Op sociale media verschijnen veel gruwelijke beelden over de oorlog in Soedan, met name van de recente inname van de stad Al-Fashir door de RSF-militie. Veel van die beelden zijn helaas authentiek. Maar er worden ook beelden gedeeld die vals zijn. Het gaat om AI-beelden, om beelden die veel ouder zijn of in een volledig andere context gemaakt werden. De slachting in Al-Fashir is zelfs van in de ruimte te zien, maar niet elk satellietbeeld dat rode aarde toont, is daarom echt. Enkele tips om nep van echt te onderscheiden in Soedan
Humanitaire crisis in Soedan: hoe hou je echte gruwelbeelden en nepbeelden uit elkaar?
In het kort:
Wat? Online doen heel wat gruwelijke beelden de ronde die afkomstig zijn uit Al-Fashir. Deze stad in Darfoer viel in handen van de RSF-militie, die een slachting onder de burgerbevolking aanrichtte.
Maar? Niet alle beelden zijn echt of recent gemaakt in Al-Fashir. Beelden van een moeder met kind voor militieleden en huilende burgers zijn gemaakt met AI. Video's van mensen die levend begraven worden, zijn dan weer oud en hebben niets met Soedan te maken. Er zijn echte satellietbeelden die de gruweldaden vanuit de ruimte zichtbaar maken, maar er gaan ook satellietbeelden rond die oud zijn en waarschijnlijk een slachtplaats voor dieren tonen.
Eind oktober namen de troepen van de Rapid Support Forces (RSF) de Soedanese stad Al-Fashir in, het laatste regeringsbolwerk in de regio Darfoer.
De Soedanese burgeroorlog is al 2 jaar bezig, maar door de berichten over gruweldaden tegen de bevolking in Al-Fashir kwam het conflict weer in het centrum van de aandacht. En samen met de berichten kwamen ook beelden boven die die gruweldaden tonen. Sommige van die beelden zijn niet echt.
1. Beelden van zittende moeder en huilende vrouw zijn AI-beelden
Maar er zijn verschillende aanwijzingen dat het om AI-beeld gaat.
Eerst laten we Google Lens zoeken op de afbeelding. Zo vinden we de maker van het beeld: iemand die zich op Instagram voorstelt als Khoubaib Ben Ziou, een “digitale videoproducent” en “creatieve AI-specialist”. Wij vinden de beelden niet terug zonder het watermerk van deze maker.
De maker geeft op sommige plekken zelf aan dat de beelden met AI werden gemaakt. Zo schrijft hij in het bijschrift van de beelden op zijn Instagram-kanaal in het Arabisch dat de beelden met AI zijn gemaakt. En ook in een Instagram-story van het beeld plaatst hij een AI-icoontje.
Tot slot verraden details in de video zelf ook dat het om AI gaat. Zo lijkt de arm van de vrouw op te gaan in haar andere arm wanneer ze die naar beneden brengt.
Het is niet het enige AI-beeld dat circuleert over de gruwelijkheden in Al-Fashir. Een andere video – ditmaal van een huilende, oudere vrouw – werd op sommige plekken zelfs meer dan 1,4 miljoen keer bekeken .
Maar ook hier gaat het om AI. Een eerste aanwijzing – maar geen sluitend bewijs – is de onnatuurlijke glans op het gezicht en de ogen van de vrouw.
Een zoekopdracht op basis van het beeld brengt ons bij het TikTok-kanaal van iemand die zich “hdhdsba64 ” noemt en die volgens zijn Facebook-profiel uit Saudi-Arabië afkomstig is.
Op zijn Facebook-pagina legt hij in een video uit hoe hij naar eigen zeggen “realistische video’s” maakt over Al-Fashir met behulp van kunstmatige intelligentie.
Op zijn TikTok-profiel vinden we ook de video van de oudere vrouw. In het bijschrift gebruikt hij de hashtags “#gemini” en #prompt#, die verwijzen naar een AI-opdracht. Op zijn TikTok- en Facebook-profiel staat nog een andere video – ditmaal van een huilend kind – die met AI werd gemaakt.
2. Oude video's van mensen die levend begraven worden
Meerdere video's die sinds de val van Al-Fashir veel rondgaan, zouden tonen hoe de RSF burgers levend begraaft. De beelden zijn erg aangrijpend en hebben dan ook op een paar dagen tijd miljoenen kijkers gevonden op sociale media als X en TikTok.
Een video toont 2 mannen met rode T-shirts die in een zelfgegraven gat kruipen. Volgens een post, die op X al 2,3 miljoen keer bekeken is , toont de video burgers in Al-Fashir die gedwongen worden zichzelf levend te begraven. Een versie op TikTok, met dezelfde bewering, werd al 4,3 miljoen keer bekeken .
Door met Google Lens naar de video te zoeken, vinden we verschillende versies van de beelden die al ongeveer een jaar oud zijn. De vroegste versie die we vonden dateert van 28 mei 2024 . Het bijschrift bevat een islamitisch gebed in het Somalisch.
De originele video vinden we niet terug, maar heel gelijkaardige video’s op TikTok wijzen erop dat het waarschijnlijk gaat om een begrafenisritueel van de Oromo, een etnische groep uit Ethiopië. De beelden zijn in ieder geval te oud om recente gruweldaden in Al-Fashir te tonen.
Een andere video van iemand die levend zou begraven worden in Soedan, werd ook al miljoenen keren bekeken op X en TikTok . De video toont in realiteit de Nigeriaanse influencer Iron Rock. Hij wil in deze video van 18 oktober naar eigen zeggen aantonen hoe sterk hij wel niet is. In de posts die beweren dat dit Soedan is, werd het watermerk van Iron Rock onleesbaar gemaakt.
Een derde video toont hoe iemand in een kist gestoken wordt. Gruwelijke beelden, maar ze komen niet uit Soedan. Een zoekopdracht leert snel dat het om een incident uit Zuid-Afrika gaat. Dat leren artikels over de beelden , die al uit 2016 stammen.
3. Niet alle satellietbeelden met bloedvlekken zijn recent
Op 27 oktober publiceerde het Humanitarian Research Lab (HRL) van de Amerikaanse universiteit Yale een rapport over de gruweldaden die zich afspeelden in Al-Fashir, toen de stad werd overgenomen door de RSF-militie.
Uit dat rapport bleek dat op recente satellietbeelden van de stad de lijken van vermoorde burgers te zien waren en dat zichtbaar was hoe de grond op bepaalde plekken zelfs rood verkleurd was door de grote hoeveelheid bloed.
HRL kocht de recente satellietbeelden aan bij de bedrijven Airbus en Vantor. Het is dus bekend wanneer die beelden gemaakt zijn. Ze tonen wel degelijk Al-Fashir na de overname door de RSF-militie. Deze echte satellietbeelden werden dan ook veel gedeeld en leidden tot grote verontwaardiging.
Op Tiktok gaan ondertussen ook andere satellietbeelden rond die de misdaden van de RSF vanuit de lucht zouden blootleggen. In een video die al meer dan 9 miljoen keer bekeken is , zijn satellietbeelden van Google Maps te zien. Die tonen niet Al-Fashir, maar een andere plek in Soedan . De aarde is zichtbaar verkleurd, wat weer op bloed kan wijzen.
Maar de beelden zijn niet recent. Op Google Earth kan je zien wanneer een satellietfoto op Google Maps gemaakt is. De satellietfoto die in de video’s zit, is gemaakt op 16 maart 2024 . Te oud dus om de huidige gruweldaden te tonen. Je kan bij Google Earth ook teruggaan in de tijd en in maart 2022 was de verkleuring er ook al.
De figuren die op een rij te zien zijn, lijken ook op dieren. Het zou dus een om een slachtplaats voor vee kunnen gaan, maar dat valt niet met zekerheid te zeggen. Deze video toont in ieder geval geen recente gruweldaden van de RSF. Maar dat doen de satellietbeelden die onderzoekers van Yale deelden, voor alle duidelijkheid dus wél.
Conclusie:
Sinds de val van Al-Fashir worden sociale media overspoeld met beelden van gruweldaden uit Soedan. Veel van die beelden zijn helaas echt, maar er doen ook nepbeelden de ronde.
Zo zijn beelden van een vrouw met haar kind voor twee RSF-militieleden gemaakt met AI. Het is dan ook niet waar dat ze de situatie in Al-Fashir tonen.
Beelden die tonen hoe mensen levend begraven worden, zijn te oud, een stunt van een influencer of een oud incident uit Zuid-Afrika. Ook hier is het dus niet waar dat de beelden de situatie in Al-Fashir tonen.
Onderzoekers van de universiteit Yale deelden satellietbeelden die daadwerkelijk recent van Al-Fashir gemaakt zijn. Het is waar dat op de beelden de massaslachtingen tegen burgers te zien zijn. Andere video's op TikTok die hetzelfde proberen te doen, maken daarvoor gebruik van satellietbeelden van Google Maps. Maar die beelden zijn al meer dan een jaar geleden gemaakt. Het is dan ook niet waar dat ze recent geweld in Soedan tonen.
Intussen blijft het zonder meer duidelijk dat in Soedan gruweldaden zijn gepleegd.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
