Onoverwinnelijk of onbruikbaar? Dit weten we over de Boerevestnik, de nucleair aangedreven raket waar Poetin trots mee uitpakt

De langeafstandsraket 9M730 werd in 2018 Boerevestnik gedoopt, stormvogel in het Russisch. Dat gebeurde na een poll van het Russische leger die 7 miljoen stemmen opleverde. De NAVO noemt de raket trouwens anders: SSC-X-9 Skyfall.

Al even lang weet de wereld dat Rusland aan zo'n nucleaire langeafstandsraket werkt. Poetin kondigde toen trouwens niet 1 maar 6 nieuwe strategische wapens aan. Een daarvan was dus de Boerevestnik.

De Boerevestnik heeft een erg groot bereik van meer dan 20.000 kilometer. Dat is nog eens 2.000 kilometer meer dan de huidige koploper, de ook al Russische Sarmat. Het Russische ministerie van Defensie gaat er zelfs prat op dat het bereik in de praktijk zo goed als onbeperkt is.

Dat komt doordat de kruisraket aangedreven wordt door kernenergie. Anders dan andere langeafstandsraketten, die aangedreven worden door jetmotoren op brandstof, is de Boerevestnik uitgerust met een mini-kernreactor.

De Boerevestnik vliegt niet erg hoog (tussen de 50 en de 100 meter boven de grond) en niet zo snel (hij blijft onder de snelheid van het geluid). Maar doordat de Boerevestnik op bijna onbeperkte brandstof vliegt, kan hij wat veel soortgenoten niet kunnen: erg lang in de lucht blijven hangen. 

Volgens Rusland heeft dat verschillende grote voordelen. De kruisraket kan over de Noordpool of de Zuidpool heen gaan, tot dagenlang blijven rondcirkelen, en in grote bogen om afweersystemen heen vliegen. Bovendien heeft het leger zo ruim de tijd om het geschikte moment uit te kiezen voor inslag.

De Boerevestnik kan ingezet worden als een kernwapen: hij kan een nucleaire lading dragen. 

Waar Rusland zo'n kernwapen desnoods zou willen inzetten, daar maakt het niet zo'n groot geheim van. Toen de Boerevestnik werd voorgesteld aan de wereld, werd een animatie getoond van de raket boven een regio die de contouren van de Amerikaanse staat Florida leek te hebben. Met een bereik van 20.000 kilometer kan de raket overal in Rusland worden gestationeerd en toch doelen op het Amerikaanse vasteland bereiken.

Dat is nog maar de vraag. Poetin roemt de Boerevestnik "onoverwinnelijk" en "uniek in de wereld". Maar westerse militaire experten zetten daar grote vraagtekens bij. 

Om te beginnen kampt de kruisraket met een geschiedenis van gefaalde tests. De Amerikaanse onderzoeksinstelling Nuclear Threat Initiative telde maar liefst 11 mislukte en slechts 2 geslaagde tests. Bij een van die mislukkingen, in 2019, kwamen 5 Russische kernwetenschappers om het leven.

Tenminste, daar gaan verschillende westerse analisten vanuit. Rusland zelf heeft wel bevestigd dat er toen een ongeluk heeft plaatsgevonden waarbij nucleaire straling is vrijgekomen, maar dat nooit expliciet toegeschreven aan de Boerevestnik.    

Maar zelfs als de Boerevestnik nu wél inzetbaar zou zijn, dan zou hij wel eens minder onoverwinnelijk kunnen zijn dan Poetin zegt, net omdat hij zo lang in de lucht blijft. "Hoe langer, hoe kwetsbaarder hij wordt, omdat er meer tijd is om hem op het spoor te komen", zegt Hans Kristensen, nucleair expert en onderzoeker bij de Federation of American Scientists. 

En dan is er nog de radioactieve uitstoot, het gevolg van het aandrijfsysteem op kernenergie. Daardoor zou de raket een spoor van radioactiviteit achterlaten boven de landen die hij doorkruist.

Daarom noemde Thomas Countryman, een topdiplomaat onder de voormalige Amerikaanse president Obama en vandaag voorzitter van een lobbygroep voor wapencontrole, de Boerevestnik zelfs een "ongeëvenaard dom wapensysteem, een vliegend Tsjernobyl dat Rusland nog meer in gevaar brengt dan andere landen." 

In 1964 zette het Amerikaanse leger de ontwikkeling van een gelijkaardige nucleaire langeafstandsraket stop, net uit vrees voor die radioactieve vervuiling.

Kernwapens zijn in de eerste plaats gemaakt om af te schrikken, niet per se om er echt andere landen mee te bestoken. Nucleaire wapens zijn immers zo vernietigend dat elk land dat ze gebruikt, op zijn beurt de totale vernietiging riskeert. En dat risico nemen de meeste wereldleiders met enig gezond verstand liever niet.

"Dat Poetin dit nu in de openbaarheid brengt, heeft vast iets te maken met de spanningen tussen de Verenigde Staten en Rusland", vermoedt Jan Balliauw, voormalig VRT NWS-journalist en Ruslandkenner aan het Egmont Instituut.

"In het verleden legde Rusland telkens kernwapens op tafel wanneer het het moeilijk kreeg, of wanneer het een beslissing wilde tegenhouden die het niet zint. Wel, deze keer is dat de mogelijke levering van Tomahawks-raketten aan Oekraïne. Die lijkt nog niet van tafel, en daar hebben de Russen zeer veel schrik van."

Maar zou het kunnen dat het deze keer niet bij dreigementen blijft? "Eén keer is het verder gegaan, in de herfst van 2022. Toen is er op heel hoog niveau gepraat over de inzet van een tactisch kernwapen. Maar toen heeft onder andere (Chinees president, red.) Xi Jinping een duidelijk signaal gestuurd naar Moskou: dat mag niet gebeuren. Rusland zou helemaal geïsoleerd raken."

"Dit is dus een zaadje dat de Amerikanen op andere gedachten moet brengen. Al is het maar de vraag of dat bij Trump zal werken."