"Vincero, vincero!": zo klinkt tenor Franco Corelli op Expo 58 op gerestaureerde opname uit VRT-archief  

Het is vandaag de Werelddag voor het Audiovisueel Erfgoed , een initiatief van de Unesco. Na het unieke televisie-interview met schilder René Magritte zet het VRT-archief een nieuwe vondst in de kijker: een liveconcert van operazanger Franco Corelli. 

Corelli opende Expo 58 met een optreden op de Heizel. Dat concert was live op de radio te horen en er werden opnames op lakplaten van gemaakt. Het VRT-archief heeft die platen opgespoord, gerestaureerd en gedigitaliseerd.

Expo 58 had bepaald niet de eerste de beste zanger uitgenodigd.  “Franco Corelli was in de jaren 50 een rijzende ster aan de Italiaanse operahemel,” vertelt Hugo Sledsens, jarenlang muziekproducer bij de omroep.  In het 'Teatro dell' Opera di Roma' had hij de oudere diva Maria Caniglia, en de nog jonge, maar al wereldvermaarde Maria Callas partij gegeven. Hij gaf zelfs Callas af en toe repliek in de Scala van Milaan. Maar internationaal was hij nog aan het doorbreken, en was hij dus nog 'betaalbaar' voor de omroep."

"Voor Corelli was zijn optreden in Brussel een belangrijke springplank. Kort daarna had hij inderdaad een vast contract beet bij de Scala.  Vanaf 1961 was hij niet meer weg te denken in de Metropolitan Opera in New York, waar hij in 1965 in een memorabele opvoering van 'Tosca' met Maria Callas zong. Niet langer als tegenspeler, maar als gelijkwaardige hoofdvedette. Laten we niet vergeten: Franco Corelli was twee jaar ouder dan Callas, maar hij was pas veel later zijn operacarrière begonnen, rond zijn 30e." 

In Brussel zong Franco Corelli een gemengd concert. “Op de lakplaten zingt Corelli vier bekende aria’s van Puccini en Donizetti met orkestbegeleiding. Fysiek is dat geen alledaagse prestatie. Corelli sluit het optreden, of althans deze plaatopname, af met de schlager ‘Granada’, begeleid door een pianist. Dat doet vermoeden dat het nummer op een ander moment of op een andere locatie werd opgenomen. Maar na onderzoek kunnen we bevestigen: dit is het authentieke optreden van Franco Corelli, zoals hij dat op 20 april 1958 bracht in het grote auditorium van de wereldtentoonstelling op de Heizel.”

Franco Corelli werd die avond begeleid door het versterkte Omroeporkest van het NIR, dat voor de gelegenheid de naam ‘Groot Casino-Orkest’ kreeg. Dirigent was Fernand Terby. Er waren ook andere artiesten, zoals de Zwitserse schlagerzanger Vico Torriani. Francis Bay begeleidde jazzpianiste Hazel Scott met zijn amusementsorkest; George Melachrino dirigeerde zijn eigen lichtklassieke muziek. Pieter Leemans sloot het concert af met zijn bekroonde mars ‘Expo 1958’, uitgevoerd door koor en orkest.

De nieuwsdienst van het NIR (zo heette de VRT vroeger) maakte van het concert een nieuwsitem van 2 minuten en 22 seconden, gedraaid op 35 mm filmpellicule zonder geluid. Alle optredens worden getoond in chronologische volgorde. Je ziet het indrukwekkende 'Groot Auditorium' en de artiesten en radiomensen voor en achter de schermen aan het werk. 

“Op de radio werd het optreden van Franco Corelli live uitgezonden, maar er werd ook een geluidsopname gemaakt op beide zijden van een lakplaat,” vertelt Bárbara Sarmentero, musicologe en muziekarchivaris bij VRT Archief. “We ontvingen deze lakplaat van de zoon van Etienne Van Neste. Die was indertijd de producer van dit befaamde openingsconcert. Een selectie van de lakplaten in ons archief is de afgelopen jaren in samenwerking met meemoo gedigitaliseerd. Daarna volgde nog heel wat puzzelwerk en een digitale restauratie om zoveel mogelijk ruis en gekraak uit het geluid te verwijderen.” 

“Voor deze opname was behoorlijk wat speurwerk nodig. Zo stond er bijvoorbeeld op het etiket dat het een 78-toerenplaat is, maar het is een 33-toerenplaat.  De genoteerde datum (31 mei 1958) was ook niet de opnamedatum. We herkenden wel wat er gezongen werd. In het tijdschrift 'De Radio & Televisieweken' vonden we de effectieve uitzenddatum en inhoudelijke info terug.”  

Bárbara Sarmentero liet de opname met Franco Corelli ook horen aan Sylvia Broeckaert, operaspecialiste van Klara. “Het is een muzikaal document om te koesteren; het weerspiegelt de tijdsgeest bijzonder goed,“ reageert Sylvia Broeckaert enthousiast. 

“Corelli was een van de grootste tenoren van de jaren 50 en 60, samen met Giuseppe Di Stefano en Mario Del Monaco. Een opname van deze wereldster terugvinden in ons VRT-archief, en dan nog van een optreden in Brussel, op de Heizel… Ik ben onder de indruk.” 

Heeft Sylvia Broeckaert een lievelingsaria uit deze concertopname? “Misschien wel ‘E lucevan le stelle’ uit 'Tosca' van Puccini, omdat hij daarin een grote zachtheid bereikt, wat contrasteert met zijn mannelijke présence. En te bedenken dat hij met zo weinig stemonderricht zoveel heeft bereikt – hij was bezeten van vocale technieken en hij heeft vooral geleerd door veel te luisteren.”

“Vandaag zouden we enorm veel geld geven om iemand als Corelli, met zijn uitstraling en de looks van een filmster, live te kunnen horen. Er zit een soort ouderwetse kwaliteit in zijn stem die moeilijk te beschrijven is: een Italiaanse ziel, een zeker machismo, en tegelijk een grote tederheid in zijn zachte tonen. Het is iets unieks. Het roept bij mij ook een zekere nostalgie op naar de tijd van onze Vlaamse diva Vina Bovy – een romantische tijd.” Over de Gentse sopraan Vina Bovy schreef Sylvia Broeckaert recent de roman 'Malvina'. 

“Zoiets hoor je vandaag niet meer. Ik denk dat er nu tenoren zijn met een betere of gezondere techniek dan Corelli, maar ze missen dat soort charisma. Uit de reactie van het publiek blijkt dat men besefte dat er een ster op het podium stond. We zouden iemand moeten vinden die erbij was toen, in het jaar 1958!” Oud-VRT-producer Jan Neckers luisterde als tiener naar de live-radio-uitzending en schreef zijn herinneringen neer op zijn website .

Dat het VRT-archief over waardevolle opnames beschikt, is ook in het buitenland geweten. Corelli's biograaf René Seghers, die met Olga Shabanova de laatste hand legt aan een nieuwe versie van zijn Corelli-biografie 'Prince of Tenors' (2008), heeft de opname van het Brusselse concert beluisterd.

“Dit is fantastisch. Wij denken dat dit de beste audiokwaliteit is van Franco Corelli's liveoptredens uit de jaren 50. Dit is niet alleen een schat qua cultureel erfgoed, dit is de jonge, tijgerachtige Corelli-stem in aria's die we live van hem soms pas vele jaren later leerden kennen, zoals de 'Favorita'-aria. En dat met een Belgische dirigent, Fernand Terby. Ongelooflijk dat dit na een zoektocht in de VRT-archieven teruggevonden is. Het krijgt een apart hoofdstuk in het nieuwe boek,” zegt biograaf René Seghers.

Deze opname maakt deel uit van de recent gerestaureerde en gedigitaliseerde lakplatencollectie van de VRT. Daarin zitten meer dan 1.500 historische muziekopnames, voornamelijk klassieke muziek, maar ook jazz en volksmuziek. Het gaat zowel om studiosessies als veldopnames en live-uitzendingen uit de jaren 30 tot 50. 

"We beschikken niet over alle uitzendingen die de omroep ooit heeft gemaakt en uitgezonden, maar zijn we bij VRT Archief keer op keer trots dat we de waarde van ons archief kunnen uitdragen én bijdragen aan het behoud van cultureel erfgoed. Zowel nationaal als internationaal,” zegt Bárbara Sarmentero. Ze noemt zichzelf "een muzikale Sherlock Holmes die mysteries probeert op te lossen". En er zitten nog veel van die mysteries in het archief.