flexi-jobbers": wie vliegt er met drones boven onze luchthavens?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het begint vaak erg onschuldig. Via een versleutelde chat of op het dark web word je gecontacteerd met een aanbieding die je haast niet kan afslaan: voor enkele duizenden - misschien zelfs tienduizenden - euro's moet je ergens een foto gaan nemen, of ergens iets beschadigen. Een eenvoudig klusje, dat dik betaald wordt.
Maar al snel worden de opdrachten wat minder onschuldig, en voor je het weet vlieg je met een drone boven de militaire basis van Florennes. Dat is volgens oud-kolonel en defensie-expert Roger Housen de manier waarop het Kremlin te werk gaat. Ze kweken huis-tuin-en-keukendieven om tot sleutelfiguren in de strijd van Rusland tegen het Westen.
Freelance criminelen
"Rusland maakt gebruik van een netwerk van freelancers, kleine criminelen, leden van motorbendes en drugsbendes: mensen die op zoek zijn naar snel geld en weinig vragen stellen", zegt Housen.
"Het systeem is zo opgezet dat de uitvoerders niet weten voor wie ze werken. De opdrachten worden doorgegeven via verschillende tussenpersonen en bevatten vaak precieze instructies: welk type drone, waar opstijgen, waar landen, en welke route volgen."
Sommige drones vliegen volledig autonoom via gps-routepunten, waardoor het vertrekpunt en het ophaalpunt niet samenvallen. Daardoor is het risico voor de uitvoerder minimaal, vaak wordt op afgelegen plekken, zoals een verlaten weiland, gewerkt. Voor de betrokkenen is het een makkelijk verdienmodel met een bijna nul risico op vervolging.
Housen wijst erop dat Duitsland, Polen en Denemarken vergelijkbare netwerken hebben onderzocht. In geen van die landen kon men rechtstreeks naar Moskou wijzen, maar alle aanwijzingen leiden in die richting. "Er is geen smoking gun", zegt hij, "maar binnenskamers weet men genoeg."
Zelfs als daders op heterdaad worden betrapt, blijft het juridisch moeilijk om Rusland formeel te beschuldigen, omdat de sporen zorgvuldig worden verhuld via anonieme betalingen en schakelpersonen.
Ook in ons land is er voorlopig nog geen concreet bewijs dat Rusland achter de drones boven de luchthaven zit of dat ze online mensen rekruteren om dat voor hen te doen. Veiligheidsdiensten hebben wel sterke vermoedens dat Rusland achter de verschillende drone-incidenten van de afgelopen dagen zit.
Beproefde formule
Veiligheidsdiensten gaan ervan uit dat dit de manier is waarop Rusland te werk gaat, simpelweg omdat er de laatste jaren al verschillende incidenten plaatsvonden waarbij dit de modus operandi was.
Neem nu een incident in 2024, in Estland. Een twintiger wordt er gearresteerd nadat hij verschillende beschadigingen had aangericht aan de wagens van de minister van Binnenlandse Zaken en een mediabaas. Het onderzoek achteraf legt bloot dat de man in de schulden zat en op Telegram met wat geld werd overtuigd om die opdracht uit te voeren. Na analyse blijkt dat de opdracht langs 5 tussenpersonen is gepasseerd en komt van een pro-Russische activist met criminele connecties.
Het is dus een beproefde Russische formule die zijn vruchten lijkt af te werpen, ook nu opnieuw.
Intimidatie en geopolitiek
Rusland heeft volgens Housen zo een zwakke plek in het Westerse veiligheidsapparaat gevonden en benut die ten volle. Toch blijft Moskou bewust onder een bepaalde drempel: er werden geen explosieven gebruikt, geen kamikazedrones ingezet, en geen directe aanvallen uitgevoerd op militaire of energie-infrastructuur. Het doel lijkt eerder om te testen en ontregelen, zonder de openlijke stap naar een militaire provocatie te zetten.
Spionage zou dus niet de voornaamste reden zijn om onbemande drones over te laten vliegen, denkt Housen. Rusland beschikt over een overvloed aan satellieten die zeer nauwkeurige informatie kunnen leveren, dus het gebruik van drones voor puur verkennende spionage lijkt minder voor de hand liggend.
Het eerste doel is vrijwel evident: onrust zaaien en intimideren. Door herhaalde, moeilijk te traceren luchtruiminbreuken ontstaat een gevoel van machteloosheid bij bevolking en beslissers, wat politieke besluitvorming kan beïnvloeden. In België speelt dat bijvoorbeeld rond gevoelige dossiers zoals de bevroren Russische tegoeden bij Euroclear. Dergelijke verstoringen kunnen twijfels zaaien of besluiten vertragen.
Het tweede doel is strategisch: Europese landen dwingen om meer te investeren in anti-drone‑systemen en luchtverdediging voor eigen grondgebied. Die extra bestedingen betekenen minder materieel en middelen beschikbaar voor Oekraïne, waardoor de algehele steun verzwakt en het land kwetsbaarder blijft. Zo vormt een relatief goedkope campagne van drone‑incidenten een instrument om geopolitieke en militaire verhoudingen op langere termijn te sturen.
