Bende van Nijvel: 40 jaar na dodelijkste overval blijft onderzoek zonder doorbraak

Zaterdag 9 november 1985: kort na de middag vinden enkele motorrijders in het bos van La Houssière in Waals-Brabant een smeulend vuurtje. Tussen het as liggen onder meer resten van cheques buitgemaakt bij de overval van de Delhaize in Overijse, een wapenencyclopedie en kogelhulzen.

Het lijkt op sporen die bewust zijn achtergelaten zodat de politie ze wel moest vinden. Alsof de Bende een visitekaartje heeft achtergelaten. Het zijn zeldzame materiële elementen in het Bendedossier. Het wijst erop dat de Bende tegen elke criminele logica in werkt, want als er iets is wat criminelen niet graag doen, is het sporen achterlaten.

Dezelfde zaterdag rond 16 uur gaat Philippe De Staercke samen met zijn vriendin winkelen in de Delhaize van Aalst. De Staercke is een berucht figuur in de Belgische onderwereld. Was hij daar om effectief inkopen te doen of om een verkenningstocht uit te voeren? De speurders vermoeden in elk geval dat laatste.

De Staercke zal later opgepakt worden. En toevallig of niet, de Bendefeiten houden samen met die arrestatie wel definitief op. Later zal zijn bende (de Bende van Baasrode) terechtstaan voor 157 feiten, waaronder 14 hold-ups en 49 zware diefstallen. Hij wordt veroordeeld tot 20 jaar effectief, maar dus niet voor de aanslag in Aalst.

Hij heeft wel de bedenkelijke eer een van de weinige formele verdachten te zijn geweest in het Bendedossier. Maar finaal volgde er geen rechtszaak laat staan een veroordeling. Integendeel, in 1995 werd hij officieel buitenvervolging gesteld. 

Tegelijk doet hij op bepaalde momenten wel bekentenissen over de overval in Aalst. "Ik Philippe De Staercke, beken dat ik willens en wetens misdaden heb begaan, niet om het geld maar om ideologische principes, evenals uit naïef respect voor sommige personaliteiten van de rijkswacht en de politiek", schrijft hij in een brief.

Over de aanslagen in Nijvel, Overijse, Eigenbrakel en Aalst zegt hij het volgende: "Ik heb dat gedaan, ik maakte deel uit van een commando dat uit 3 groepen bestond." Het is niet duidelijk wat hem bezielde om zich op een vrij gratuite wijze uit te spreken in zo'n gewichtig dossier. Het blijft de vraag of het idiotie, eigenbelang of het bewust uitzetten van dwaalsporen was.

Wat dat commando in Aalst deed, is helaas wel duidelijk.  

Op 9 november 1985 (nog altijd diezelfde zaterdag) om 19.40 uur stopt een Volkswagen Golf GTI op de parking van de Delhaize. Tegelijkertijd rijdt aan de andere kant van het warenhuis een rijkswachtpatrouille, die als taak had het warenhuis verscherpt te bewaken, weg zonder het sluitingsuur van 20 uur af te wachten. Zij merken de overvallers niet op.

3 gewapende mannen gehuld in lange overjassen en met militair schoeisel stappen naar de ingang. Hun gezicht is verborgen achter sjaals en bivakmutsen. Een van hen wordt later door getuigen omschreven als de 'Reus'. Ze schieten in het wilde weg.

De eerste 3 dodelijke slachtoffers zijn Gilbert Van den Steen (43), zijn vrouw Marie-Thérèse Van den Abiel (39) en hun dochter Rebecca Van den Steen (14). Hun 9-jarige zoon David Van den Steen overleeft de aanslag. "Plots hoorde ik een lawaai achter ons. Het volgende ogenblik zag ik mijn vader en mijn zus oog in oog staan met 2 tot de tanden gewapende mannen, en hoorde ik de laatste woorden van mijn zus", vertelt overlever David Van den Steen erover.

Hij zal die laatste woorden 'Niet schieten, dat is mijn papa' gebruiken als titel van zijn boek, intussen verfilmd door Stijn Coninx.

Op de parking vallen nog 2 doden: Dirk Nijs (28) en Jan Palsterman (40).  

In het grootwarenhuis worden de schoten op de parking gehoord. "Overval, overval", wordt paniekerig geschreeuwd. Mensen trachten zich in veiligheid te brengen door zich te verstoppen of plat op de grond te gaan liggen. Het is moeilijk te ontkomen aan het salvo van schoten die de gangsters lossen met hun riotguns. 

Het valt op dat één van de 3 gangsters het meest driest tekeergaat. Hij wordt omschreven als de 'killer'. Die schiet in het grootwarenhuis 2 mensen neer: Marie-Jeanne Mulder (33) en Georges De Smet (62).

In totaal vallen er 8 doden en verschillende zwaargewonden. Daarmee is Aalst de bloedigste van alle aanslagen van de Bende. De totale buit van de overval is ruim 18.000 euro. 

De politie is gealarmeerd en verschillende patrouilles komen ter plaatse. Maar de daders lijken niet bepaald onder de indruk, integendeel, ze gaan in het offensief en schieten op de politievoertuigen.

De Golf GTI waarin 2 daders zitten, rijdt achterwaarts de parking af en een beetje verderop stapt de derde dader in. Hij doet dat via de openstaande kofferdeur. In de kofferruimte is de achterbank weggenomen. Van daaruit blijft de 'killer' met zijn riotgun schieten op alles wat beweegt. Deze modus operandi lijkt overgenomen te zijn van speciale politie-eenheden. Een aanpak die niet past bij traditionele criminelen.

Eén politieagent schiet ook terug. Het is agent Eddy Nevens, van de interventiedienst van de gemeentepolitie van Aalst. "Ik vuurde 3 keer", zegt hij in een verslag dat indertijd werd opgetekend door De Morgen. "Ik mikte naar de zwarte ruimte onder het openstaande kofferdeksel. Vanuit de wegrijdende wagen werd niet meer teruggevuurd. Waarschijnlijk heb ik een van de daders geraakt, maar helemaal zeker weet ik het niet."

Het is geen onbelangrijk gegeven. Volgens sommigen heeft Nevens hierbij de 'Killer' geraakt en misschien zelfs dodelijk getroffen. Het zou ook kunnen verklaren waarom het Bendegeweld na de overval in Aalst ophield.

Die hypothese wordt onderbouwd door de getuigenis van 4 mensen die later die avond in het bos van La Houssière 2 mannen bezig zien met iets wat lijkt op een opgerold tapijt. De hypothese is dat dat het lijk moet geweest zijn van de 'killer'. Een stoffelijk overschot wordt nooit gevonden. Wel vindt men op die plaats 2 kogels. 

De daders worden nog even achterna gezeten door de politie, maar ze kunnen vrij makkelijk ontsnappen waarbij het opvalt dat ze alle politie- en rijkswachtpatrouilles vakkundig weten te vermijden. Sommigen leiden hieruit af dat ze moesten beschikken over inside-informatie. Er wordt nog een nationaal alarm afgekondigd, maar rijkelijk laat.

Een van de eerste aanwezigen is rijkswachtofficier Arsène Pint. "Toen ik hoorde hoe de overval verlopen was en al de hulzen van de riotguns zag, heb ik me direct afgevraagd of het toch de onzen waren", zal hij later verklaren in de parlementaire onderzoekscommissie. "De manier van optreden was een tactiek die aangeleerd werd binnen de groep Diane (speciale interventie-eenheid van de Rijkswacht, red)."

Bij de overval in Aalst werden dezelfde 2 riotguns gebruikt die een paar weken eerder ook bij de dubbele overval in Eigenbrakel en Overijse hadden gediend. Een van die wapens werd ook gebruikt bij de feiten uit 1983. Daarmee kan ontegensprekelijk een verband gelegd worden tussen feiten uit de eerste golf van aanslagen (periode 1982-1983) en de tweede golf aanslagen (periode 1985).

Nog een concreet spoor: enkele uren na de aanslag in Aalst wordt de VW Golf GTI waarmee de daders eerder die avond in Aalst opereerden, in brand gestoken. Dat gebeurt (opnieuw) in het bos van Houssière, niet ver van Ronquières.

In Ronquières horen en zien luttele dagen na de overval in Aalst 2 getuigen 's nachts iemand een zak in het kanaal gooien. Procureur Jean Deprêtre uit Nijvel laat op basis van deze informatie een zoeking uitvoeren. Maar dat gebeurt ogenschijnlijk erg oppervlakkig en hoe dan ook levert het geen resultaat op. 

In die tijd was het Bende onderzoek nog niet gecentraliseerd en zo kon het dat onderzoeksrechter Freddy Troch uit Dendermonde een jaar later opnieuw op diezelfde plek een zoeking doet. En deze keer is er wél resultaat. Men vindt wapens die door de Bende gebruikt werden zowel bij de feiten uit 1982-1983 als uit de periode 1985. Het lijkt op dat ogenblik een belangrijke doorbraak in het Bendeonderzoek.

Veel later zal deze vondst vooral bron van ergernis en dubieuze wederzijdse verdachtmakingen worden tussen de speurders. Kort gezegd komt het erop neer dat de speurders van het team uit Dendermonde ervan beschuldigd werden de vondst in Ronquières te hebben gemanipuleerd.

Zij zouden de bewijzen eigenlijk niet gevonden hebben, maar wel zelf in scène hebben gezet. Het is een bijzonder zware beschuldiging die nooit hard kon worden gemaakt. 

Het voorval is tekenend voor het Bendeonderzoek. In alle aanslagen die aan de Bende worden toegeschreven vielen in totaal 28 doden en werd ons land gedurende jaren gedestabiliseerd. In dit omvangrijk onderzoek slaagde politie en justitie er niet in ooit iemand te laten veroordelen.

Dat heeft te maken met een combinatie van factoren. De technische recherche (denk aan telefoniegegevens, DNA-onderzoek…) stond toen niet zo ver als nu. Zelfs rekening houdend met dat gegeven, is er ook de vaststelling dat het onderzoek niet altijd van een kwalitatief hoog niveau was. Tegelijk doen sommige onderzoeksdaden (of de afwezigheid ervan) denken aan obstructie.

Het zijn allemaal elementen die allerlei wilde theorieën voeden. Over de Bende doen veel wilde verhalen de ronde. Maar de nuchtere waarheid is dat de moord op 28 mensen nooit opgehelderd werd. Er is eenvoudigweg geen juridische waarheid over dit omvangrijke dossier dat ondertussen meer dan 1 miljoen pagina’s telt.  

Naast de feiten en alle menselijke ellende en miserie als gevolg daarvan, is dat wellicht nog de grootste schande. Sommige slachtoffers van de aanslag in Aalst kregen aanzienlijke schadevergoedingen, maar een antwoord op hun vele vragen kregen ze niet. En samen met hen wacht eigenlijk het hele land daar nog steeds op. Met elke trieste verjaardag lijkt dat antwoord verder dan ooit.