In het Verenigd Koninkrijk gaat de storm rond prins Andrew niet liggen. De beschuldigingen in het Epstein-seksschandaal en het Chinese spionageschandaal zijn als drijfzand. Dag na dag haalt Andrew op gênante wijze de kranten en beroert hij de Britse politiek. De druk op koning Charles om daadkrachtig op te treden tegen zijn broer is immens. Wat zijn de opties?
Waarom Charles zijn broer Andrew niet zomaar zijn huis uit kan gooien of zijn titels kan afnemen
In het kort:
Prins Andrew zit al jaren verwikkeld in een seks- en spionageschandaal. Door recente onthullingen laait het debat op.
Volgens een peiling van het databedrijf YouGov wil 4 op de 5 Britten dat Andrew zijn hertogdom York verliest.
Ook rijst de vraag onder politici of hij zijn landhuis Royal Lodge niet moet verlaten.
De druk op koning Charles is groot. Ook van kroonprins William die zijn oom naar verluidt als een bedreiging voor de monarchie ziet.
Maar Charles kan niet zomaar titels verwijderen of zijn broer doen verhuizen.
Een stand van zaken
Andrew deed vorige week afstand van zijn adellijke titels, nadat de postume memoires waren verschenen van Virginia Giuffre. Zij beschrijft tot in het detail het vermeende misbruik door de prins.
Giuffre werd als tiener door de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein en zijn handlanger Ghislaine Maxwell tot 3 keer 'uitgeleend' aan Andrew. Hij ontkent.
En dan was er het bericht in The Telegraph, over alweer foute vrienden. Andrew zou tussen 2018 en 2019 meerdere ontmoetingen hebben gehad met 2 hooggeplaatste Chinese zakenmannen.
Cai Qi en Yang Tengbo zijn vermoedelijk spionnen die zich in het hart van de Britse elite wisten te nestelen om invloed te kunnen uitoefenen. Met Andrew als naïeve bemiddelaar.
Hij nodigde Cai Qi uit voor een lunch op Buckingham Palace, reisde minstens 6 keer naar China en schreef een brief, met een officiële koninklijke stempel onder zijn naam.
Andrew hoopte dus om de ophef te sussen door zijn titels - verworven op zijn trouwdag: hertog van York, graaf van Inverness en baron Killyleagh - in te leveren, maar de nuance is de media en de Britten niet ontgaan.
Andrew zal de titels niet langer gebruiken, maar behoudt ze wel op papier en dat tot zijn dood. Inleveren is namelijk niet verwijderen.
De titel hertog van York wordt ook doorgegeven in mannelijke lijn. Tenzij de 65-jarige Andrew hertrouwt en nog een wettige zoon krijgt, keert het hertogdom "terug naar de kroon". Met andere woorden: komt opnieuw onder het gezag van de koning.
Traditioneel gaat de titel naar de 2e zoon van de regerende monarch. Afhankelijk of dat Charles of William is op dat moment, zouden prins Harry of prins Louis de titel kunnen erven.
1. Kan Charles de titels verwijderen?
Nee, voor Andrews adellijke titels kan dat niet zonder toestemming van het Britse parlement.
Sinds deze week lijkt daar hernieuwde steun voor te zijn. Parlementslid Rachael Maskell diende woensdag een wetsvoorstel in, genaamd Removal of Titles Bill.
Het geeft de koning de bevoegdheid om op eigen initiatief titels in te trekken. Weliswaar op advies van een parlementscommissie of op verzoek van de eigenaar van de titel.
Het gaat om alle titels, ook die van prins. Die titel verkreeg Andrew als zoon van een koningin (Elizabeth II) en geldt als een soort geboorterecht.
Het wordt tijd dat het parlement in actie komt
Parlementslid Maskell
Of de wet erdoor komt, is koffiedik kijken. Het zou bij uitbreiding betekenen dat ook leden van het Hogerhuis, onderdeel van het parlement, hun adellijke titel kunnen verliezen.
De regering schuift intussen de hete aardappel door en maakt geen tijd vrij voor een debat. "We steunen het besluit van de koninklijke familie", aldus de woordvoerder van de premier.
De titel van prins is een andere zaak. Die kan Charles momenteel enkel ontnemen als hij een octrooibrief uitvaardigt. Zo'n letters patent vaardigde koningin Elizabeth II uit eind 2012 om een wijziging door te voeren.
Het maakte het mogelijk dat kinderen van de oudste zoon van de prins van Wales automatisch prins of prinses zijn. Ongeacht het geslacht, niet langer alleen mannelijke nazaten.
Door prins te zijn, blijft Andrew 8e in lijn voor de troonopvolging. Achtste is natuurlijk mijlenver weg van de troon. Zelfs de in ongenade gevallen prins Harry komt voor Andrew.
En hij blijft counsellor of state. Of invaller als de koning in het buitenland zit of ziek is. Maar dat is slechts theorie, want Andrew staat sinds 2022 op non-actief.
Bovendien zijn er 7 counsellors of state. Prins Edward en prinses Anne zijn enkele jaren geleden bewust aan de lijst toegevoegd. Keuze genoeg.
2. Kan Charles Andrew uit zijn woonst zetten?
Nee, zijn huurcontract is onwrikbaar en de verhuurder is een onafhankelijk vastgoedbedrijf.
Andrew woont in de Royal Lodge met 30 kamers, een kapel, serre en aparte huisjes voor inwonend personeel op een domein van 38 hectare in Windsor Great Park, vlak bij Windsor Castle. Hij nam het optrekje over van zijn grootmoeder, de Queen Mum.
Die luxe en de daaraan verbonden status zijn een doorn in het oog. Zeker nu sinds deze week blijkt dat de prins al 20 jaar een habbekrats aan huurgeld betaalt, een symbolische euro als het ware.
Andrew tekende een huurovereenkomst tot 2078 met de Crown Estate die het koninklijke vastgoed onafhankelijk beheert en de inkomsten ervan verzamelt voor de schatkist.
De prins kocht de huur af door en bedrag van 9,2 miljoen euro vooraf te betalen, waaronder 5,7 miljoen voor renovaties. Hij liet het gebouw, dat een beschermd monument is, onder meer wit schilderen in plaats van roze voordat hij er in 2005 introk.
Als Andrew zijn contract nu opzegt, moet de Crown Estate hem 640.000 euro betalen en een jaarlijks compensatiebedrag van 214.000 euro tot 2028. Dat is om zijn gedane investeringen terug te betalen.
Het is belangrijk dat er bij alle kroonbezittingen goed toezicht is
Het zit ook premier Starmer ergens dwars
Met de recente onthullingen lijkt alvast premier Keir Starmer niet gediend. De schatkist loopt inkomsten mis en er blijkt geen financiële transparantie.
De premier schijnt andere parlementsleden te steunen die voorstander zijn van een onderzoek waarbij alle betrokkenen kunnen worden opgeroepen voor bewijsmateriaal. Inclusief de huurder, prins Andrew.
Robert Jenrick van de oppositie gaat een stapje verder. Hij riep de prins op om het pand te verlaten. "Hij heeft zichzelf te schande gemaakt. Ik zie niet in waarom de belastingbetaler de rekening moet betalen. Het publiek is hem zat", klinkt het.
Stel dat Andrew 'vrijwillig' verhuist, dan ontstaan nieuwe problemen. Waarheen met de prins?
Volgens paleisbronnen lag eerder het iets bescheidener Frogmore Cottage, eveneens uit de koninklijke vastgoedportefeuille, op tafel. Andrew weigerde het voormalige huis van prins Harry en zijn vrouw Meghan.
Nochtans geen ongekend terrein: zijn dochter Eugenie woonde er kort. Het staat momenteel leeg.
Britse kranten suggereren zelfs een buitenlands avontuur. Andrew uit het zicht, op een van de landerijen van koning Charles in Roemenië. Een verder leven in ballingschap.
En aan wie verhuur je de vrijgekomen Royal Lodge dan? De Crown Estate kan het pand op de brede markt zetten, maar doet dat niet vanwege "de gevoelige locatie en veiligheidsoverwegingen".
Om de rest van de koninklijke familie te beschermen en af te schermen. Prins William verhuist dit jaar nog naar Forest Lodge, op 6,5 km van Royal Lodge.
3. Kan Charles de geldkraan dichtdraaien?
Dat is al gebeurd. De koning schrapte Andrews privé-subsidie van bijna 1,2 miljoen euro en wilde niet langer opdraaien voor zijn bewaking.
Het blijft sindsdien onduidelijk hoe Andrew zijn weelderige levensstijl met bijhorende kosten betaalt, waaronder zijn beveiliging, het torenhoge onderhoud van de Royal Lodge en de verzekeringen ervoor.
Waar komt zijn geld wellicht vandaan?
Als gewezen marinier heeft hij een jaarlijks pensioen van 23.000 euro.
Zijn vermogen wordt op 1,7 miljoen euro geschat door commerciële transacties met China en de Golfstaten, en een inmiddels opgeschorte zakendeal met een Nederlandse start-up.
De grootste financiële opkikker kwam er in 2007 toen hij zijn residentie Sunninghill Park voor 17 miljoen euro verkocht aan een Kazachse miljardair. Het huis was een huwelijksgeschenk van zijn moeder, koningin Elizabeth.
