Waarom horen sommige mensen stemmen die er niet zijn? Nieuwe studie geeft antwoord

Denk jij 'luidop' in je hoofd na? Dat is je zogenaamde 'innerlijke stem' die aan het werk is. Niet iedereen beschikt over dat mechanisme. "Maar de meeste mensen hebben wél zo’n innerlijke stem die voortdurend denkt", zegt professor cognitieve psychologie Tom Beckers (KU Leuven) in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

Er zijn ook mensen die die stem horen, maar ze niet als innerlijk - van zichzelf dus - kunnen herkennen. Dat blijkt uit een nieuwe Australische studie .

Om dat te illustreren haalt Beckers aan waarom we onszelf niet kunnen kietelen. "Wanneer vanuit onze motorische cortex, het deel van onze hersenen dat ons gedrag aanstuurt, een signaal vertrekt om een bepaalde handeling uit te voeren, vertrekt er ook een signaal naar onze sensorische cortex." Dat is het deel van onze hersenen dat prikkels uit de buitenwereld verwerkt.

Net dat signaal maakt dat we onszelf niet kunnen kietelen. "Het stuurt een waarschuwing naar onze sensorische cortex dat we de input die eraan zit te komen zelf veroorzaakt hebben en dat we die mogen negeren." Je sensorische cortex weet dus dat er een kriebel komt. "Daardoor wordt het signaal afgezwakt."

Datzelfde mechanisme treedt ook in werking bij andere zintuigelijke waarnemingen, zoals visuele waarnemingen. "We zien de wereld gelukkig niet bewegen iedere keer als we een beweging maken met onze ogen. Onze sensorische cortex wordt gewaarschuwd wanneer onze motorische cortex een signaal stuurt naar onze ogen om een oogbeweging te maken", legt Beckers uit. "Anders zouden we voortdurend de wereld zien verschuiven voor onze ogen. Dat zou doodvermoeiend zijn."

Ook wanneer we spreken treedt dat mechanisme op. "Daardoor wordt de klank die we zelf produceren veel minder sterk verwerkt in onze auditieve cortex dan de klank die van buiten komt."

"Je kan mensen een badmuts opzetten met elektroden die hersengolven registreren. Wanneer je een bepaalde lettergreep hoort, kan je een verkorte verandering in de hersengolven meten ter hoogte van de auditieve cortex", zegt Beckers. "Die verandering in de hersenactiviteit is veel zwakker wanneer we zelf tegelijk die lettergreep uitspreken. Als ik 'ba' hoor en tegelijk 'ba' zeg, gaat de auditieve cortex er minder hard op reageren."

"Het uitgangspunt van de nieuwe Australische studie is dat je je interne monoloog, die stem in je hoofd, eigenlijk ook als een zelfgeproduceerd geluid kan beschouwen", zegt Beckers. "Als mensen gewoon moeten luisteren, zie je zoals verwacht een piekje in de hersengolven. Als ze op hetzelfde moment exact dezelfde lettergreep denken, dan is dat piekje significant afgezwakt."

Maar dat scenario geldt niet voor iedereen. "Naast een groep gezonde vrijwilligers hebben de onderzoekers ook een groep patiënten met een psychotische stoornis getest die aangaven stemmen te horen", weet Beckers. "In die tweede groep trad de afzwakking van het signaal van de auditieve cortex bij het horen van een klank die je zelf denkt, niet op. Integendeel: daar was het signaal nog sterker wanneer ze tegelijk de lettergreep denken en horen."

"Dat suggereert dat er iets misloopt bij het sturen van het waarschuwingssignaal vanuit de hersengebieden die de interne gedachten produceren, naar de hersengebieden die die interne gedachten vervolgens verwerken. Je kan op die manier de indruk krijgen dat stemmen van buiten komen in plaats van ze aan te voelen als een interne monoloog - ook al produceer je die gedachten wel degelijk zelf."

Hiermee is de oorzaak van psychoses, en dus de stemmen, niet gevonden. "We hebben misschien wel een stukje van de oorzaak waarom de stemmen van buiten lijken te komen voor mensen met een psychose. Maar de inhoud van de gedachten, die vaak bizar of dwingend kunnen zijn, of niet helemaal in overeenstemming met de werkelijkheid, hebben we hiermee nog niet ontrafeld."