Influencen op leven en dood: hoe Hadeel, Abdulrahman en Renad via sociale media proberen te overleven in Gaza

"De wapenstilstand geeft eindelijk ademruimte, maar veel mensen kunnen nog steeds niets kopen. We leven onze beste dagen in 2 jaar, maar echt veilig voelen we ons niet." Aan het woord zijn Hadeel en Abdelrahman, een koppel uit Gaza dat achter het profiel @two_gazans  op Instagram zit.

Net als andere zogenoemde content creators in de Gazastrook maken en delen ze video's over hun leven op sociale media waarmee ze wereldwijd miljoenen mensen bereiken. Daarmee begonnen ze nadat ze hun marketingbedrijf en hun bezittingen hadden verloren. Het heeft iets weg van influencen, maar dan midden in een noodtoestand.

Dat niet alleen. Ook na de wapenstilstand tussen Israël en Hamas blijft overleven in Gaza moeilijk. Met hun onlinevideo's creëren Hadeel, Abdelrahman en andere content creators hechte onlinegemeenschappen die in sommige gevallen een levenslijn zijn om het genocidale geweld te overleven.

Voor Hadeel en Abdelrahman is hun Instagramprofiel zo tegelijk een belangrijke manier om steun te krijgen. Via een donatielink in hun bio die naar een website leidt, kunnen sympathisanten onder hun bijna 200.000 volgers geld overmaken.

"Door content te maken en de donatielink kunnen we letterlijk overleven", zeggen Hadeel en Abdulrahman. "Voordat we viraal gingen, hadden we bijna 3 maanden lang geen bloem en was het moeilijk om aan eten te komen. Met het geld dat nu binnenkomt, kunnen we voedsel kopen voor onze familie en voor anderen in Gaza."

“We zijn net als jij. We verdienen het om te leven, te dromen, te trouwen en gewoon te eten. We willen niet alleen views, we willen mensen raken. De content helpt ons ook mentaal: door te filmen en reacties te lezen kunnen we even ontsnappen aan het nieuws. Dat geeft ons kracht om door te gaan. Uiteindelijk hopen we te kunnen evacueren en ons leven en bedrijf opnieuw op te bouwen.”

Afgelopen zomer kon VRT NWS ook spreken met Renad Attallah, een meisje van amper 11 in Gaza dat via kookvideo's op haar Instagramprofiel @renadfromgaza  bijna 2 miljoen volgers bereikte. “Ik ben het account begonnen om mezelf af te leiden van de omstandigheden waarin we leven”, vertelde ze toen. Ze bedacht recepten met de weinige ingrediënten die beschikbaar zijn in de Gazastrook.

“Het is voor mij een manier om hoop te geven. Ik vertel niet alleen mijn eigen verhaal, maar ook dat van de kinderen in Gaza die hun familie kwijt zijn en honger hebben. Ik wil dat mensen hen niet vergeten.”

Voor Renad was content maken daardoor niet alleen getuigen, maar ook zorg dragen. Haar bereik hielp haar familie en omgeving elke dag te overleven. “Veel van mijn volgers hebben gedoneerd. We verdeelden voedsel, kleding en groenten aan anderen, en natuurlijk kon mijn familie daar ook van eten. Het maakte een groot verschil.” 

"Veel Palestijnen begrijpen heel goed hoe de algoritmes werken en vergroten zo hun bereik", vertelt onderzoeker Alessandro Accorsi, gespecialiseerd in sociale media en conflict. De video's op sociale media zijn duidelijk doordacht opgebouwd, met het oog op een breed publiek. Dit werd een van de weinige manieren voor de wereld om de voorbije twee jaar een inkijk te krijgen in het leven van Gazanen.

“Het is in een zekere zin pervers. Mensen die onder bombardementen proberen te overleven, worden tegelijk gedwongen om content te blijven maken om het algoritme te voeden."

Accorsi werkte eerder voor de International Crisis Group — een internationale denktank die conflicten onderzoekt — en zag het fenomeen al eerder opduiken. In Gaza krijgt het volgens hem wel een unieke betekenis. "Waar Palestijnen sociale media vroeger vooral gebruikten om geweld te documenteren en het publiek te informeren, zien we nu dat content zelf wordt gemonetariseerd als een manier om te overleven."

Koen Leurs, hoofddocent gender, media en migratie aan de Universiteit Utrecht, plaatst die ontwikkeling in een ruimer kader. Volgens hem past deze vorm van online overlevingsstrategie in een wereldwijde trend van digitaal humanitarisme: “Door bezuinigingen op internationale hulp wordt de verantwoordelijkheid steeds vaker doorgeschoven naar slachtoffers zelf, die via sociale media hun eigen noodhulp organiseren.”

Zelfs wanneer content creators in Gaza donaties krijgen van hun volgers, kunnen ze dat geld niet meteen gebruiken. Door verlamde banken draait een groot deel van de economie op informele netwerken. 

Hadeel en Abdelrahman werken daarom samen met een contactpersoon in de Verenigde Staten. Zij beheert hun GoFundMe. Dat is een onlineplatform waar mensen donaties kunnen verzamelen, maar dat vanuit Gaza niet kan worden geopend. Het geld dat daar binnenkomt, zet zij om in cryptovaluta en stuurt ze door naar Abdelrahmans digitale portemonnee.

Van daaruit kan hij het in theorie bewaren of overschrijven naar zijn Palestijnse bankrekening, maar in de praktijk hebben ze daar weinig aan. Op de markt en in de winkels telt alleen contant geld. En dan wordt het moeilijk.

“Er is cash, maar je moet veel betalen om het te kunnen opnemen”, vertelt Abdelrahman. “Als je 100 dollar wil, krijg je soms maar 55 terug.” Die 45 procent is de commissie voor een informele geldmakelaar.

Concreet werkt dit systeem volgens het principe van hawala: er wordt geen geld fysiek verplaatst, maar een bedrag wordt elders bewaard binnen een netwerk van geldmakelaars.

Abdelrahman moet een bedrag sturen naar een rekening buiten Gaza van het netwerk van zijn geldmakelaar. In ruil geeft die hem het equivalent in contant geld, min de kosten. De makelaar houdt alle transacties bij en regelt het later binnen het netwerk zo dat hij zijn geld of iets gelijkwaardigs terugkrijgt.  

Daarbovenop komt er sinds de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 geen nieuw geld meer binnen in Gaza. De economie draait op dezelfde, steeds verslechterende voorraad oude bankbiljetten. Dat leidt ertoe dat verkopers sommige biljetten weigeren.

“Je moet elk biljet controleren”, zegt Abdelrahman. “Als het te versleten is, nemen ze het niet aan. We leggen het in het licht om te zien of het nog ‘echt’ is. Dit is één van de ergste dingen hier. Je bent de hele dag bezig met geld dat misschien geen geld meer is.”

Door dat tekort aan bruikbare biljetten is er op de markt een nieuwe micro-economie ontstaan: mensen die geld oplappen. Ze strijken, tapen en verstevigen versleten of gescheurde bankbiljetten zodat ze nog één transactie langer mee kunnen.

Afgelopen zomer droomde Renad ervan Gaza te verlaten en ooit een eigen restaurant te openen met de recepten die ze tijdens de oorlog ontwikkelde. Een deel van die droom is intussen werkelijkheid. In september kon ze, samen met haar oudere zus Nourhan en tweelingbroer Adam, naar Maastricht verhuizen dankzij een studiebeurs.

Op haar Instagramprofiel noemt ze zichzelf nu een “genocide survivor”, een overlever van de volkenmoord. Het gemis blijft groot. Ze schrijft hoe pijnlijk het is dat haar moeder en andere familieleden in Gaza moesten achterblijven. "Het maakt me echt verdrietig dat ik Gaza moest verlaten, gewoon om in leven te blijven. Ik ben nog steeds in oorlog zolang mijn familie daar is."

Het koken is even gestopt. Renad probeert haar schoolachterstand in te halen en tracht alles wat er gebeurd is te bevatten.

Ook Hadeel en Abdelrahman hebben intussen een droom kunnen waarmaken: twee weken geleden hebben ze hun huwelijksfeest kunnen geven.