Zweden en Oekraïne hebben een intentieverklaring ondertekend voor de aankoop van 150 Gripen-straaljagers. Dat heeft de Zweedse premier medegedeeld tijdens een gezamenlijke persconferentie met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Opvallend: de Zweedse regering hoopt dat de bevroren Russische tegoeden aangewend kunnen worden om de straaljagers te betalen.
Oekraïne wil 150 straaljagers kopen bij Zweden en hoopt die te betalen met Russische tegoeden
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De Zweedse Saab Gripen-straaljager zou voor Oekraïne een uitermate goed gevechtstoestel kunnen zijn, zegt defensie-expert Jens Fransen. "Het is een toestel dat vergelijkbaar is met de F-16, maar de Zweden hebben het zo gebouwd dat het heel erg eenvoudig is in gebruik en onderhoud. Zo kan het heel erg gemakkelijk vanop besneeuwde of ijzige snelwegen opstijgen en is het toestel ontworpen om ook in barre winterse omstandigheden goed te functioneren."
De Saab Gripen is ook uitgerust met een stevig landingsgestel, waardoor het quasi overal in Oekraïne kan worden ingezet.
Russische tegoeden
De twee landen hebben daarover een intentieverklaring, een soort voorlopige overeenkomst, ondertekend om tot 150 Gripen-straaljagers te kopen. Kristersson zei dat dit "het begin van een lange reis" is, dus het gaat nog even duren voor het echt zover is (er moet nog over financiering, levering en training beslist worden).
Zweden hoopt dat het geld voor de aankoop kan komen uit de bevroren Russische tegoeden, dat zijn banktegoeden van Rusland die door westerse landen zijn vastgezet sinds de oorlog begon, maar het is nog lang niet zeker of die fondsen daarvoor kunnen vrijgemaakt worden. Nochtans is dat geld wel nodig, want vanaf maart volgend jaar zit Oekraïne zo goed als volledig zonder middelen.
Een groot deel van die Russische tegoeden, goed voor zo'n 175 miljard, staat geparkeerd bij het Belgische bedrijf Euroclear, dat de staatsobligaties van heel wat landen, waaronder ook Rusland, beheert. De Belgische overheid verdient heel wat geld aan de belastingen die op de interesten van dat geld worden geïnd. Die winsten worden dan geschonken aan Oekraïne, waarmee het land dan bijvoorbeeld militair materieel kan aankopen.
Goed idee of niet?
Sinds de escalatie van het Russische geweld in Oekraïne rijst de vraag of die 175 miljard aan Russische tegoeden niet integraal aan Oekraïne geschonken kunnen worden. Dat is ook een idee dat besproken zal worden op de Europese top morgen, waar de Commissie met een wetsvoorstel kan komen om die tegoeden vrij te maken en te schenken aan Oekraïne.
De zaak ligt gevoelig omwille van verschillende redenen. Zo is er het juridische aspect. Een rechtbank kan bijvoorbeeld beslissen dat de beslissing om Oekraïne het Russische geld te bezorgen onwettig is. In dat geval moeten de lidstaten bijspringen om dat geld - als het al aan Oekraïne geschonken is - voor te schieten en terug te betalen aan Rusland. Of als Rusland ooit start met herstelbetalingen, ook dan kan het aanspraak maken op het geparkeerde geld van Euroclear.
Ook diplomatiek ligt de kwestie gevoelig. Premier Bart De Wever hekelt bijvoorbeeld dat je met zo'n schenking van Russische tegoeden aan Oekraïne een doos van Pandora opent. Je geeft immers de boodschap dat elke keer als een regime je niet aanstaat, je de tegoeden bij Euroclear kan pikken. Dat zou landen ervan weerhouden hun geld bij het (Belgische) bedrijf in bewaring te geven, waardoor de Belgische staat heel wat belastinggeld kan mislopen.
Ongetwijfeld een zaak waarover het laatste woord nog niet gezegd is.
