In de VS is vandaag de 36e dag van de shutdown ingegaan. Dat is een record, want de vorige langste shutdown in 2018 duurde 35 dagen. Toch lijkt het er niet op dat de Amerikaanse overheid snel weer open zal gaan, want zowel de Democraten als de Republikeinen houden voet bij stuk. Hoe komt dat en wat zijn de gevolgen voor de gewone Amerikaan?
Samenvatting:
De Amerikaanse overheid is al 36 dagen deels gesloten door een politieke impasse over de federale begroting, de langste shutdown ooit.
Bijna 800.000 federale ambtenaren zitten zonder loon, vele nationale parken en musea zijn dicht en het voedselprogramma SNAP voor 42 miljoen gezinnen is maar half gefinancierd.
De Democraten en Republikeinen blijven tegenover elkaar staan over de verlenging van zorgsubsidies onder 'Obamacare'; onderhandelingen zitten muurvast en een snelle oplossing lijkt niet in zicht.
De huidige shutdown begon op 1 oktober toen Democraten en Republikeinen in de Senaat geen akkoord bereikten over de federale begroting voor het nieuwe fiscale jaar. Het grootste knelpunt is de verlenging van belastingvoordelen onder de Affordable Care Act (beter bekend als 'Obamacare'). De Republikeinen weigeren die voordelen te verlengen, waardoor de Democraten de begroting weigeren goed te keuren. Zonder de subsidies dreigen de zorgpremies van miljoenen Amerikanen volgend jaar te verdubbelen.
De Republikeinen kwamen nog met een tegenvoorstel om over een tijdelijke noodbegroting te stemmen, waarna er verder kan gedebatteerd worden over een langdurige begroting. Volgens de Democraten lost dat het probleem echter niet op en dreigen de zorgsubsidies dan nog steeds weg te vallen.
Ambtenaren thuis zonder loon en minder voedselhulp
Als gevolg is de Amerikaanse overheid nu al 36 dagen op slot en de gevolgen zijn ingrijpend: alle niet-essentiële overheidsdiensten liggen stil, waardoor bijna 800.000 federale ambtenaren thuiszitten zonder loon. Parken en nationale musea blijven dicht. Essentiële werknemers zoals militairen, luchtverkeersleiders, gevangenisbewakers en FBI-agenten blijven wel aan het werk, maar worden momenteel niet betaald.
De shutdown dwingt deze advocaat bij de federale overheid tot verkoop van worstjes op straathoek
Daarbij komt nog dat sinds dit weekend het voedselprogramma SNAP nog maar voor de helft gefinancierd wordt. Via dat programma krijgen 42 miljoen Amerikaanse gezinnen voedselhulp.
Trump lijkt bovendien munt te willen slaan uit de situatie. Sinds het begin van de shutdown heeft hij al meer dan 4.000 federale ambtenaren ontslagen én hij dreigt ermee om het achterstallige loon van de essentiële ambtenaren die nog aan het werk zijn niet uit te betalen wanneer de shutdown voorbij is. Volgens juridische experts is dat illegaal.
Dramatisch voor economie
Shutdowns komen de laatste 30 jaar vaker voor in de VS, vooral door krappe verkiezingsuitslagen. De meerderheden in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat zijn daardoor klein, wat vaker leidt tot politieke impasses.
Voor de Amerikaanse economie is een gesloten overheid dramatisch. In 2023 berekende investeringsbank Goldman Sachs dat de economische groei elke week met 0,2 procent afneemt zolang de overheid geen begroting bereikt. Tijdens de laatste shutdown in 2018 verloor de Amerikaanse overheid zo meer dan 3 miljard dollar.
De vorige langste shutdown in de Amerikaanse geschiedenis vond plaats tijdens de eerste ambtstermijn van Donald Trump. Hij wilde de overheid niet heropenen zolang hij geen extra geld kreeg voor zijn grensmuur met Mexico. De Democraten hielden toen echter voet bij stuk.
Onderhandelingen muurvast
Dat lijkt nu ook te gebeuren. De onderhandelingen zitten muurvast. De beide partijen wijzen met de vinger naar elkaar. Democraten hebben het steevast over 'de Trump-shutdown' en de Republikeinen over de 'Democratische shutdown'.
De Democraten zien de onderhandelingen als een laatste strohalm om nog een beetje op het beleid van Trump te kunnen wegen. Hun partij heeft immers de minderheid in het Congres en geen president meer in het Witte Huis. Het thema gezondheidszorg blijft ook een belangrijk thema voor hen, zeker met oog op de tussentijdse verkiezingen ('midterms') van volgend jaar.
Trump lijkt erop te gokken dat de bevolking uiteindelijk de Democraten de schuld zal geven voor de shutdown en weigert toe te geven aan hun eisen. In een interview met '60 Minutes' zei hij zondag nog dat hij zich "niet laat chanteren" door de Democraten en dat hij pas zal onderhandelen als de overheid weer open is. Volgens hem zijn de Democraten "de weg kwijt". Zijn vicepresident J.D. Vance stelt dat de Democraten "het land gijzelen".
Uit verschillende peilingen blijkt echter dat een meerderheid van de Amerikanen net de Republikeinen als de schuldigen zien van de shutdown, omdat ze geen compromissen willen sluiten en te veel macht naar zich toetrekken.
Republikeins senator Susan Collins was dit weekend wel iets optimistischer: "Ik geloof dat we eindelijk vooruitgang boeken en ik hoop voorzichtig dat we tegen het einde van de week een oplossing hebben." Maar de leiders van beide partijen onderhandelen nog steeds niet. Senaatsleider John Thune klinkt dan ook iets minder enthousiast dan zijn partijgenoot: "Ik denk dat we richting een deal gaan, maar deze shutdown is anders dan vorige shutdowns."
Trump wil filibuster afschaffen
Om toch uit de impasse te geraken, pleit Trump bij de Republikeinen in de Senaat om de zogenoemde 'filibuster' af te schaffen. De filibuster is een manier waarop de oppositie het stemmen over een wetsvoorstel kan proberen uit te stellen. De regeringspartijen moeten dan voldoende stemmen verzamelen voor een stemming over 'cloture'. Dat is wanneer 60 van de 100 aanwezigen zeggen dat de stemming er moet komen.
De president vindt dat de Democraten alles blokkeren en dat daardoor zijn partij incompetent lijkt. "Als we de filibuster niet beëindigen, zullen de Democraten misschien de tussentijdse verkiezingen én de volgende presidentsverkiezingen winnen", zei Trump eerder vandaag op Truth Social.
Wanneer de filibuster afgeschaft wordt, is die voor eens en altijd weg, ook wanneer de tegenpartij na verkiezingen aan de macht zou komen en met dezelfde eenvoudigere regels wetten kan goedkeuren. Veel van Trumps partijgenoten, onder wie Senaatsleider John Thune, zien het daarom niet zitten om de regel te omzeilen.
"Hij geeft geen moer om jullie"
De Democraten blijven intussen druk zetten en namen Trump afgelopen weekend zwaar op de korrel toen hij in zijn buitenverblijf Mar-a-Lago een decadent halloweenfeest gaf.
"Donald Trump organiseert een Great Gatsby-feest terwijl de voedselbonnen voor 42 miljoen Amerikanen op het punt staan te verdwijnen. Hij geeft geen moer om jullie", schrijft Democratisch gouverneur Gavin Newsom op X. Ook andere prominente Democraten zoals Bernie Sanders delen een gelijkaardige boodschap.
Hoelang de shutdown nog zal duren, lijkt dus vooral een kwestie van welke partij het langst zal volhouden. Beide partijen zullen steeds verder onder druk komen te staan naarmate er meer onbetaalde essentiële werkers thuisblijven. Bij de laatste shutdown in 2018 was dat ook het geval. Chaos in het luchtverkeer wrong Trump toen de arm om. Hij opende de overheid weer zonder extra geld voor zijn grensmuur.
