Vlaanderen investeert in graduaatsopleidingen, maar vraagt ook meer efficiëntie: "Soms 2 keer dezelfde opleiding op steenworp van elkaar"

Heel wat hogescholen zagen dit academiejaar een recordgroei aan studenten. Vooral in de graduaatsopleidingen stijgt het aantal studenten exponentieel in vergelijking met vorige jaren. Een trend die overal in Vlaanderen zichtbaar is, van West-Vlaanderen tot in Limburg.

Het succes van die 2 jaar durende, praktijkgerichte opleidingen komt vooral door hervormingen in het secundair onderwijs. Die maken het makkelijker voor leerlingen uit arbeidsmarktgerichte richtingen (het vroegere BSO) om rechtstreeks de stap te zetten naar een graduaat. In plaats van een 7e specialisatiejaar te volgen, kiezen ze voor de hogeschool.

Dat succes heeft ook een keerzijde: de financiering volgt de stijging van het aantal graduaatstudenten niet. De hogescholen trokken daarom aan de alarmbel. Bovenop de basisfinanciering vroegen ze zo'n 30 miljoen euro extra. En die vraag is bij Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) niet onbeantwoord gebleven.

De Vlaamse regering investeert de komende 4 jaar 116 miljoen euro in de graduaatsopleidingen. Volgend jaar kunnen de hogescholen wel (maar) rekenen op 15,5 miljoen euro. Vanaf 2027 verdubbelt Demir die investering wel en vloeit tot en met 2029 elk jaar 33,5 miljoen euro extra naar de graduaten.

Ook doet Vlaanderen enkele gerichte investeringen in bepaalde andere opleidingen. Zo zal jaarlijks 4 miljoen euro naar de opleiding tandheelkunde aan de VUB en 2 miljoen euro naar de opleiding geneeskunde aan de UHasselt gaan.

In taalondersteuning Nederlands voor studenten met een andere thuistaal wordt jaarlijks 2,5 miljoen euro geïnvesteerd. Die investering verdubbelt vanaf 2028 naar 5 miljoen per jaar.

In totaal wordt er in 2026 dus zo'n 24 miljoen euro geïnvesteerd, zowel in de graduaatsopleidingen als in die specifieke opleidingen. 

In ruil voor die investeringen eist minister Demir wel dat de hogescholen hun opleidingsaanbod efficiënter organiseren. Volgens Demir is het huidige opleidingsaanbod te versnipperd, vandaag zijn er 32 graduaatsopleidingen op 212 verschillende locaties. De 75 opleidingen tot professionele bachelor worden dan weer op 365 plaatsen aangeboden.

Demir eist daarom dat de hogescholen het aantal locaties voor graduaatsopleidingen terugbrengen naar maximaal 175. Ook het aantal locaties voor professionele bachelors moet verminderen, naar maximaal 335. Ook wil ze dat de hogescholen een efficiëntiewinst van minstens 29 miljoen euro realiseren.

"Vlaanderen is een zakdoek groot, maar vandaag betalen we soms 2 keer voor dezelfde kleine opleiding op een steenworp afstand van elkaar. Dat we dat moeten vermijden, lijkt me heel logisch", aldus de minister. "Wie een inspanning vraagt van de belastingbetaler, moet zelf ook een inspanning leveren. Elke euro die we verliezen door versnippering is een euro die we niet in onze studenten kunnen steken."

De minister vraagt de verschillende hogescholen om de handen in elkaar te slaan en kleine dubbele opleidingen te vermijden. "We gaan dat niet vanuit Brussel opleggen, maar samen met de hogescholen aan tafel zitten. De scholen moeten dan onderling afspreken wie wat doet."

"Door die efficiëntieoefening zal natuurlijk geld vrijkomen en die financiële middelen steken we opnieuw in onze hogescholen", zegt ze. "Als er geen overeenkomst gevonden wordt, zullen we dat vanuit Brussel moeten opleggen, maar in de gesprekken gaven de hogescholen wel aan dat ze bereid zijn om deze oefening te maken."

"We gaan de hogescholen nu even de kans geven om deze samenwerkingen op te zetten. Dat zal vrij snel gebeuren en in februari of maart zullen we het eerste zicht krijgen op hoe dat eruit zal zien."

Demir erkent ook een nieuwe graduaatsopleiding: laboratoriumassistentie aan AP Hogeschool in Antwerpen, Hogeschool Gent en UC Leuven. Met de erkenning wordt de volledige inkanteling van de vroegere hbo5-opleidingen afgerond. Alle resterende opleidingen zijn nu verankerd binnen de hogescholen, die wettelijk instaan voor kwalitatieve, praktijkgerichte opleidingen in het hoger onderwijs.

"Voor veel jongeren die in het middelbaar een beroepsgerichte opleiding volgden, zijn graduaten een nieuw perspectief", zegt Demir. "Ze kunnen er niet alleen een diploma hoger onderwijs halen, maar ook meteen doorstromen naar werk of naar een bacheloropleiding. Dat is de essentie van kansenonderwijs: dicht bij de praktijk, met zicht op werk."