Liefst 500 jaar geleden: wat maakt bezoek van koning Charles aan paus Leo XIV vandaag zo bijzonder? 

Het gezamenlijke gebed – na bijna 500 jaar dus – zal plaatsvinden tijdens een zogenoemde 'oecumenische' dienst in de Sixtijnse Kapel. Het wordt een dienst van 2 verschillende denominaties samen (beiden christelijk van inslag, anders van praktijk) onder de hemelse pracht en goddelijk geïnspireerde fresco’s van Michelangelo. Koning Charles en paus Leo XIV zullen er zij aan zij zitten.

Niet 1, maar 3 koren zullen dat gebed begeleiden. Voor de geïnteresseerden: het koor van de Sixtijnse Kapel, het England’s Choir of St. George’s Chapel en The Choir of His Majesty’s Chapel Royal. Wie iets van koren kent, weet dat ze samen de absolute wereldtop zijn. Het mag duidelijk iets meer zijn wanneer de Britse koning op bezoek komt. Nec plus ultra. In de Sixtijnse kapel nota bene werd paus Leo (toen nog kardinaal Prevost) bijna een half jaar geleden verkozen door de medekardinalen van zijn Kerk.

Wat maakt dit bezoek nu zo "historisch", zoals Buckingham Palace én het Vaticaan het zelf uitdrukken? Daarvoor moeten we terug naar 1534. Toen scheidden de Anglicanen zich af van de katholieke Kerk. 

De Engelse koning Henry VIII wilde zijn huwelijk ontbinden. Zijn vrouw, Catharina van Aragon, baarde een dochter, maar geen zoon. Henry wou wél een zoon, maar dat zou dus met een andere vrouw moeten gebeuren.

De toenmalige paus Clemens VII verbood de scheiding, ook al omdat hij onder dwingelandij stond van keizer Karel V, die familie was van Henry’s vrouw. Ook de keizer zelf kantte zich tegen een scheiding en de schande die erbij zou horen.

Daarop brak Henry definitief met Rome, wat werd vastgelegd in de Act of Supremacy van 1534. Hij confisqueerde de goederen van de katholieke Kerk, kloosters en congregaties. De opbrengsten waren voor de Britse monarchie.

Tussen de Britten en Rome kwam het nooit meer goed. De basisleer bleef dezelfde, maar de uitwerking was anders. Elk had (en heeft) zijn hoogste gezagsdrager: Rome zijn paus, de Anglicanen hun aartsbisschoppen van Canterbury en York.

Na al die jaren is er een langzame verzoening. Charles begeeft zich op Vaticaanse grond, één van de meest iconische plekken van de rooms-katholieken. Hij was dit jaar nog op bezoek bij de toenmalige paus Franciscus - hij was één van de laatste hoge gezagsdragers die hem de hand hebben geschud - maar dat was een staatsbezoek. Dit bezoek vandaag gaat verder. Het is een religieuze ontmoeting, een toenadering, een blik naar elkaar.

Wat beide denominaties zo verschillend maakt? De vrouw, dat misschien vooral. Sinds 1994 kunnen vrouwen in de Anglicaanse kerk ook priester worden en dat staat natuurlijk diametraal tegenover de Roomse leer, waar vrouwen dat niet kunnen. En dat zal bovendien niet snel veranderen, want ook paus Leo lijkt een omslag niet genegen.

De Anglicaanse kerk heeft sinds enkele weken voor het eerst wél een vrouw aan het hoofd. Sarah Mullally wordt de nieuwe aartsbisschop van Canterbury, een gewezen verpleegkundige van 63 jaar, die langzaamaan opklom binnen haar kerk. Ze is de eerste vrouw ooit die het zover schopt binnen de Anglicaanse cenakels en eigenlijk 'the number one'.

In Rome is ze er niet bij, omdat ze officieel nog niet is ‘geïnstalleerd’ en pas vanaf 1 januari haar functie invult. Kwatongen beweren dat ze eigenlijk niet welkom is - een vrouw in Rome, weet je wel. Al lijkt paus Leo nu ook niet zo hardvochtig.

Er wél bij, zeker ook in de Sixtijnse Kapel: de aartsbisschop van York, Stephen Cottrell. Al 5 jaar leidt hij zijn aartsbisdom, als "the second-most senior bishop of the church and the most senior in northern England".

In de jaren 60 van de vorige eeuw begint de oecumenische dialoog tussen Rome en Canterbury op gang te komen. De Britse koningin Elizabeth II, de moeder van Charles, legde als eerste monarch sinds de Reformatie heel wat staatsbezoeken af aan Vaticaanstad. Ze ontmoette in totaal vier pausen (Johannes XXIII, Johannes-Paulus II, Benedictus XVI en Franciscus). Maar dat was altijd in een diplomatieke sfeer, binnen het pauselijk paleis, en nooit was er een gemeenschappelijke gebedsdienst.

Nu is het anders: samen bidden is meer dan elkaar spreken en ontmoeten. Het zijn 2 denominaties die naar elkaar overhellen. Of elkaar minstens even aanraken.

Voor het Verenigd Koninkrijk is dit een religieus bezoek. Zoveel is duidelijk.

"Koning Charles is sinds zijn jeugdjaren meer dan gemiddeld geïnteresseerd in allerlei andere religies, van de islam over de Sikhs tot joden en de boeddhisten", zegt Jack McDonald, professor Theologie (KU Leuven) en kapelaan-voorzitter van de Angelicaanse Kerk in ons land. "Hij is altijd bezig geweest met spiritualiteit. En hij wilde altijd goede relaties met de verschillende godsdiensten. Hij is enorm begaan met geloof en dit bezoek is voor hem heel erg belangrijk."

Charles is als staatshoofd trouwens ook het gezag van de Anglicaanse Kerk, één van die restanten van de Reformatie, van toen de paus uit Rome werd weggeduwd. En hij wil als overtuigd pelgrim in het Heilig Jaar 2025, dat heel wat pelgrims lokt, in Rome zijn.

Hoe ziet het Vaticaan het eigenlijk zelf? Dat valt te bekijken bij de ontvangst van Charles. Als daar mensen van het staatssecretariaat zijn, kardinaal Parolin bijvoorbeeld, dan spreek je van een staatsbezoek. Zijn er ook mensen uit de Curie, het Vaticaans bestuur? Dan is het bezoek duidelijk religieus geïnspireerd volgens het Vaticaan.

Hoe dan ook: voor de nu al veelbesproken passage in de Sixtijnse Kapel zitten de paus en Charles al even samen in audiëntie. Ze willen het hebben over duurzaamheid en klimaat, twee dada’s van de Britse koning.

Tijdens zijn bezoek krijgt Charles een nieuwe titel in de pauselijke basiliek die traditioneel sterke banden heeft met de Anglicaanse Kerk, de ‘San Paolo fuori le mura’ (‘Sint-Paulus buiten de muren’) 1 van de 4 pauselijke basilieken in Rome. Charles trekt er in de namiddag naartoe en wordt ‘koninklijke confrater’ bij de benedictijnse orde waartoe de basiliek behoort.

Ook een speciale, met rood fluweel beklede stoel, gemaakt door de abdijgemeenschap, krijgt hij cadeau. Daarin is ook het wapen van Charles verwerkt. De stoel blijft in de basiliek, zodat Charles en zijn opvolgers hem altijd kunnen gebruiken. Noem het een cadeautje voor het leven, en opnieuw: een teken van oecumenisch denken, een verzoening tussen Canterbury en Rome.

Volgens professor McDonald is een hereniging van beide - ooit vijandige - religies niet in zicht: "Dit is absolute oecumene, 2 verschillende godsdiensten met dezelfde basis, die naar elkaar luisteren en elkaar in de ogen kunnen kijken. Ik denk niet dat er een hereniging komt en dat is niet eens nodig."

"De verstandhouding is er en dat is al heel veel. Beide delen de christelijke leer, de liefde voor het gebed, de aanbidding van God en Jezus Christus. De bladzijde is omgedraaid, de sfeer tussen beide Kerken is er één van vrede en samenwerking. En dat toont het bezoek van Charles ook aan. We bidden broederlijk en zusterlijk samen, dat is het belangrijkste. Een fusie is geen prioriteit."