De uiterst rechtse PVV van Geert Wilders verliest bijna een derde van haar zetels bij de verkiezingen in Nederland. D66 verdrievoudigt dan weer haar score: partijleider Rob Jetten wordt daarom gezien als logische nieuwe premier. Na verlies stapt GroenLinks-PvdA-kopman Frans Timmermans op. En het CDA overtuigt met Henri Bontenbal opnieuw de centrumkiezer.
PVV en D66 nek aan nek, centrumregering op komst? Dit zijn de uitslagen van de Nederlandse verkiezingen
Tobias Santens
Gepubliceerd:
"Oppositie voeren kan ik heel goed." Dat zei de leider van de uiterst rechtse PVV, Geert Wilders, gisteren al nadat de eerste uitslagen van de Nederlandse verkiezingen bekend raakten. Wilders lijkt zich daarmee meteen voor te bereiden op een termijn als grootste oppositiepartij.
Want groot blijft de PVV, ondanks een verlies van 11 zetels. Volgens de laatste telling strandt PVV op 26 zetels, evenveel als de winnaar van de verkiezingen: D66. Toch was er geen reden om te juichen. Wilders riep zijn sympathisanten niet eens bijeen. De partij werd afgestraft nadat ze vertrok uit de instabiele regering-Schoof en nadat Wilders weinig deelnam aan de campagne.
D66 wint de verkiezingen
Evenveel zetels, maar een heel ander verhaal bij de links-liberale partij D66, onder leiding van Rob Jetten. Het is de beste score die de partij ooit haalde: maar liefst 17 zetels meer dan bij de vorige verkiezingen. Met bijna een verdrievoudiging van de zetels, wordt Jetten gezien als de logische volgende premier van Nederland.
In zijn overwinningstoespraak kantte Jetten zich al tegen "de politiek van negativisme, van haat, van het eindeloze 'het kan niet'", een verwijzing naar de PVV. Daartegenover zette Jetten tijdens zijn campagne de slogan "het kan wél".
De tegenstelling tussen PVV en D66 toont zich ook in de politieke kaart van Nederland. Daarbij scoort D66 vooral in de randstad en de steden en de PVV van Wilders op het platteland en het zuiden van het land.
Frans Timmermans stapt op
Als Jetten een nieuwe Nederlandse regering wil leiden, zal hij moeten samenwerken met minstens 3 andere partijen. Jetten noemde een kabinet met de VVD, CDA en GroenLinks-PvdA dan een "logische optie". Maar het is de vraag of die laatste staat te springen voor een regeringsdeelname.
De sociaal-democratische GroenLinks-PvdA is namelijk een van de verliezers van de verkiezingen. Ze eindigt als 4e partij met 20 zetels, 5 minder dan bij de vorige verkiezingen. Partijleider Frans Timmermans, die de meeste mensen kennen van zijn klimaatbeleid op Europees niveau, stapte gisteren al op.
VVD beperkt verlies
Wat vooral pijn doet bij GroenLinks-PvdA, is dat ze toch nog getopt worden door de liberalen van VVD. Hoewel die partij 2 zetels verliest, scoort ze beter dan verwacht. De verwachting was dat partijleider Dilan Yesilgöz zou worden afgestraft omdat ze samen met Wilders in een regering stapte.
Dat gebeurde niet en er kon zelfs een vreugdedansje van af bij de VVD. In aanloop naar de verkiezingen gaf Yesilgöz aan dat ze niet in een regering wil met Timmermans. De vraag is nu of zijn vertrek de antipathie tussen VVD en GroenLinks-PvdA kan verkleinen en tot een centrumregering kan leiden.
CDA wint centrumstem terug
Ook bij de christen-democraten van CDA gingen gisteren de juichende armen de lucht in. De partij komt terug onder Henri Bontenbal. Die zette zijn partij in de verf als een partij van "fatsoen", die de woelige Nederlandse politiek van het laatste jaar naar rustig vaarwater zou kunnen leiden. Tijdens de campagne werd Bontenbal even gezien als mogelijke premier, maar dat maakt de partij als 5e grootste niet waar.
In 2023 verloor het CDA nog stemmen aan de toen nieuwe partij van ex-CDA'er Pieter Omtzigt, het NSC. Die partij haalde toen uit het niets 20 zetels. Maar de partij was jong en instabiel: Omtzigt vertrok zelf uit de politiek door een burn-out. De icarusvlucht van de partij crasht dan ook fataal. De partij houdt geen enkele zetel over en verdwijnt dus uit de Tweede Kamer.
Alternatief op rechts
Wilders zegt dat het verlies van zijn partij te danken is aan andere partijen die niet met de PVV willen besturen. Feit is dat de 2 andere rechtse partijen in Nederland, JA21 en Forum Voor Democratie, er wel op vooruitgaan.
Beide hebben ze zo'n 30 procent van hun kiezers te danken aan uitstroom vanuit de PVV, blijkt uit stemonderzoek van Ipsos. Het zorgt ervoor dat lijsttrekker Joost Eerdmans van JA21 luidop droomt van een rechts kabinet.
Zo'n rechts kabinet, waar ook de VVD van droomt, is enkel mogelijk met 5 partijen. Het zou dan gaan om een combinatie van D66 met VVD, CDA, JA21 en bijvoorbeeld de BBB van Caroline van der Plas. Alleen is zo'n coalitie met JA21 en de BBB niet vanzelfsprekend voor de kiezers van D66, die de verkiezingen won.
Wie krijgt initiatief?
Het blijft nog even de vraag wie het eerste initiatief mag nemen om een regering op de been te proberen brengen: Wilders of Jetten. De partijen halen even veel zetels en dan bepalen de stemmen wie 'verkenner' mag worden.
Voorlopig liggen ze in de tellingen nek-aan-nek. Wilders laat alvast weten dat hij het "voortouw" wil nemen als zijn partijen de grootste wordt. Heel wat partijen, waaronder de VVD, sloten een nieuw bestuur met de PVV al uit.
