"Rouw schudt je door elkaar en laat je op allerlei plaatsen landen", zegt Erwin Mortier in 'Touché' op Radio 1. De schrijver verloor in augustus zijn jongere zus aan een agressieve vorm van blaaskanker. "Ze was voor ons allemaal een soort engel die al te kort door de kamers van ons leven heeft mogen gaan." Hoe rauw is de rouw als je te vroeg je familie moet afgeven?
Schrijver Erwin Mortier over het afscheid van zijn zus: "Ze stond op en zei: 'Vandaag wil ik sterven'"
Mortiers zus kreeg anderhalf jaar geleden te horen dat ze blaaskanker had. Wat begon als een routineonderzoek, bleek een agressieve tumor. "Ze zei van bij het begin: als het te behandelen is, ga ik ervoor. Als dat niet zo is, dan wil ik nog zo lang mogelijk comfortabel leven."
Mijn zus stond op en zei: "Vandaag wil ik sterven"
Erwin Mortier, schrijver
Na maanden van behandeling bleek eind juli dat de bestraling de tumor niet had kunnen bedwingen. Op 14 augustus stond ze op en zei: "Ik wil vandaag sterven."
"Toen zijn we allemaal naar haar toe geweest en ze was werkelijk omringd door iedereen. Het huis stond open, het was mooi weer en de buren kwamen nog een praatje maken. Het was eigenlijk gewoon een zaligmakende gewoonheid. Naarmate het uur dan kwam om die zachte dood toe te dienen, kwam er een zekere geladenheid, maar geen zwaarte."
Een zacht afscheid
Tot op het laatst moment bleef zijn zus zichzelf. "Broer, het voornaamste kennen we van elkaar, maar het is wel jammer dat ik je nieuwe boek niet meer zal lezen", zei ze tegen hem op haar sterfbed. Na haar overlijden plaatste een vriendin bij haar graf een rood boekenhuis – rood was haar lievelingskleur – met Mortiers nieuwste boek erin. "Wie wil mag haar mijn boek voorlezen", knipoogt de schrijver.
"Het gemis kan af en toe scherp zijn", zegt Mortier. "Niet altijd, maar zeker de dagen en eerste weken na haar dood was dat toch een acute rouw." Nu, enkele maanden later, is het verlies minder rauw, maar blijft het voelbaar. "Zoals mijn broer onlangs zei: alles wat we doen, het is op de achtergrond toch een soort dofheid, waar gelukkig toch heel vaak ook wel zon doorbreekt."
De fysieke pijn van verdriet
"Rouw schudt je door elkaar en laat je op allerlei plaatsen landen, en daar heb je dan maar mee te schikken. Het woord 'rouw-verwerking' zegt ook veel over hoe procesmatig onze samenleving denkt, alsof je er als een door-verdriet-verhakkeld wezen ingaat, vervolgens door allerlei machines en robots bewerkt wordt en er dan als volledig geheeld uitkomt."
Bij het overlijden van mijn moeder heb ik letterlijk een snerpende pijn in mijn buik gevoeld, alsof er een laatste onzichtbare navelstreng werd losgerukt
Erwin Mortier, schrijver
Mortier ervaart verlies ook letterlijk in zijn lichaam. "Bij het overlijden van mijn moeder aan alzheimer heb ik letterlijk een snerpende pijn in mijn buik gevoeld, alsof er een laatste onzichtbare navelstreng werd losgerukt. Dat is een pijn die nog altijd dicht onder de huid zit."
"Bij mijn vader - die net als mijn zus overleed aan kanker - was het zachter, omdat er nog de mogelijkheid was tot praten. En bij mijn zus rommelt het verdriet nog alle kanten op: slapeloosheid, dromen, migraine. Rouw is eigenlijk van alles door elkaar."
Rituelen als houvast
Mortier pleit voor het belang van rouwrituelen. "Het is geruststellend dat een reeks handelingen die al heel lang bestaan klaarligt voor jou, op het moment dat je zelf niet in staat bent om veel te denken", legt hij uit.
"Zo droeg onze familie zelf de kist naar het altaar en wilde mijn zus een ziekenzalving. Ik ben zelf ook voorstander van rituelen: het afscheid zelf, zoals mijn zus het heeft gedaan, heeft toch een verzachtend, troostend effect. Dat neemt natuurlijk niet de bruutheid van het verlies weg."
Mortier wordt eind deze maand 60 en beseft dat hij de levensfase betreedt waarin verlies vaker zal voorkomen. "Ik zou willen dat de vergankelijkheid mijn familie toch voor een paar jaar uit het adressenlijstje schrapt", besluit hij.
