'Dinomummies' blijken flinterdun kleimasker: "Toont unieke fysieke kenmerken van eendenbekdinosaurus"

Het gaat om fossielen van dinosaurussen die werden gevonden in een zogenoemde 'mummiezone' in de Amerikaanse staat Wyoming begin 20e eeuw. In die opgestapelde rivierzanden groeven paleontoloog Sereno en zijn team recent ook 2 nieuwe Edmontosaurus annectens of eendenbekdinosaurussen op.

Al die tijd werd gedacht dat de fossielen afkomstig uit die streek uit organisch materiaal bestonden.

Wat blijkt nu? Het gaat hier helemaal niet om gefossiliseerd organisch materiaal dat door de tijd gemummificeerd is, maar om een kleilaagje van minder dan een millimeter dik dat zich kort na de dood van de dinosaurus op het karkas vormde. Zo'n 66 miljoen jaar geleden.

De Amerikaanse paleontoloog Paul Sereno en zijn team ontdekten dat dit flinterdun kleilaagje is ontstaan doordat de karkassen eerst zijn uitgedroogd voordat ze plotseling werden overspoeld door sediment, waarschijnlijk door een overstroming.

Zo hechtte een laag bacteriën zich aan het natte, poreuze oppervlak van het karkas en vormde zich een soort biofilm, die de klei errond aantrok.

"Na weken vergingen de zachte delen van de karkassen en werden ze weggespoeld door het grondwater, zo zou het kleimasker voor altijd de vorm van de dinosaurus bewaren", zegt paleontoloog Sereno.

"Het is een masker, een mal, een kleilaag zo dun dat je hem weg zou kunnen blazen", beschrijft Sereno. "Ontstaan tijdens een toevallige gebeurtenis van conservering." De onderzoekers spreken daarom niet meer van een "huidafdruk" maar van een "huidweergave".

"We wisten dat dit kleivormingsproces de vorm van zachte dieren in zuurstofarme gebieden, zoals de modder op de bodem van lagunes en diepzeetroggen, kon behouden", zegt Sereno. "Maar niemand had gedacht dat het zijn magie zou kunnen uitoefenen op een dinosaurus die plotseling begraven ligt onder het zand in een overstroomde rivier, een omgeving die vrij zuurstofrijk is."

Aan de hand van de 2 nieuw opgegraven mummies konden de onderzoekers een volledig, vlezig profiel van de Edmontosaurus annectens reconstrueren. "De 2 exemplaren vulden elkaar prachtig aan", zei Sereno. "Voor het eerst konden we het volledige profiel zien in plaats van verspreide stukjes."

En dat leverde gedetailleerde info op over de kenmerken van de eendenbekdinosaurus. 

Zo ontdekten de onderzoekers een doorlopend fysieke eigenschap dat begon als een kam in de nek, zich doortrok naar de romp en bij de heupen overging in een enkele rij stekels tot het einde van de staart. "Elke stekel was op een enkele wervel geplaatst en aan elkaar gelinkt", klinkt het.

Ook zagen de onderzoekers dat het onderlichaam en de staart van de dino de grootste kiezelsteenachtige schubben had. De kleinste schubben zijn slechts 1 tot 4 millimeter breed: "verrassend klein voor een dinosaurus die meer dan 12 meter lang werd", zegt Sereno. "De rimpels op de ribbenkast tonen aan dat de huid van deze eendenbekdino dun was."

De grootste verrassing vonden de onderzoekers bij de achtervoeten van de mummie: de hoeven. De punt van elk van de 3 achterste tenen was omhuld door een wigvormige hoef met een platte onderkant, zoals van een paard. In tegenstelling tot de voorvoet, die alleen met de hoeven de grond raakt, hebben de achtervoeten een vlezig hielkussen achter de hoeven.

"Er zijn zoveel verbazingwekkende 'primeurs' bewaard gebleven in deze eendenbekmummies zoals de 1e hoeven die ooit zijn gedocumenteerd bij een gewerveld landdier, het 1e bevestigde hoefreptiel en het 1e hoefdier met 4 poten waarvan de voor- en achterpoten anders zijn gepositioneerd", zegt Sereno.

"De vraag die we nu moeten beantwoorden", zegt Sereno, "is of dit conserveringsproces van kleimaskers ook van toepassing is op andere dinosaurusmummies en huidafdrukken die op veel andere plekken ter wereld zijn gevonden."