Zó voelt het om een meisje te zijn, jongens

Madonna’s hit begint met een sample uit de film ‘The Cement Garden’ (1993). Je hoort actrice Charlotte Gainsbourg fluisterend zeggen dat meisjes jeans, shirts en ‘boots’ kunnen dragen, en hun haren kort kunnen knippen. Omdat het oké is voor meisjes om er als een jongen uit te zien.

"But for a boy to look like a girl is degrading", gaat ze verder. "Cause you think that being a girl is degrading. But secretly you'd love to know what it's like... Wouldn't you? What it feels like for a girl."

De expo ‘Girls’ is een prachtig geformuleerd antwoord op die vraag. En vooral, dit is voor meisjes van 7 tot 77. En alle jongens. En daar zijn genoeg redenen voor.

Het duurde tot diep in de achttiende eeuw voordat men oog had voor de noden van het kind. Om dat te illustreren opent de expo met een 16e-eeuws schilderij van wat het perfecte gezin lijkt: een man en een vrouw, met aan hun voeten twee meisjes. Die zien eruit als miniatuurvolwassenen.

Pas toen de Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau in 1762 in zijn boek 'Emile ou de l’éducation' pleitte voor een opvoeding in de vrije natuur, weg van het maatschappelijke kwaad, kreeg het kind aandacht.

Dat Rousseau zijn 5 kinderen in de vondelingenschuif achterliet, deed niets af aan de enorme invloed van zijn boek. Maar alleen jongens pasten in zijn theorie. Meisjes liet hij achter in hun kindsheid en onschuld, enkel bedoeld om deugdelijk en dienstbaar te zijn.

Een kwarteeuw later schilderde Sir Joshua Reynolds zijn 'Age of innocence': een schattig meisje straalt in haar witte jurkje uitsluitend onschuld en zuiverheid uit.

De tentoonstelling kaart aan hoe dat kind zijn in de 18e eeuw werd gefeminiseerd. En vrouwen zodoende werden geïnfantiliseerd. Met alle gevolgen van dien.

Op 'GIRLS' is een schortje te zien van de Franse kunstenaar Louise Bourgeois (1911-2010). Haar hele werk is te herleiden tot de trauma’s uit haar kindertijd, met een labiele broer en een moeder die het overspel van de vader er gewoon bijnam. Het opschrift op het schortje spreekt boekdelen: "I had to make myself be forgiven for being a girl".

Een van de hoogtepunten op de expo is de gereconstrueerde kamer van de Lisbon Sisters uit Sofia Coppola's 'The virgin suicides', gebaseerd op het boek van Jeffrey Eugenides. De lieflijkheid van hun jurken en de zachtheid van hun pyjama's staan in schril contrast met de dramatische gebeurtenissen in het verhaal. Kapot was ik er van.

Het werd de doorbraak van de toen 17-jarige Kirsten Dunst, die in Coppola's derde film 'Marie-Antoinette' de brute overgang van meisje naar vrouw van de wereld zou spelen.

Op de tentoonstelling is een mooie compilatie van deze en andere coming-of-agefilms te zien. Zoals 'Bonjour tristesse' van Otto Preminger, naar de roman van Françoise Sagan en met de onweerstaanbare Jean Seberg in outfits van Hubert de Givenchy. En 'Wir Kinder vom Bahnhof Zoo', over het leven van het heroïnehoertje Christiane F. Die verschijnt dan weer op een T-shirt van ontwerper Raf Simons.

Voor je verder leest, denk even terug aan de tijd toen je 13 of 14 was. Lieflijk wellicht, maar geen weg wetend met je rebellie. Onzichtbaar maar vol gedachten en vragen. Verveeld én lacherig. Stoer en ondertussen vol angsten over dat lichaam in transformatie.

Op een werk van Leon Spilliaert zien we een stel meisjes met witte kousen. Bij die traditionele outfit hoorde liefst ook een witte jurk en een paar zwarte Mary Janes.

De feministes verkozen een andere garderobe, maar konden niet verhinderen dat de symbolen van 'girliness' in de jaren 90 van de vorige eeuw alsnog werden opgepikt door een grungy type als Courtney Love. 

De frontvrouw van Hole en de echtgenote van Nirvana’s frontman Kurt Cobain scoorde een hit met 'Doll Parts'. In de clip is ze 'unbeschreiblich weiblich'. Zie haar gitaar spelen en zingen in dat bed. Franke smoel, blond geverfd haar en een niets aan de verbeelding overlatende witte jurk. Een wellustige mix van onschuld en subversiviteit.

Modeontwerpers zetten ook in op die paradox. Van Véronique Branquinho tot Muccia Prada en haar op meisjes gerichte merk Miu Miu: vrouwen eisen hun 'meisje zijn' terug op om in die look ongegeneerd losbandig te zijn. Vraag maar aan Kate Moss.

Ik spotte deze week een Japanse tiener op de Brusselse metro. Ze droeg een heel kort plooirokje waardoor je haar hagelwitte onderbroekje kon zien. Uiteraard met witte sokjes en zwarte loafers. En een kapsel vol kleurrijke speldjes. Haar 'girlyness' stak danig af bij al die andere tienermeisjes in hun uniform van sneakers, een baggy jeans en een hoodie.

Waar het ene meisje haar lichaam verbergt, gaat het andere 'over the top'. In kleren en in make-up. Bij hedendaagse ontwerpers als Molly Goddard en Ashley Williams staat er alvast geen limiet meer op meisjesachtige mode, met kantjes, frullen, bloemetjes en veel glitter. En al gebruik je nog tien kleuren om je nagels te lakken, niets kan op tegen de heerlijk zotte nail art van Mei Kawajiri. Van parels tot sigarettenpeuken. Dua Lipa is fan. 

Ook de Vlaamse juwelenontwerpster Stéphane D’heygere kent geen gebrek aan branie en humor. Je krijgt er letterlijk rode oren van.

Maar laten we duidelijk zijn: 'girlhood' is niet aan leeftijd gebonden. Noch aan gender. De crux van de tentoonstelling is net dat het meisjesachtige zo krachtig is, omdat het zo vol paradoxen zit en ons nooit verlaat. Dat bewijst ook de aangrijpende video die cineast Leonardo van Dijl maakte voor de expo. Hij praatte met vrouwen van alle leeftijden. Allen meisjes.

Helaas, de meeste meisjes hebben geen toegang tot die dure merken.

De Ierse Eimear Lynch fotografeerde teenagers die zich opmaken om naar de disco te gaan. Uren aan een stuk zijn ze bezig met hun oogschaduw en blush en gloss. Meer dan met de jongens op wie ze die avond indruk willen maken.

Leticia Valverdes ging de straat op in Brazilië. In een land dat zo geobsedeerd is door lichamen en schoonheid viel het haar op dat jonge meisjes in arme wijken alleen als jongen naar buiten durfden. Valverdes bracht haar eigen garderobe mee en organiseerde heerlijke verkleedpartijen.

Curator Elisa De Wyngaert wil met 'GIRLS' ook aandacht vragen voor de echte noden van tieners. Daarom mocht ook Peter Adriaenssens zijn zegje doen. De kinder- en jeugdpsychiater waarschuwt alvast voor het chronisch slaaptekort bij tieners. Dat brengt hij in verband met stress, concentratiestoornissen en stijgende depressiecijfers.

Recent onderzoek wijst aan dat vooral Vlaamse meisjes slaap- en kalmeermiddelen gebruiken. Adriaenssens roept op om ons te beraden over hoe het onderwijssysteem beter kan aansluiten bij de biologische klok van jongeren die nachtuilen zijn geworden.

Die jongelui moeten gewoon wat later naar school. Meisjes en jongens.

Maar eerst naar 'GIRLS'!

'GIRLS. Over verveling, rebellie en opgroeien' is nog tot 1 februari 2026 te zien in het Modemuseum in Antwerpen