82 meter lang en meerdere onderwaterdrones: wij zagen eerste nieuwe Belgische mijnenjager binnenvaren 

Het is een indrukwekkend beeld wanneer de gloednieuwe Belgische mijnenjager Oostende aan de zijde van zijn voorganger 'Lobelia' de haven van Zeebrugge nadert. Het schip van ongeveer 82 meter lang ziet er futuristisch uit: het oogt strak, hoekig en hoogtechnologisch, met een grijs stealth-design. Een groot verschil met het lage, afgeronde ontwerp dat je bij de oude, kleinere mijnenjagers zag. 

Traag en gestaag, en onder begeleiding van het orkest, baant de mijnenjager zich een weg naar de kade, waar onder meer chef Defensie Frederik Vansina en minister van Defensie Theo Francken het schip goedkeurend staan op te wachten.

Voor de Belgische marine is de aankomst een heugelijke dag. "We hebben er lang naar uitgekeken", zegt stafchef van de marine Kristof Van Belleghem. "Maar nu is hij hier: een nieuwe generatie van mijnenbestrijdingsvaartuigen. Ze zijn veel zwaarder, groter en hebben betere technologieën. Ze zullen verschillende types drones kunnen inzetten, zowel op de zee als in de lucht, dus dat is echt wel een technologische sprong. Voor onze jonge mensen biedt dit schip echt wel toekomst."

De nieuwe mijnenjagers moeten vooral de onderzeese kabels beschermen en mijnen van op afstand onschadelijk maken. "Alles wat mensen kopen in de winkel komt van op zee. We willen natuurlijk onze havens en aanvoerroutes vrijhouden van mijnen", zegt chef Defensie Frederik Vansina.

De M940 Oostende is geen klassieke mijnenjager die zelf tussen de mijnen vaart, maar een moederschip dat vanop afstand onbemande vaartuigen inzet. Aan boord speelt een nieuwe generatie drones een centrale rol in de mijnenbestrijding. Deze zogenoemde MCM-toolbox (Mine Countermeasures Toolbox) bestaat uit een reeks slimme, op afstand bestuurbare systemen die mijnen kunnen opsporen en vernietigen tot op 300 meter diepte.

Het meest opvallende onderdeel van die toolbox is de Inspector 125, een oppervlaktedrone van 12 meter lang en een gewicht van 12 ton. Deze onbemande boot kan zelfstandig varen, andere drones te water laten en ze daarna weer ophalen.

Onder de romp zit een uitschuifbare sonar waarmee de boot zelf mijnen kan detecteren. Via een mast op het dek staat hij in verbinding met het moederschip en kan hij ook als tussenstation dienen voor andere drones.

Een van die drones is de A18-M, een autonome onderwaterrobot die zelfstandig naar mijnen of andere objecten zoekt en tegelijk de zeebodem in kaart brengt. Hij wordt door de Inspector 125 of met een kraan vanaf de M940 te water gelaten. Na zijn missie keert hij terug naar de oppervlakte, waar de verzamelde gegevens via de USV naar het moederschip worden gestuurd.

Een tweede variant, de T18-M, is een gesleepte sonar die realtime beelden doorgeeft terwijl hij achter de Inspector 125 hangt. Zo kan de bemanning meteen zien wat er zich onder water bevindt.

Wanneer een sonar iets verdachts vindt, wordt de Seascan Mk2 ingezet. Deze kleine drone beschikt over een sonar én een HD-camera waarmee hij het object van dichtbij kan bekijken. De beelden worden live naar het moederschip gestuurd, zodat de bemanning kan beoordelen of het om een echte mijn gaat.

Als dat zo is, wordt de K-Ster C ingezet: een kleine robot die een holle lading op de mijn schiet en ze zo gecontroleerd tot ontploffing brengt. De K-Ster C gaat daarbij zelf verloren, en elk schip heeft daarom plaats voor veertig van deze vernietigingsdrones.

Opvallend: het grootste deel van deze drones worden grotendeels in eigen land gemaakt door Exail, een Frans dronebedrijf met een vestiging in Oostende. Daarvoor werd een volledig nieuwe fabriek gebouwd in de haven van Oostende, een project met een prijskaartje van ongeveer 10 miljoen euro. 

In 2018 tekende de toenmalige minister van Defensie Steven Vandeput een intentieverklaring met onze noorderburen om samen 12 nieuwe mijnenjagers aan te kopen. Dat was nodig, want de huidige vloot schepen werd al sinds eind de jaren 80 gebruikt en was sterk verouderd. 

Aanvankelijk hadden de schepen in mei 2024 overgedragen moeten worden, dat werd uiteindelijk verplaatst naar eind 2024. Datzelfde jaar werd bekend dat ook die deadline niet gehaald zou worden en de levering uitgesteld zou worden naar augustus 2025. Ondertussen zijn we november 2025, en komt het eerste schip met ruim een jaar vertraging dus aan in Zeebrugge. 

Er worden verschillende redenen genoemd voor de vertraging: de nieuwe technologie en technieken aan boord moeten uitgebreid getest worden en dat neemt tijd in beslag. Er zijn ook erg hoge eisen op het gebied van cyberveiligheid, communicatie- en sensorintegratie. 

Toch zou ook een incident op 26 mei dit jaar een impact gehad hebben op de opleveringsdatum. De M940 Oostende had toen een aanvaring met een ponton in Lorient waardoor de boeg van het schip beschadigd geraakte. Bij het ongeval raakte niemand gewond, maar de M940 moest wel terug naar het droogdok voor herstellingswerken.

Ondanks de kleine vertraging is de M940 Oostende nu veilig en wel aangekomen in de haven van Zeebrugge. "Nu moeten we vooral de drones testen en de bemanning opleiden", klinkt het bij Van Bellegem. "We hopen dat de mijnenjager over ongeveer een jaar operationeel is." Dan zal de 'Oostende' overal ter wereld ingezet worden om mijnen te ontmantelen en onderzeese infrastructuur te beschermen.