Het lichaam van een dode geliefde zien en voelen, is nodig om de realiteit te aanvaarden en het rouwproces te kunnen starten. Dat zegt rouwdeskundige Uus Knops nu Israël en Hamas ook overleden gevangenen en gijzelaars ruilen. "Rouw overstijgt religie, cultuur en conflict. Het gaat over erkenning, over waardigheid, over afronding."
"Wanneer we de dode zien, komt de boodschap van het hoofd in het hart terecht": waarom een lichaam belangrijk is om poortjes van hoop te sluiten
15 Palestijnse lichamen in ruil voor elke dode Israëlische gijzelaar: volgens die verhouding wisselen Israël en Hamas nu ook hun doden uit, nadat ze eerder levende gijzelaars en gevangenen hebben geruild.
Psychiater en rouwdeskundige Uus Knops ziet in de uitwisseling van lichamen een universele drang naar nabijheid. "Het feit dat Israëlische en Palestijnse families allebei zo verlangen naar hun doden, toont hoe menselijk dat is. Rouw overstijgt religie, cultuur en conflict. Het gaat over erkenning, over waardigheid, over afronding."
Zelfs wanneer lichamen verminkt of niet geïdentificeerd zijn, blijft het verlangen om ze thuis te brengen even groot. Volgens Knops helpt de fysieke nabijheid om het verlies te begrijpen. "Als we de dode kunnen zien, aanraken, verzorgen, dan komt de boodschap van het hoofd in het hart terecht."
Persoonlijk verlies
Knops weet hoe belangrijk dat is. Haar broer kwam jaren geleden om het leven tijdens een reis in Venezuela. "We hebben een half jaar in onzekerheid geleefd, niet wetend of hij nog leefde. Toen zijn stoffelijke resten eindelijk gevonden werden, konden we hem thuis brengen. We sliepen een nacht rond zijn kist met de familie."
Die fysieke afronding, zegt ze, is een onderdeel van elk rouwproces. "Je brein heeft hoop zolang er geen zekerheid is. Wanneer je de overledene ziet en voelt, sluit je letterlijk een deur. De kist sluit, en tegelijk sluiten de poortjes van hoop."
De terugkeer van thuisopbaring
"We leven in een cultuur waarin de dood snel verdwijnt achter de schermen", zegt Knops. "Het lichaam wordt meteen weggehaald en opgebaard in een funerarium. Dat gebeurt met de beste bedoelingen, maar we verliezen het besef dat dood ook lichamelijk is." Een dierbare thuis opbaren is daarom heel zinvol voor het rouwproces.
Steeds meer mensen kiezen daar opnieuw voor. "Het klinkt luguber, maar wie het meemaakt, vertelt vaak dat het de meest waardevolle dagen van hun leven zijn. Je ziet hoe het lichaam verandert, je voelt zelf wanneer het tijd is om los te laten. De dood wordt daardoor minder abrupt, ze wordt menselijker."
