Voor het eerst in de geschiedenis van Australië heeft een deelstaat een officieel verdrag gesloten met de inheemse bevolking. In Victoria, waar Melbourne ligt, krijgen Aboriginals voortaan inspraak in het beleid dat hun leven beïnvloedt. De deelstaatregering noemt het een historische stap richting verzoening en erkenning van het onrecht dat de oorspronkelijke bewoners eeuwenlang is aangedaan.
Victoria sluit als eerste deelstaat van Australië verdrag met inheemse bevolking: "Historisch moment voor ons volk"
Mats Switsers
Gepubliceerd:
Na 2 dagen debatteren heeft de Eerste Kamer van het parlement van Victoria het wetsvoorstel voor het verdrag aangenomen, met 21 stemmen voor en 16 stemmen tegen.
"Dit verdrag geeft de Aboriginal-gemeenschap de macht om het beleid dat hun leven beïnvloedt mede vorm te geven", zegt deelstaatpremier Jacinta Allan. "Zo bouwen we een eerlijker en sterker Victoria voor iedereen."
Het lokale verdrag komt 2 jaar nadat het landelijke referendum over een stem voor de inheemse bevolking in de grondwet was mislukt. Dat referendum ging over een grondwetswijziging om de Aboriginals en Straat Torres-eilanders te erkennen als de oorspronkelijke bewoners van Australië. Bijna 60 procent van de Australische bevolking kantte zich toen tegen het voorstel.
Het verdrag markeert het begin van een nieuw tijdperk
Ngarra Murray, medevoorzitter van de First Peoples' Assembly
Ngarra Murray, medevoorzitter van de First Peoples' Assembly, noemt het verdrag daarom "een historisch moment voor ons volk". "We zullen onze kinderen over vandaag vertellen, en zij zullen het aan hun kinderen vertellen en aan de toekomstige generaties het verhaal doorgeven van hoe decennia van Aboriginal veerkracht en activisme hebben geleid tot het eerste verdrag van Australië."
Na de afwijzing van het voorstel op landelijk niveau, bleven de inheemse inwoners actie voeren om hun initiatieven meer gehoor te geven. Ruim 10 jaar lang is er nodig geweest om het verdrag in Victoria eindelijk invulling te geven.
"Het verdrag markeert het begin van een nieuw tijdperk, een tijdperk waarin de 60.000 jaar aan kennis en cultuur van de First Peoples worden gerespecteerd en gevierd. Het is een kans voor alle Victorianen om onze gedeelde geschiedenis te erkennen, te helen en samen verder te gaan", aldus Murray.
Ongelijkheid in Australië:
De kloof tussen de inheemse bevolking en de rest van Australië is diep en historisch gegroeid. Aboriginals en Straat Torres-eilanders maken ongeveer 3,8 procent van de bevolking uit, maar doen het op bijna alle vlakken slechter dan andere Australiërs. Ze leven gemiddeld 9 jaar korter, plegen 2 keer zo vaak zelfmoord en zijn sterk oververtegenwoordigd in gevangenissen.
De ongelijkheid vindt haar oorsprong in het gewelddadige koloniale verleden van Australië. Toen het land in 1788 door de Britse kroon als strafkolonie werd ingelijfd, werd de inheemse bevolking verjaagd, vergiftigd en vermoord. Tot in de jaren 70 bleef het 'Wit Australië'-beleid bestaan, waarbij inheemse kinderen systematisch bij hun ouders werden weggehaald.
Decennialang werden de gruweldaden en trauma’s van de kolonisatie genegeerd of verzwegen. Die geschiedenis laat nog altijd diepe sporen na: veel Aboriginals kampen nog steeds met achterstelling, armoede en racisme. Het nieuwe verdrag moet helpen om die kloof eindelijk te verkleinen.
Wat houdt het verdrag precies in?
Onderdeel van het verdrag is het voortzetten van het werk van de Yoorrook-commissie, die de afgelopen jaren aan waarheidsvinding deed. Die commissie, met een naam die verwijst naar het woord 'waarheid' in de Wemba Wemba-taal, stelt onder meer dat tijdens de kolonisatie van Victoria in 20 jaar ruim driekwart van de inheemse bevolking werd gedood. De commissie concludeert dan ook onweerlegbaar dat een genocide is gepleegd op de inheemse bevolking.
Daarnaast roept het verdrag een nieuw democratisch orgaan in het leven. Het orgaan, dat de Gellung Warl-commissie zal heten, moet voortaan geraadpleegd worden over wetten en beleid die invloed hebben op de Aboriginals en Straat Torres-eilanders.
Op die manier zal de commissie ervoor zorgen dat de regering haar verplichtingen om de kloof tussen de inheemse en witte Australische bevolking te dichten, nakomt.
Een concreet gevolg van de verdragsovereenkomst is onder andere een herziening van het schoolcurriculum. Het vernieuwde lesmateriaal moet kinderen zo inzicht bieden in de donkere bladzijden van de inheemse Australische geschiedenis. Daarnaast zal de deelstaatregering van Victoria ook formele excuses aanbieden aan de oorspronkelijke bewoners van het land.
Wat wel nog onduidelijk blijft, is het prijskaartje van de uitwerking van het verdrag. Er wordt geschat dat de nieuwe initiatieven waarschijnlijk tientallen miljoenen dollars per jaar gaan kosten.
De lokale oppositie is alvast fel gekant tegen de overeenkomst en heeft beloofd het voorstel onmiddellijk te schrappen als zij aan de macht komt. Eind 2026 kunnen de nieuwe deelstaatverkiezingen de hervormingen dus opnieuw van tafel vegen.
Pionier Victoria
Met deze stap is Victoria de eerste Australische staat die Voice, Treaty en Truth aanneemt. Dat zijn de 3 pijlers van hervorming die zijn uiteengezet in de 'Uluru-Statement from the Heart' uit 2017, een baanbrekend document opgesteld door inheemse leiders die opriepen tot wettelijke erkenning.
We kunnen de rest van Australië laten zien dat dit niet iets is om bang van te zijn. Sterker nog, dit brengt ons juist dichter bij elkaar
Jill Gallagher, directeur van de lokale gezondheidsraad in Victoria
Jill Gallagher, directeur van de lokale gezondheidsraad voor Aboriginals in Victoria, zei tegen de publieke omroep ABC dat ze hoopt dat dit een voorbeeld zal zijn voor andere delen van het land.
"We kunnen de rest van Australië laten zien dat dit niet iets is om bang van te zijn. Sterker nog, dit brengt ons juist dichter bij elkaar."
Het verzoeningsproces lijkt alvast wel wat voeten in de aarde te hebben. Steeds meer deelstaten zijn actief bezig met gelijkaardige initiatieven. Zo is ook in Zuid-Australië een commissie aangesteld die de stem van de lokale inheemse bevolking moet weergeven.
