De vooruitgang die door directe diplomatie op een VN-klimaattop kan worden gemaakt, weegt vele keren zwaarder door dan de uitstoot die de verplaatsingen naar zo'n COP veroorzaken. Dat blijkt uit een analyse van wat er na het klimaatakkoord van Parijs is verschoven op klimaatvlak. "Er is ruimte om het aantal deelnemers te verkleinen, maar het blijft belangrijk om er fysiek aanwezig te zijn, dit gaat om diplomatie."
Zijn vliegreizen voor klimaattop te verantwoorden? "Diplomatie werkt en je moet fysiek aanwezig zijn"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Critici wijzen erop dat de VN-klimaattoppen ook telkens veel uitstoot veroorzaken door de vele vluchten ernaartoe.
Voorstanders zeggen dat de COP nu eenmaal het enige instrument is om internationaal dingen te doen bewegen voor het klimaat.
Er komt diplomatie aan te pas, en daarvoor moet je fysiek aanwezig zijn, zeggen ze.
Ze wijzen ook op het feit dat op een COP wel degelijk vooruitgang wordt geboekt.
Sinds Parijs 2015 gaat het om een veelvoud van broeikasgassen dat kan worden uitgespaard, vergeleken met de uitstoot door de transfers.
Elk jaar is er kritiek van klimaatactivisten op de vele verplaatsingen voor de COP (Conference of the Parties) met het vliegtuig. Een contrast, zeggen ze: gaan praten over de vermindering van de uitstoot en er zelf extra veroorzaken.
In Glasgow, in 2021, bereikte de verontwaardiging een hoogtepunt toen bleek dat er maar liefst 400 privéjets waren ingeschakeld, onder meer door de Amerikaanse miljardair Jeff Bezos en de toenmalige Britse premier Boris Johnson.
Het aantal deelnemers aan de jaarlijkse VN-klimaattop is de voorbije 4 jaar sterk gestegen. In 2017 in Bonn ging het nog om 16.000 deelnemers (onderhandelaars, diplomaten, leden van ngo's, wetenschappers, journalisten, lobbyisten enzovoort). In Dubai 2 jaar geleden was er een absolute piek met zowat 83.000 deelnemers.
Rond de 50.000 deelnemers in Belém
Na de brede kritiek op het hoge aantal in Dubai, waar ook de VN oren naar had, lijkt die piek achter ons te liggen. Vorig jaar in Azerbeidzjan ging het om ongeveer 67.000 deelnemers ter plekke, berekende Carbonbrief. Voor COP30 in Brazilië zou het gaan om ongeveer 50.000 deelnemers - mede door een schaarste aan bedden in Belém en de bijgevolg torenhoge overnachtingsprijzen.
Het is moeilijk om de uitstoot door het transport naar een COP te berekenen, maar voor de Britse delegatie alleen al zou het vorig jaar om 338 ton CO2 gegaan zijn. De Britten waren met bijna 500 delegatieleden in Bakoe, Azerbeidzjan. Voor het totale aantal van 67.000 deelnemers, van overal ter wereld, ligt de uitstoot dus een pak hoger.
Voor een COP in zijn geheel wordt soms het ronde getal van 100.000 ton uitstoot genoemd. Maar zelfs als 1 COP de toekomstige uitstoot van broeikasgassen in de wereld met maar 0,1 procent zou doen dalen, gaat het nog om een winst van zowat 50 miljoen ton. Een veelvoud van de uitstoot.
Hoe traag ook: er is vooruitgang op de klimaattoppen
Voorstanders wijzen op de opbrengst van de COPs. Eerder bleek dat de klimaattoppen sinds Parijs in 2015 hebben geleid tot veel betere vooruitzichten voor de opwarming van de aarde op lange termijn: een opwarming van 2,6 graden in plaats van 4 graden Celsius op de lange termijn. Het gaat dan om vele miljarden tonnen broeikasgassen die uitgespaard worden, een veelvoud dus van de uitstoot door COP-reizen zoals hierboven geschetst.
Hoe traag de vooruitgang ook ging: er is vooruitgang bereikt tijdens die COPs, benadrukken voorstanders. De gedane beloftes zijn bereikt door intense diplomatieke onderhandelingen, waarbij het belangrijk is om elkaar persoonlijk te spreken. Voorstanders wijzen er ook op dat je op een COP zowat iedereen die ertoe doet vlakbij hebt, en je daardoor sneller meer dingen gedaan krijgt.
Door de persoonlijke contacten tijdens de COP-diplomatie hebben we al veel gewonnen voor het klimaat
Wim Thiery
Klimaatwetenschapper Wim Thiery, die er in Azerbeidzjan zelf niet bij was, kan zich ergens wel vinden in de kritiek. Maar dan moet elk evenement over dezelfde kam geschoren worden, zegt hij.
"Ik wil daar zeker over spreken, tenminste als we vanaf nu telkens dezelfde oefening maken voor elk ander evenement. Elk WK voetbal, elke Superbowl, elke NAVO-top, elke Olympische Spelen, elk groot wetenschappelijk congres. Voor alle duidelijkheid: ik heb niets tegen deze evenementen, maar hun klimaatafdruk is vaak vele malen groter dan die van een COP. De kritiek moet in balans zijn”.
Er is marge voor verbetering, maar de kritiek moet in balans zijn
Wim Thiery
Er is marge voor verbetering, vindt hij. "Je zou het enkel kunnen beperken tot de pure onderhandelaars. Die moeten wel ter plekke zijn: een politiek akkoord maak je niet via een digitale meeting. Dat moet via persoonlijke contacten. Door die persoonlijke contacten hebben we al veel gewonnen voor het klimaat."
"Vergaderen kan nog wel digitaal, maar bij echt onderhandelingen krijg je toch een andere dynamiek en heeft fysieke aanwezigheid een meerwaarde", vertelde Jan Mertens van denktank Oikos eerder.
Greenpeace: "Zie het als deel van de oplossing"
Milieuorganisatie Greenpeace worstelt met het dilemma. Joeri Thijs begrijpt de kritiek, en zegt dat de afweging om ter plaatse te gaan grondig gebeurt. "Maar je moet het ook zien als een deel van de oplossing. Het blijft belangrijk om fysiek aanwezig te zijn. De klimaatcrisis is een globaal probleem, dat je multilateraal moet aanpakken."
"Als ngo en deel van het middenveld kan je bruggen bouwen tussen verschillende landen en bepaalde posities. We hebben als Greenpeace ook internationale expertise te bieden in de materie."
Een COP kan eventueel wel slanker, denkt Thijs. Hij vraagt zich bijvoorbeeld af waarom er zoveel lobbyisten voor de olie- en gasindustrie naartoe gaan. In Dubai ging het om bijna 2.500 'fossiele' lobbyisten. Maar diplomatieke onderhandelingen zullen altijd belangrijk blijven. "Het gaat daarbij misschien traag vooruit, en niet zo snel als je zou willen, maar het gaat wel vooruit, en we geloven in het belang daarvan."
