Bent Van Looy is ambassadeur van foto-expo Robert Doisneau: "Hele eer om mijn lievelingsbeelden te mogen kiezen"

Bent Van Looy, muzikant, presentator en kunstschilder, is een grote fan van de foto’s van Robert Doisneau. “Ik heb 10 jaar in Parijs gewoond en daar is hij echt een begrip. Ze spreken daar zelfs van een ‘Doisneau-moment’ als je iets ziet, wat hij had kunnen fotograferen.” 

Van Looy is ambassadeur van de tentoonstelling ‘Robert Doisneau. Gegeven momenten’ in La Boverie in Luik, én hij mocht mee de foto’s uitkiezen. “Een hele eer. Als je in het archief duikt, dan zie je hoe breed hij heeft gewerkt. Ik heb een keuze gemaakt die die rijke schakering laat zien.”  

Het archief van Robert Doisneau omvat – hou je vast – 450.000 negatieven. “Sommige daarvan zijn nooit afgedrukt,” zegt Bent Van Looy. Gelukkig is dat archief geen chaos. “Hij was een atypische fotograaf die van bij het begin alles netjes bijhield en catalogeerde.” Zijn beide dochters Annette en Francine, 83 en 78 jaar jong, bestieren het Atelier Robert Doisneau. 

De zussen Doisneau zijn gelukkig met de expo in Luik, omdat die zoveel aspecten van hun vaders werk omvat. “Ook de donkerdere foto’s,” zegt Francine. “Die worden zelden getoond. Die prostituées, die mijnwerkers vond men niet ‘sexy’. Men wilde de foto’s van kinderen, zijn vrolijke taferelen. Maar het sociale is nu net de kern van zijn werk.”  

Uit alle foto’s van Robert Doisneau spreekt empathie. “Ik maak eigenlijk zelfportretten, want ik hou van de ander zoals van mezelf, zei hij ooit. Dit is zijn wereld. Hij heeft de mensen in de bistro lief. Met humor en ironie, maar nooit spottend, nooit stout,” zegt Francine. “Hij had een enorme empathie voor zijn toevallige onderwerp.”

Doisneau ontdekte de fotografie eigenlijk bij toeval, toen hij bij Renault werkte. Hij heeft altijd oog gehad voor werkmensen en publiceerde vaak in linkse bladen. Een pakkend beeld: een fotomontage van handen van metaalarbeiders waar 1, 2 of meer vingers aan ontbreken: ‘Les mains de la sidérurgie’. Mijnwerkers, vrouwen die voor het eerst gaan stemmen, fabrieksarbeiders, textielwerksters, conciërges of cafébazen: hij vereeuwigde hen met liefde. 

Ook typisch Doisneau: spelende kinderen. Ze kruipen uit putdeksels op braakliggende terreinen aan de rand van de stad, ze doen van belletje-trek, ze lopen op hun handen, ze kijken verveeld naar de klok in de klas.

Doisneau was een straatloper en wordt vaak een 'beeldenvisser' genoemd. “Geen beeldendief,” benadrukt Bent Van Looy. “Zijn camera was geen wapen, maar een magneet waarmee hij mensen aantrok en vastlegde.” Bijvoorbeeld ‘Les enfants de la Place Hébert’ (Van Looy wijst de foto hier onder aan). Een peuter, een wat ouder kind en een adolescent komen op de fotograaf toegelopen en vormen een perfecte V-compositie. “Hij nam zijn tijd, hij liet het gebeuren.”

Fotograaf Doisneau bleef heel lang ter plekke rondlopen en wachten op het goede moment. En toch is zijn beroemdste foto géén toeval. Voor ‘Le baiser de l’Hotel de Ville’, ‘de kus voor het stadhuis’ (foto boven aan dit artikel) had hij 2 theaterstudenten gevraagd om te poseren. In opdracht van het Amerikaanse blad Life.

De foto werd kleintjes in het magazine gepubliceerd en pas veel later, in de jaren 80, maakte een slimmerik er een poster van. Die werd over de hele wereld in tienerkamers aan de muur geprikt. "De foto werd groter dan de fotograaf," lacht Bent Van Looy. De vrouw op de foto tekende later - tevergeefs - protest aan tegen het beeld. Een ander koppel probeerde te bewijzen dat zij het waren, maar ook die juridische strijd werd beslecht in het voordeel van Doisneau.

Robert Doisneau was al tijdens zijn leven een beroemdheid. Zodoende kreeg hij makkelijk toegang tot alle grote auteurs en kunstenaars van zijn generatie, van Jacques Prévert of Marguerite Yourcenar tot Pablo Picasso of Alberto Giacometti. Uit die portretten en inkijkjes in ateliers en schrijfkamers spreekt een grote familiariteit. 

Zo heeft hij heel wat geestige foto’s van Georges Simenon gemaakt, de Luikse auteur van onder meer de Maigret-politieromans. Altijd met de pijp in aanslag. In de jaren 50 en 60 was Robert Doisneau geregeld aan het werk in België. Op bestelling dan wel, want het waren meestal foto-opdrachten, “waar hij toch altijd die warme Doisneau-draai aan gaf,” merkt Bent Van Looy op.

Hij fotografeerde werknemers van de bank Crédit Lyonnais in ons land, of arbeidsters in een textielfabriek in Eeklo. Natuurlijk bracht hij ook fotogenieke Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958 in beeld. 

Als je naar La Boverie wandelt, kom je voorbij een enorm hoog kunstwerk, de ‘Cybernetische toren’ van Nicolas Schöffer uit 1961. Met die man werkte Doisneau ook samen voor een reeks foto’s.

Robert Doisneau wordt beschouwd als dé humanistische fotograaf bij uitstek. “Ik denk dat hij 2 passies had. Fotografie, natuurlijk, in allerlei vormen: vrij, in opdracht, experimenteel, reclame, kunstenaarsportretten… heel verschillend allemaal. En toch merk je dat hij oog heeft voor 1 iets: de mens. Zowel in de glossy modefoto’s voor Vogue als in de steenkoolmijnen met mannen met vieze gezichten. Zijn grootste passie was misschien niet de fotografie, maar de mens,” besluit Bent Van Looy. 

Francine herinnert zich haar vader als een werkpaard. Hij was niet vaak thuis en de dochters werden vooral door hun moeder opgevoed. Maar als papa Doisneau thuiskwam van een opdracht, had hij altijd veel leuks te vertellen, “de meest onwaarschijnlijke anekdotes over de raarste mensen die hij ontmoet had.” Fotograferen deed hij het liefst alleen. “Hij was een eenling, op zoek naar gezelschap, maar toch een eenling,” zegt Francine.