Kulderzipken viert 30e verjaardag: “Jan Decleir werd één keer echt boos”

29 oktober 1995, op een mooie zondagavond, zendt BRTN (de voorloper van VRT) de eerste aflevering uit van 'Kulderzipken'. De eenvoudige boerenjongen weet, geheel onverwacht, de hand van prinses Prieeltje te veroveren. En dat is niet naar de zin van haar vader, de norse koning Jozef, gespeeld door Jan Decleir. 

Een jonge Michael Pas, op dat moment nog maar 29 jaar, mag in de huid kruipen van die boerenjongen die het sprookjeskoninkrijk op stelten zet. Wanneer hij de rol van Kulderzipken aangeboden krijgt, twijfelt hij geen seconde. Hij herinnert zich nog levendig hoe het allemaal begon. "Ik heb blind ja gezegd, nog voor ik scenario's had gelezen."

"Ik wist dat 'Kulderzipken' gemaakt ging worden met hetzelfde team als 'Dag Sinterklaas', een programma waar ik heel graag naar had gekeken. Met onder meer schrijver Hugo Matthysen. En ik had er meteen alle vertrouwen in." 

Eenmaal op de set, worden de verwachtingen van Pas volledig ingelost. "De decors, de kostuums, de kleppers van medeacteurs... Ik wist meteen: dit is iets bijzonders. Al wist ik toen nog niet dat het zó groot ging worden."

"Als ik vandaag word aangesproken op straat, gaat het in 90 procent van de gevallen over mijn rol als Kulderzipken", vertelt hij. Niet min als je weet dat de bekende acteur intussen heeft meegespeeld in talloze titels op het kleine én het grote scherm. Denk onder meer aan Daens, Team Spirit,  De Ridder, De Twaalf.

"Daar zitten natuurlijk de oneindige heruitzendingen van 'Kulderzipken' voor iets tussen (lacht)."

Die ervaring deelt ook Karin Tanghe. Zij kroop in de huid van de aandoenlijk naïeve koningin Angina, echtgenote van de immer mopperende koning Jozef. "Onlangs nog sprak een jonge twintiger me aan op straat, in Gent. Hij zei: 'Ik heb de hele voormiddag naar 'Kulderzipken' gekeken, en vond het echt fantastisch.'"

"Het overkomt me nog wekelijks. Ouders en grootouders tonen de reeks vandaag aan hun kinderen en kleinkinderen. 'Kulderzipken' is tijdloos, voor kinderen én volwassenen. Ook mijn eigen kleinkinderen genieten vandaag van het programma, net zoals mijn kinderen dat jaren geleden al deden."

Het zorgde voor een grappig familiemoment ten huize Tanghe, en meteen ook voor de favoriete scène van de actrice: "Mijn eigen zonen hadden de scène gezien waarin er plots 2 versies van koningin Angina opdoken. Het maakte hen doodsbang, omdat ze niet wisten of ik wel de echte versie van hun mama was (lacht)."

Hoe groot ook de impact van 'Kulderzipken' vandaag, aanvankelijk vond de jonge Michael Pas zijn eigen rol maar wat saai. 

"Iedereen mocht maffe figuren spelen", verklaart hij. "Van de hilarische gebroeders Grimm (gespeeld door Lucas Van den Eynde en Warre Borgmans, red.) tot Urbanus als de knotsgekke Knoerifast." 

Een groot contrast met de nuchtere Kulderzipken. "In het begin had ik het daar een beetje moeilijk mee. Tot collega Frans Van der Aa, die Duivel speelde én de spelregie voor zijn rekening nam, tegen me zei: 'Maar Michael, jij bent degene met wie kinderen thuis zich zullen identificeren. Ze ontdekken al die wonderlijke figuren via jou.'" 

"Zodra ik dat wist, klikte er iets, en heb ik heel veel van mezelf in die rol kunnen stoppen. Ook de dingen die ik in mijn eigen achterzak had zitten, dankzij mijn acrobatisch verleden: mijn goochelkunsten, jongleren, moppen tappen, verhalen vertellen."

Gevraagd naar zijn favoriete scène, kiest Pas dan ook voor een moment waarop hij die talenten ten volle kon benutten.

"Wanneer tante Hildegarde het kasteel bevriest, moet Kulderzipken haar tonen dat hij houdt van de sneeuw. Dat doet hij door op zijn handen op de rand van het kasteel te gaan staan. Typisch Kulderzipken: om de kwaderikken te slim af te zijn met een handige leugen of een trucje." 

Nog zo'n personage met wie alle kinderen zich kunnen identificeren, is prinses Prieeltje. Een eigenwijze prinses met rosse haren en stoere bottines onder haar prinsessenjurk. Een persoonlijke 'touch' van actrice Ianka Fleerackers. 

Fleerackers heeft amper de banken van de toneelschool achter zich gelaten wanneer ze de rol krijgt. "Ik was de jongste op de set, zo groen als maar kon zijn."

En toch weet de jonge twintiger op dat moment al precies hoe ze prinses Prieeltje wil neerzetten. "Ik zou geen typische Disneyprinses zijn. Prieeltje moest rebels zijn, dus stond mijn kroon met opzet scheef. Ik wilde een soort feminisme meegeven aan de jonge meisjes van toen."

"Het was best indrukwekkend om te zien hoe Ianka zo jong al zo goed wist wat ze wilde", zegt Michael Pas. "Ze was een beetje rebels, net als haar personage." 

Al was het ook een spannende ervaring voor de jonge actrice. "Daar stond ik dan, tussen de crème de la crème van de Vlaamse acteurs, zoals Jan Decleir, Warre Borgmans en Michael Pas. Behoorlijk imponerend."

Fleerackers herinnert zich een moment waarop ze de zenuwen niet helemaal de baas kon: "Er was een scène waarin Prieeltje moest huilen omdat Kulderzipken naar de maan werd gestuurd", vertelt ze. "Ik twijfelde voortdurend over hoe ik die emoties moest spelen. Maar terwijl stond het hele team op me te wachten."

Tot collega Jan Decleir, alias koning Jozef, het geduld verloor. "Hij werd echt even boos en zei: ‘Acteer toch gewoon!’," lacht de actrice. "Dus dat deed ik, met grote emoties."

Dat 'Kulderzipken' een schot in de roos was, bleek ook uit de razende populariteit van prinses Prieeltje. "Iedereen wilde Prieeltje zijn", zegt Karin Tanghe. "En alle meisjes wilden een schommel, omdat Prieeltje een schommel had", vult Michael pas aan. 

Maar die populariteit kwam met een keerzijde voor de actrice die haar vertolkte. "Na 'Kulderzipken' kreeg ik het moeilijk om andere televisierollen te vinden", vertelt Fleerackers. "Ik werd beschouwd als een beloftevolle actrice, maar de aanbiedingen bleven uit. Prinses Prieeltje was zo iconisch, dat ze jarenlang aan me bleef kleven. Mensen zagen niet Ianka, maar Prieeltje."

Toch gaf Fleerackers niet op. Ze bewees haar veelzijdigheid later met rollen in onder meer 'Louis Louise' en 'Het Goddelijke Monster'. "Eens het kindse van me af was, begon het tij eindelijk te keren. Al zal Prieeltje altijd een stukje van mij blijven."

Vandaag heeft Fleerackers het acteren achter zich gelaten, en richt ze zich op ondernemerschap. "Maar ik moet mensen er nog steeds aan herinneren dat ze me niet moeten aankondigen als prinses Prieeltje (lacht)."

De magie van Kulderzipken is ontstaan in studio 3 van de toenmalige VRT, een plek waar verbeelding letterlijk in stukjes moest worden opgebouwd. Wie het kasteel van koning Jozef en koningin Angina op televisie zag, kon zich vast moeilijk voorstellen dat het in werkelijkheid bijzonder klein was. 

"Het leek een eindeloos paleis", herinnert Michael Pas zich, "met gangen, torens, krochten en trappen. Maar in werkelijkheid moesten we werken op een paar vierkante meter. Zo hebben we volledige achtervolgingsscènes met de Knoerifast gefilmd door de muren altijd maar te verschuiven, en telkens opnieuw om de hoek te komen (lacht)."

De acteurs moesten dus beschikken over een flinke dosis fantasie, én over improvisatieskills. Een groot deel van de reeks is ontstaan uit vrij spel. "We mochten enorm veel uitproberen bij 'Kulderzipken', vertelt Ianka Fleerackers. "Het was vast niet gemakkelijk om ons in het gareel te houden, soms gingen we 'total loss' (lacht)."

"'Kulderzipken' was een speeltuin voor grote mensen", vult Michael Pas aan. "En gelachen dat er werd!"

"Tot we niet meer bijkwamen van de buikpijn", besluit Fleerackers.