Zwaarste oorlogswinter sinds begin van oorlog dreigt voor Oekraïne: "Rusland wil met kou onze veerkracht breken"

Woensdagavond 30 oktober, middernacht. Het luchtalarm gaat af in de Oekraïense hoofdstad en houdt de inwoners voor de zoveelste keer uit hun slaap. De avondklok is net ingegaan. Op Telegramkanalen verschijnen berichten over een nakende grootschalige aanval op heel Oekraïne die de hele nacht zal duren, met tientallen raketten en honderden drones.

Toch blijven de brede, imposante boulevards in het centrum van Kiev akelig leeg. Nergens zijn mensen te bespeuren die beschutting zoeken in schuilkelders. Het metrostation Teatralna, vlak bij het Onafhankelijkheidsplein, is vrijwel verlaten, op een paar toevluchtzoekers na die angstig op krukjes zitten.

“We zijn niet meer onder de indruk”, blaast een patrouillerende politieagent. Hij draait zich om en kijkt naar de sterrenhemel. In de verte zwelt het onheilspellende gezoem van een Iraanse Shahed-drone aan, tot hij in volle vaart boven onze hoofden voorbij raast, de eerste van wel zeshonderdvijftig drones die Oekraïne vannacht zullen bestoken.

De volgende ochtend meten de inwoners van Kiev de schade op. Op veel plekken in het centrum van de stad zijn verse inslagen van de voorbije dagen en weken nog te zien. Glasscherven bedekken de stoepen in Podil, een historische wijk bij de oevers van de Dnipro. Puin wordt geruimd, uitgebrande karkassen staan er als stille getuigen bij.

Artem Sheveliev (27) rookt een zelfgerolde sigaret voor de etalage van de klerenwinkel waar hij werkt. Een week eerder knalde een Shahed-drone aan de overkant van de straat en vernielde een kantoorgebouw. De kracht van de explosie blies alle ramen van de kledingzaak eruit.

“Ik was om de hoek een biertje aan het drinken toen het gebeurde”, herinnert de twintiger zich. “Mijn moeder belde me meteen. Ze verblijft dezer dagen bij mij en had de ontploffing ook gehoord. Ze vroeg waar ik was en zei dat ik naar huis moest komen. We hebben de hele nacht in de badkamer geschuild.”

“Je moeder in tranen zien van angst, dat kruipt onder je huid", zegt Artem. “Zelf ben ik niet meer bang. We zijn gewend geraakt aan de ontploffingen. De hele samenleving lijkt afgestompt. Soms voel ik me als een plant: ik groei, maar voel niets. En toch gaan we door. De dag na de explosie was de winkel alweer open, alsof er niets gebeurd was.”

De Russische aanvallen brengen niet alleen angst, maar ook ontwrichting. Met de winter in aantocht richt het Kremlin zijn vizier opnieuw op de energie-infrastructuur. Volgens staatsnetbeheerder Ukrenergo is 80 procent van de thermische productie inmiddels uitgeschakeld. Centrale na centrale ligt in puin; ook hoogspanningsstations, de ruggengraat van het net, worden geviseerd.

De aanval van woensdagnacht, met zeshonderd drones en tientallen raketten, is geen uitzondering. Al maanden wordt Oekraïne stelselmatig bestookt. In regio’s als Dnipro, Charkiv en Odessa staan centrales stil, in Kiev valt de stroom beurtelings uit volgens een strikt schema. Maar na een grootschalige aanval, zoals die van woensdag op donderdag, verdwijnen die schema’s en rest enkel wachten, uren, soms dagen, in het donker.

Het wordt de 4e oorlogswinter voor Oekraïne. De regering waarschuwt dat die zwaarder kan worden dan die van 2022 en 2023, toen het aanhoudende gezoem van generatoren het stadsleven begeleidde en cafés met stopcontacten uitgroeiden tot schaarse oasen waar mensen naartoe trokken om hun toestellen en eigen moed op te laden.

“Het doel is niet meer alleen militaire doelen uitschakelen. Het is de bevolking breken”, stelt parlementslid Andriy Gerus wanneer we hem spreken in een koffiebar in Podil. Hij is lid van Zelensky’s partij en commissaris bij de Nationale Commissie voor Energie en Nutsvoorzieningen. 

De elektriciteit in het café is, voor de zoveelste keer, uitgevallen en stroom wordt door een ronkende generator op de stoep aangevoerd. “Door ons in de kou en duisternis te zetten, hoopt het Kremlin de veerkracht en de wil om door te vechten te ondermijnen. Dit is pure terreur.”

Gerus waarschuwt dat Oekraïne aan de vooravond staat van een zware winter. “Het is nog maar oktober, en al zijn tientallen energiecentrales, transformatorstations en hoogspanningslijnen geraakt. Het is onmogelijk om alles te beschermen. Je kunt een transformator afdekken met beton, maar geen hele thermische centrale. Het hangt dus volledig af van onze luchtverdediging.”

Rusland probeert volgens hem niet enkel de productie te saboteren, maar ook Oekraïne af te snijden van het Europese elektriciteitsnet en zo de import te beperken.

Toch benadrukt Gerus dat de band met Europa cruciaal blijft. “Sinds maart 2022 zijn we verbonden met het Europese stroomnet, en dat was letterlijk onze reddingslijn. Zonder die koppeling hadden we al complete blackouts gehad. Maar de capaciteit blijft beperkt, Europa kan niet onbeperkt energie leveren. We hebben dus niet alleen wapens nodig, maar ook investeringen in onze energie-infrastructuur, zodat we kunnen blijven meedraaien in dat Europese systeem.”

Een mogelijke uitweg ligt in de decentralisatie van de energieproductie, zegt Gerus. “Vier grote centrales leveren vandaag meer dan 60 procent van onze stroom. Dat maakt ons kwetsbaar. We moeten overschakelen op honderden kleinere eenheden, verspreid over het land: zonne- en windenergie, lokale gasgeneratoren, energieopslag. Zo wordt het veel moeilijker voor Rusland om ons volledig lam te leggen.”

Maar terwijl de regering plannen maakt, proberen ondernemers in de hoofdstad gewoon hun zaak draaiende te houden. In Podil, de wijk aan de Dniprorivier, houdt Faih Huseinov (56), een restaurateur met Azerbeidzjaanse roots zijn restaurant open, al is het soms op pure wilskracht.

“De afgelopen 3 maanden hebben 85 restaurants in Kiev de deuren gesloten”, zegt hij, ietwat terneergeslagen. “Er zijn minder klanten, minder vaste gezichten. Voor de oorlog wist je wanneer het druk zou zijn. Nu is het volkomen onvoorspelbaar.”

Vorige week viel er nog een drone in de buurt. Hij was op dat moment buiten de stad; de volgende ochtend vond hij zijn parkeergarage beschadigd, vlak bij de synagoge. “Dat is onze realiteit. Je weet niet meer welke dag veilig is.”

Bij het begin van de oorlog kocht Faih een generator voor dertienduizend dollar – zo’n twaalfduizend euro – om zijn restaurant open te kunnen houden. In die eerste weken kookte hij honderden maaltijden voor ziekenhuizen en buurtbewoners. Mensen kwamen hun telefoons opladen, schuilden tegen de kou. “Als er weer een black-out komt, weten we wat we moeten doen”, zegt hij. “We hebben het al eens meegemaakt.”

Zijn wantrouwen tegenover Rusland zit diep. Ooit vluchtte hij uit Azerbeidzjan, later uit de Krim toen Rusland het schiereiland in 2014 bezette. “Ik herken de patronen,” zegt hij. “De druk, de angst, de leugens. Wie denkt dat Rusland stopt aan onze grens, vergist zich.”

Hij gelooft dat Oekraïne moet blijven vechten, niet alleen voor zichzelf. “Als Europa toekijkt terwijl wij terrein verliezen, zal Rusland terugkeren, zoals een wolf die bloed ruikt. Wij hebben hier geen keuze. We blijven.”