Zitten we binnenkort allemaal bij de AI-therapeut? Dirk De Wachter test alvast AI-versie van zichzelf

Op vraag van Pano ontwikkelde onderzoeker Tom Van Daele samen met zijn onderzoeksteam aan de Thomas More Hogeschool een AI-versie van Dirk De Wachter, een van de bekendste psychiaters in Vlaanderen. 

"Ik denk dat er heel veel mensen met Dirk willen praten, meer dan hij zelf met mensen kan praten. Dat geldt in essentie voor elke psychiater en elke psycholoog in dit land", zegt Van Daele. Daarom onderzoekt hij in welke mate technologie een toevoeging kan zijn in de geestelijke gezondheidszorg. 

De Wachter zelf is daarover bijzonder kritisch, maar waagt zich toch aan het experiment: "Ik vind het wel zeer boeiend, dus ik wil me daar - met alle terughoudendheid, twijfel, weerzin en weerstand - wel toe lenen. Ik ben te nieuwsgierig." 

"Dit is heel bevreemdend en raar." Dat is De Wachters eerste reactie bij het zien van zijn eigen AI-bot. "Ik voel me wat gedepersonaliseerd, alsof ik mezelf niet meer ben." 

"Goeiemorgen Dirk, ik ben mezelf. Wat raar is natuurlijk", zo begint het gesprek tussen de beide versies van De Wachter. Zijn AI-versie antwoordt: "Het klinkt alsof je jezelf een beetje kwijt bent. Weet dat de mens geen maakbaar proces is, soms verliezen we onszelf in de drukte van het bestaan." 

Het valt De Wachter vooral op hoe herkenbaar zijn stem klinkt. En de antwoorden die de bot geeft, zijn volgens hem ook niet heel gek, wel wat makkelijk en voorspelbaar. 

En ook de voornamelijk positieve antwoorden vallen op. "Dat noemen we toxische positiviteit en dat is bij echte psychologen ook problematisch. We moeten als therapeut weerstand kunnen bieden en vanuit professioneel standpunt ook moeilijke zaken durven benoemen, weliswaar op een respectvolle en vriendelijke manier."

Daardoor vreest hij voor wat hij zelf een "valse verbinding tussen patiënt en therapeut" noemt, ook omdat de bot zo echt is: "Het wordt heel echt. Dat vind ik gevaarlijk. Hoe echter de bot, hoe vreemder en enger het wordt. Het onderscheid tussen mens en bot wordt zeer klein." 

Daar stelt hij zich toch vragen bij: "Hoe zit dat juridisch en ethisch? Laten we dat vooral zeer nauwgezet en streng blijven volgen, vanuit ethische comités en de wetenschappelijke wereld." 

De Wachter is dus niet helemaal overtuigd van zijn AI-bot: "Ik zou mijn zielenheil persoonlijk niet meteen toevertrouwen aan de bot. Een therapeut die fysiek voor je zit, en je als patiënt dus bij wijze van spreken kan voelen, ruiken en proeven, dat blijft toch echt de gouden standaard." 

Niet enkel voor therapeuten zou fysiek contact de standaard moeten zijn, maar ook voor vrienden, kennissen en seksuele contacten, vindt De Wachter. "In al die terreinen lijkt het virtuele over te nemen, en dat wil ik toch kritisch blijven benaderen." 

Toch brengt een AI-therapiebot ook voordelen met zich mee. "Sommige patiënten, en zeker die van een jongere generatie, zullen aangeven dat ze een echter en beter gesprek kunnen hebben met een virtuele figuur. Misschien trekt het op die manier ook mensen over de streep die anders nooit bij een therapeut zouden terechtkomen." 

"En het zou een mogelijke bijkomende hulp kunnen zijn, en dat is wenselijk gezien de lange wachtlijsten en overrompeling van onze sector", zegt De Wachter. 

Vraag blijft wel: weegt dat op tegen de nadelen?

Van Daele is daar duidelijk over: "Het is niet omdat iets technisch mogelijk is, dat het per se wenselijk is. Maar als uit dit kleine experiment blijkt dat er enig potentieel in zit, dan stemt me dat wel hoopvol naar de toekomst toe." 

Karina (31) is gameontwikkelaar en gebruikt AI in haar job, maar deelt regelmatig ook haar kopzorgen met ChatGPT. Daarom vroeg de Pano-redactie haar om de AI-versie van De Wachter uit te testen. 

"De chatbot praat heel empathisch, en klinkt ook helemaal zoals Dirk. Daardoor lijkt het bijna een echte persoon te zijn. Ik voelde me echt begrepen, terwijl ik het soms zelfs moeilijk vind om begrip te vinden bij mensen", zegt Karina. 

"Als ik wat langer sprak met de bot, vergat ik zelfs dat ik tegen een bot aan het praten was." 

Ze voelde zich eerst wel opgelucht na een gesprek met de bot, maar dat gevoel was tijdelijk. "Hij is nog niet professioneel genoeg om mij echt te begeleiden. Wat de bot wel heel goed doet, is doorverwijzen naar andere hulplijnen of de hulpdiensten als het gesprek te hevig wordt en er zich echt een acute situatie voordoet."

Daarom blijven zulke chatbots voor Karina vooral een hulpmiddel, een tussenoplossing. "Als je echt professionele hulp nodig hebt, dan moet je de stap zetten naar een menselijke hulpverlener." 

De Wachter is blij dat te horen: "Ik ben blij dat ook een jongere generatie die kritische bedenkingen blijft maken", besluit hij.