Ontdek het Grand Egyptian Museum in Caïro, een prestigeproject van 1 miljard dollar, gebouwd door Belgen

Koning Filip en eerste minister Bart De Wever zijn maar enkele van de hoge gasten die de openingsceremonie in Caïro vanavond zullen meemaken. Egypte spaart kosten noch moeite om van het Grand Egyptian Museum (GEM) een nieuwe toeristische trekpleister te maken.

Ook in Sint-Lambrechts-Woluwe, op de hoofdzetel van bouwbedrijf Besix, zullen dit weekend een aantal mensen opgelucht ademhalen. Na ruim 10 jaar is een van hun allergrootste projecten opgeleverd. Prijskaartje? 1 miljard dollar, of zo'n 850 miljoen euro.

Besix was niet alleen verantwoordelijk voor de bouw, maar ook voor verlichting, de klimatisatie, ICT en het transport van enkele topstukken, legt projectleider Joris De Kinder uit vanuit Caïro. Zelfs voor de labels in de museumzalen deed het GEM een beroep op Besix.

Bij Besix spreken ze over een bouw van meer dan 10 jaar, maar begin jaren 90 ontstonden al de eerste ideeën voor dit museum. In 2002 legde toenmalig president Hosni Moebarak zelfs een symbolische eerste steen, ook al was van een plan nog geen sprake. Pas een jaar later won Heneghan Peng Architects de internationale architectuurwedstrijd.

"Er waren meer dan 1.300 kandidaten uit meer dan 80 landen voor die wedstrijd", vertelt projectleider Joris De Kinder. "De locatie is gekozen op het kruispunt van het verleden en het heden. Naast het centrum van Caïro, maar met zicht op de piramides. Dat heeft de architect op een fantastische manier verwerkt in het ontwerp."

De zichtassen van het museum liggen in het verlengde van de piramides, driehoeken komen overal terug in het ontwerp. Het dak loopt ook schuin omhoog, in de richting van de top van de piramides even verderop. Dat alles zorgde voor heel wat bouwkundige uitdagingen.

"Normaal gezien als we een gebouw zetten, weten we dat tussen pakweg as F en as G overal evenveel meter zit. In dit gebouw meet je op het ene moment 15 meter tussen as F en G, en wat verder is het 12 meter. Alles is variabel, alles verandert. Uiteraard heeft dat ertoe bijgedragen dat het langer duurde dan voorzien", maakt De Kinder de complexiteit duidelijk.

Op het toppunt werkten tot wel 6.000 arbeiders tegelijk op de werf, Besix deed daarvoor een beroep op meer dan 300 onderaannemers. Het werkte samen met Orascom Construction, dat Egyptisch bedrijf heeft 50 procent van de aandelen van Besix in handen. De coördinatie op de site gebeurde door Belgische ingenieurs.

Naast de bijzondere constructie ziet Joris De Kinder nog andere redenen waarom de opening van het museum zo lang op zich liet wachten. Zo waren sommige delen van het museum nog niet volledig ontworpen bij de start van de bouw, soms veranderden de wensen van 'de klant'. 

Tijdens de bouw maakte Egypte een politieke omwenteling mee. Na de Arabische Lente van 2010 kwam uiteindelijk president Al-Sisi aan de macht. "De politieke toestand in Egypte heeft niet geholpen", beaamt De Kinder. "Ook de covid-pandemie, de oorlog in Oekraïne en de oorlog in Gaza zorgden voor vertraging."

Ondertussen is de hele site afgewerkt en werden de laatste artefacten overgebracht. Vorige week nog werd het gouden dodenmasker van Toetanchamon verplaatst. Dat werd decennialang tentoongesteld in het oude museum aan het Tahrirplein, maar verhuist naar de nieuwe museumsite. Daar wordt - voor het eerst - de volledige schat van Toetanchamon samen getoond.

Egypte hoopt dat dit museum miljoenen extra toeristen zal lokken, broodnodig voor de Egyptische economie. Maar is het realistisch dat het museum tot wel 5 miljoen bezoekers per jaar ontvangt? 

Die capaciteit is er alleszins. Volgens De Kinder zat het museum bij de vooropening de voorbije maanden al aan 5.000 tot 6.000 bezoekers per dag, terwijl de site nog niet volledig toegankelijk was. "Het is echt groot. Alleen al in de inkomhal geven ze soms concerten voor 500 mensen."

Ter vergelijking, het Louvre in Parijs is het meest bezochte museum ter wereld en trekt elk jaar meer dan 8 miljoen kunstliefhebbers. De totale oppervlakte van het GEM is groter dan het Louvre. Het nieuwe museum in Egypte telt 490.000 vierkante meter, het Louvre "slechts" 360.000 vierkante meter.

"Het is ook veel meer dan een museum. Enkel de bovenste 3e verdieping van het hoofdgebouw is museum", stelt De Kinder. "Er is een congrescentrum, er is een 3D-experience, een museum voor kinderen, een bibliotheek, ruimte voor workshops, klaslokalen, restaurants. En dan zijn er nog de tuinen rondom. Alles samen 100 voetbalterreinen groot."

Aan de zijkant van de site bevindt zich het Conservation Center, dat is het restauratie-atelier waar de artefacten behandeld worden. Het is via een tunnel verbonden met het museum.

Voor de zwaardere stukken is er ook een lift in het museum die 10 ton aankan. Vanuit de tuin kunnen zo grote objecten via die lift tot in de tentoonstellingszaal worden gebracht. "Het is een fantastisch gebouw, maar bij ons zorgde het soms voor kopzorgen", lacht De Kinder.

Zo moest het 11 meter hoge beeld van Ramses II al in de inkomhal worden gezet voor het gebouw werd afgewerkt. Het zou anders het museum niet binnen geraken. "Daar moesten we dan rondom werken met kranen, vorkliften en zware machines. Dat is niet alledaags."

Dit is een groot project voor Besix, maar niet het grootste. Het bedrijf bouwde eerder ook al de Burj Khalifa, nog steeds de hoogste wolkenkrabber ter wereld. Besix is verder goed vertegenwoordigd in het Midden-Oosten, besluit COO Jan Van Steirteghem. Het bedrijf is al sinds 1990 actief in Egypte.

"De Sheikh Zayed Grand Mosque in Abu Dhabi is nog zo'n iconisch project. Later dit jaar gaan we daar ook het Zayed National Museum opleveren en in 2026 het nieuwe Guggenheim. Dichter bij huis zijn we bezig om het derde hoogste bouwwerk van Parijs te bouwen. Maar het GEM in Egypte is zeker een van de grootste en meest uitdagende projecten die we ooit hebben gedaan."

Besix bouwde ook mee aan verschillende stadions voor het WK voetbal van 2022 in Qatar. Uit onderzoek van mensenrechtenorganisatie Equidem bleek toen dat er op de 2 WK-stadionwerven wantoestanden heersten. Besix reageerde toen dat ze inspanningen had ondernomen om misbruik bij partners en onderaannemingen te voorkomen. Op de werven vielen ook 3 doden.