Het Franse parlement heeft het concept toestemming toegevoegd aan de verkrachtingswet. De wetswijziging komt er na de zaak-Pelicot, die vorig jaar voor grote opschudding zorgde. Frankrijk sluit zich daarmee aan bij verschillende andere Europese landen. België nam toestemming in 2022 op in het seksueel strafrecht.
"'Ja' moet echt 'ja' zijn": Frans parlement neemt toestemming op in verkrachtingswet in nasleep van zaak-Pelicot
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
Op dit moment definieert het Franse strafrecht verkrachting als elke vorm van seksuele penetratie gepleegd met "geweld, dwang, bedreiging of verrassing". Maar toestemming wordt niet expliciet genoemd. Dat betekent dat als er geen sprake is van fysiek geweld of bedreiging, het moeilijk is om iets juridisch als verkrachting te kwalificeren.
Daar komt nu verandering in. Het wetsvoorstel dat door het parlement werd aangenomen stelt dat toestemming altijd geïnformeerd, specifiek, voorafgaand en herroepbaar moet zijn. Stilte of geen reactie van het slachtoffer mag niet gezien worden als toestemming. Ook worden orale en anale penetratie expliciet genoemd als verkrachting. Verder blijft de bestaande definitie van "geweld, dwang, bedreiging of verrassing" van kracht.
Vrouwenorganisaties pleiten in Frankrijk al langer voor een aanpassing van de wet, maar het proces-Pelicot bracht alles in een stroomversnelling. Tijdens het proces ontkenden 35 van de mannen die Pelicot verkracht hadden dat het om verkrachting ging. Ze beweerden dat ze dachten mee te doen aan een rollenspel.
Hoewel de verdachten uiteindelijk schuldig bevonden werden, toont hun verdediging volgens verschillende parlementsleden die het voorstel indienden wel aan dat de huidige verkrachtingswet een juridische grijze zone bevat.
Waarover ging de zaak-Pelicot nu weer?
De zaak draait rond de Franse vrouw Gisèle Pelicot (72), die tussen 2011 en 2020 stiekem gedrogeerd en verkracht werd door haar man Dominique Pelicot. Hij mengde slaappillen en andere medicatie in haar eten en drinken. Zodra ze bewusteloos was verkrachtte hij haar en nodigde hij andere mannen uit om haar te misbruiken. Hij maakte ook beelden van de verkrachtingen.
In september 2020 wordt Dominique Pelicot betrapt wanneer hij in een supermarkt onder de rokken van vrouwelijke klanten aan het filmen is. Tijdens het politieonderzoek dat daarop volgt, ontdekken de onderzoekers de gruwelijke beelden die Dominique maakte van zijn vrouw. Gisèle had al die tijd niets door, al had ze wel lichamelijke klachten. Ze vreesde dat ze een hersentumor of de ziekte van Alzheimer had.
De politie kan 54 verdachten identificeren, 51 van hen staan in 2024 samen met Dominique Pelicot terecht in een van de grootst zedenprocessen uit de Franse geschiedenis. Gisèle Pelicot kiest ervoor om het proces niet achter gesloten deuren te voeren, omdat "de schaamte van kant moet veranderen". Ze is elke dag aanwezig in de rechtszaal. Uiteindelijk worden alle verdachten veroordeeld tot celstraffen. Dominique Pelicot krijgt 20 jaar cel.
De nieuwe verkrachtingswet moet duidelijkheid scheppen en werd vorige week al met 161 stemmen tegen 56 goedgekeurd door de Assemblée Nationale, het Franse lagerhuis. Nu heeft ook de Senaat het voorstel aangenomen met slechts enkele onthoudingen. Vooral de uiterst rechtse partijen zoals het Rassemblement National (RN) stemden tegen.
Marie-Charlotte Garin (Les Ecologistes), een van de initiatiefnemers van de wetswijziging, zei na afloop van de stemming dat toestemming altijd ondubbelzinnig moet zijn. "Als het 'nee' is, is het 'nee'. Als het niet 'nee' is, betekent dat nog geen 'ja'. En als het 'ja' is, moet het een echte 'ja' zijn… Toegeven zal nooit meer als toestemming gelden."
Ook kritiek: "Toestemming niet het juiste uitgangspunt"
Tegelijkertijd klinkt er ook kritiek. Heel wat juristen en vrouwenorganisaties vinden dat de nadruk op toestemming de verantwoordelijkheid te veel bij het slachtoffer legt. Anne-Cécile Mailfert, oprichter van Fondation des Femmes, stelde ten tijde van het proces Pelicot al dat toestemming niet het juiste uitgangspunt is.
"Wij pleiten voor een alomvattende wet tegen seksueel geweld die de straffeloosheid door onze instellingen aanpakt, inclusief systematisch onderzoek naar verkrachtingsklachten, een verbod op onderzoek naar het seksuele verleden van het slachtoffer en een wet die een kader en middelen biedt om slachtoffers te beschermen."
Ook Gisèle Pelicots advocaat Antoine Camus heeft zijn twijfels. "Wat is precies toestemming in seksuele zaken? Voor elke seksuele handeling, of voor een specifieke?" vroeg hij zich af in de nasleep van het proces.
Volgens Camus is het begrip te vaag en kan het in de praktijk nadelig uitpakken voor slachtoffers, omdat het de bewijslast bij hen legt. "Onze definitie van verkrachting is niet perfect vandaag, maar het voordeel is wel dat ze duidelijk is en dat we niet verstrikt raken in interpretaties van gedrag en stilzwijgen", besluit hij.
