De federale regering vindt maar geen akkoord over de begroting, de inkomsten en uitgaven van ons land. Gisteren leverde een vergadering niets op en verklaringen vandaag wijzen niet in de goede richting. Welke scenario's liggen op tafel? Begrotingsexpert Herman Matthijs (VUB) ziet 3 mogelijke uitwegen.
Welke scenario's zijn er nu de onderhandelingen stokken? Expert wikt de opties van De Wever
Tobias Santens
Gepubliceerd:
1. Toch een akkoord
Plan A blijft om toch een akkoord te proberen vinden over de begroting. Pas morgen houdt premier Bart De Wever (N-VA) daarover 1-op-1-gesprekken met de topministers van de verschillende partijen. Vandaag moet hij naar de Europese top.
De gesprekken gaan dus morgen verder. Het doel: een deal om tegen 2029 het begrotingstekort 10 miljard kleiner te maken. Daarvoor stelt De Wever zware maatregelen voor: de pensioenen, ambtenarenlonen en uitkeringen minder aanpassen aan de stijgende prijzen. Nu worden die automatisch verhoogd als het leven duurder wordt, via de zogenoemde "index".
Een andere optie is het btw-tarief van 6 procent optrekken naar 9 procent. "Nu heb je allerhande btw-tarieven: 6, 12 en 21 procent", zegt professor publieke financiën Herman Matthijs (VUB). "Het zou logisch zijn om te evolueren naar 1 hoog en 1 laag tarief", vindt hij.
Alleen willen andere partijen niet meegaan in die voorstellen. MR wil geen btw-verhoging, herhaalde MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez vandaag. Vooruit wil dan weer geen indexsprong, tenminste als er niet gekeken wordt naar andere inkomsten, zoals een belasting voor miljonairs. "Als partijen manifest weigeren om die grote middelen in te zetten, gaan we er niet komen", zei De Wever vandaag nog.
Als partijen manifest weigeren om grote middelen in te zetten, gaan we er niet komen
Bart De Wever, premier (N-VA)
"Maar de vraag is of hij er zelfs met deze grote maatregelen gaat komen", vraagt professor Matthijs zich af. "De grote beperking van De Wever is dat Europa kijkt naar het begrotingstekort van België als geheel. Terwijl het totale begrotingstekort voor ongeveer een kwart bij de gewesten zit."
"Volgens mij moet er dus met de gewesten worden samengezeten. Dat Brussel geen plan heeft voor haar begroting, zet bijvoorbeeld nog een bijkomende smet op ons begrotingsrapport." Bovendien waarschuwt de professor voor eenmalige inkomsten, bijvoorbeeld door een eenmalige indexsprong, of door aandelen in Belfius te verkopen.
Wat is een begroting en een begrotingstekort?
Een begroting is een overzicht van alle inkomsten en uitgaven van een overheid. Een begrotingstekort ontstaat als je meer uitgeeft (aan pensioenen en gezondheidszorg, bijvoorbeeld), dan ontvangt (via o.a. belastingen).
Waarom is een begrotingstekort een probleem?
"Europa legt ons op dat het begrotingstekort moet evolueren naar 3 procent van het bbp (de waarde van onze economie, red.). Onze economie is iets meer dan 600 miljard euro waard en ons begrotingstekort is nu 30 miljard euro, als we afronden", zegt Matthijs (VUB).
"Doe daar 10 miljard van af en je komt bijna aan wat Europa vraagt", zegt de professor. Alleen zal ons begrotingstekort de komende jaren stijgen, als de federale regering niet ingrijpt. "En dus wordt de oefening alleen maar zwaarder", zegt Matthijs.
Waarom moet de regering nú een akkoord vinden?
"Als de regering een akkoord vindt, moet de Europese Commissie eerst naar dat begrotingsontwerp kijken", zegt Matthijs. Meestal wordt dat ontwerp halfweg oktober doorgestuurd naar Europa. "Het duurt dan ongeveer 6 weken voor Europa antwoordt."
"Daarna moet het parlement er nog over stemmen, eerst in een commissie en daarna in de plenaire vergadering. Als je dat nog wil rondkrijgen voor het einde van het jaar, moet er dus wel vaart gemaakt worden", zegt de professor.
Als je meer uitgeeft dan ontvangt, moet de overheid bovendien geld lenen. Bij de afbetaling daarvan betaalt de overheid rente. Hoeveel rente je betaalt, hangt af van je 'kredietrating': banken kijken daarnaar om te zien hoe geloofwaardig het is dat je het geleende geld kan terugbetalen.
Morgen komt ratingbureau Standard&Poors met een nieuwe kredietrating voor België. Als die slecht is, is dat een teken dat de rentelasten in de toekomst verder kunnen stijgen. Ook dat zet druk op de onderhandelingen van de federale regering.
2. Noodbegroting of mini-deal
"De enige deadline is die van een goed budget", zei de premier gisteren nog. "Maar er moet wel iets gebeuren voor het einde van het jaar", zegt Matthijs. "Anders krijg je Amerikaanse toestanden, met een soort 'shutdown', al is dat nog nooit gebeurd."
Voor we daar zijn, zijn er een aantal afgezwakte opties als er geen akkoord gevonden wordt over de begroting van de komende jaren. "Niets belet de regering om enkel een akkoord te sluiten over de begroting van komend jaar. Grondwettelijk kan dat. Alleen vraagt Europa ook een plan over verschillende jaren", zegt de professor.
Er zal wel iéts moeten gebeuren voor het einde van het jaar
Herman Matthijs, professor publieke financiën (VUB)
In een begrotingsakkoord voor enkel 2026 zouden dan vooral de maatregelen zitten die deze zomer werden beslist, over de pensioenhervorming en de arbeidsmarkt. Een soort 'mini-deal' dus. "Maar De Wever wil dat niet, want hij heeft in aanloop naar de verkiezingen gezegd dat hij de begroting structureel op orde gaat zetten."
"Een andere optie is een tijdelijke begroting. Een soort noodbegroting, zeg maar", zegt Matthijs. Dat kan met het systeem van de zogenoemde 'voorlopige twaalfden'. "Daarbij krijg je elke maand van volgend jaar een stukje van het geld dat dit jaar voorzien was, één twaalfde dus", zegt Matthijs.
"Meestal worden die voorlopige twaalfden meteen voor 3 maanden uitgeschreven", zegt de professor. "Maar het kan op zich ook voor 2 maanden of 1 maand. Op die manier zou de regering dus wat meer tijd kunnen kopen. Alleen moet het parlement wel instemmen met dat systeem."
3. Naar de koning
Als het tot een volledige regeringscrisis komt waardoor het niet mogelijk is om verder te besturen, kan de premier het ontslag van zijn regering aanbieden bij de koning. Zo ver zijn we nog niet. Op de vraag of hij eraan denkt om naar de koning te trekken, zei De Wever gisteren dan ook: "Wat zou ik daar gaan doen?"
De koning kan dat ontslag dan aanvaarden, in beraad houden of weigeren. "De koning heeft niets over de begroting te zeggen", legt Matthijs uit, "maar kan wel het federaal parlement ontbinden. Als het parlement daarmee instemt, komen er nieuwe verkiezingen."
"Alleen wil niemand dat op dit moment, ook de oppositie niet. Ik vermoed dat de koning het ontslag van de regering dan ook zou weigeren", schat Matthijs in. Zo’n weigering gebeurde bijvoorbeeld ook in 2008, toen toenmalig premier Yves Leterme (CD&V) geen akkoord vond over een staatshervorming. Toen werden er 3 bemiddelaars aangesteld om de gesprekken uit het slop te trekken.
"Er zijn dus nog veel opties om tijd te kopen", schat de professor in. "Voor het tot een volwaardige regeringscrisis komt, moet er nog veel water door de zee vloeien."