Aanpasbare brillen waarbij de glazen in de montuur kunnen worden verwisseld: dat brengt opticien Koen Van Pottelbergh uit België met zijn vzw Eyes For The World naar Zimbabwe, waar naar schatting 70.000 inwoners albinisme hebben. Die aandoening heeft grote gevolgen voor huid en zicht, maar toegang tot een (juiste) bril is door armoede moeilijk.
"Een bril verandert levens": opticien Koen uit België brengt betaalbare brillen naar mensen met albinisme in Zimbabwe
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In Zimbabwe leven naar schatting 70.000 mensen met albinisme, een genetische aandoening die leidt tot slechtziendheid en een verhoogd risico op huidproblemen.
Vlaamse opticien Koen Van Pottelbergh en zijn vzw Eyes For The World helpen sinds 2016 met betaalbare, aanpasbare brillen: "Wereldwijd zijn er een miljard mensen die geen toegang hebben tot een bril."
Mensen met albinisme in Zimbabwe kampen met discriminatie, armoede en beperkte toegang tot hulpmiddelen; initiatieven zoals lokale verkoop van brillen en bewustmakingscampagnes proberen hun situatie te verbeteren.
De Nomaden is een programma van VRT NWS waarin jonge journalisten reportages gaan maken in het buitenland over onderbelichte thema's. Filmmaker Geerard Adriaen onderzocht albinisme in Zimbabwe. Bekijk ‘Men with glasses’ vanavond om 20.35 uur op VRT Canvas en VRT MAX .
"Overdag doet het pijn wanneer ik mijn ogen opendoe. Ik kan amper lezen, zeker bij fel zonlicht. "De 47-jarige Brighton uit de Zimbabwaanse hoofdstad Harare is geboren met albinisme. Door die aandoening ziet hij slecht en is hij overgevoelig aan zonlicht.
Als vader van 5 is hij genoodzaakt om buiten te werken als leurder. Een zonnebril op sterkte zou veel helpen, maar "dat ligt buiten mijn bereik", zegt hij.
Wat is albinisme?
Albinisme is een genetische aandoening die naar schatting 70.000 mensen in Zimbabwe treft. Het veroorzaakt een tekort aan melanine, wat leidt tot slechtziendheid en weinig pigment in huid en haar. Mensen met albinisme in Zimbabwe hebben te maken met gezondheidsproblemen zoals huidkanker en zonnebrand en worden geconfronteerd met sociale problemen zoals stigmatisering en discriminatie.
Albinisme komt overal ter wereld voor, maar opvallend vaker op het Afrikaanse continent. 4 op de 1.000 inwoners van Zimbabwe hebben het. Hoewel het in de eerste plaats een genetische aandoening is, is het leed dat patiënten ervaren vooral van economische aard.
"Goede, kwaliteitsvolle brillen zijn niet breed beschikbaar in Zimbabwe, en gezien de hoge armoede voor de meeste mensen veel te duur om er een aan te schaffen", vertelt Koen Van Pottelbergh van de vzw Eyes For The World (EFTW). Die organisatie wil wereldwijd brilarmoede aanpakken door speciale, handmatig aanpasbare brillen te verspreiden. In Zimbabwe is Van Pottelbergh sinds 2016 actief.
Brillenarmoede bestrijden
In de jaren 90 richt Van Pottelbergh, die zelf opticien is, Eyes For The World op, een initiatief dat al snel wereldwijde bekendheid geniet. "1 miljard mensen hebben geen toegang tot een bril, ze leven in brilarmoede", legt Van Pottelbergh uit.
"Zeker in Zimbabwe is dat een probleem", vertelt hij. Met een gemiddeld jaarinkomen van 2.260 Amerikaanse dollar, geldt Zimbabwe als een van de armste landen ter wereld.
Eyes For The World kwam daarom op de proppen met een goedkope, zelfinstellende bril, de Adspecs. Ontwikkeld door Joshua Silver op basis van een vloeistof. "Sindsdien werken we vooral samen met scholen, in meer dan 15 landen." In 2016 introduceert Eyes For The World het ook in Zimbabwe.
"Uit een studie die we uitvoerden in 2018, bleek dat amper 20 procent van de kinderen de bril is blijven dragen", vertelt Van Pottelbergh. Daarom ontwikkelt EFTW in 2019 de 'Eyes Snap Technology'. Bij die nieuwe aanpasbare bril kunnen de glazen verwisseld worden in de montuur.
Lokale samenwerking
Voor Van Pottelbergh is het belangrijk dat de lokale gemeenschap op termijn zelf in staat is om de brillen aan te bieden. "Gratis uitdelen is leuk, maar we lossen niets op als de gemeenschap niet zelfvoorzienend wordt."
Net als op andere plaatsen werkt hij daarom samen met lokale artsen of handelaars om de brillen te verkopen. “Samen met onze vrijwilligers zamelen we tweedehands brillen in en maken we er zelf ook. Die geven we gratis aan onze lokale verkopers. Zij dragen een klein deel van hun omzet af om de leveringskosten te dekken, maar de winst is voor hen.”
Ook Brighton heeft op die manier sinds kort een overeenkomst met de organisatie. "Ik ben blij, want dit zal mijn familie helpen. We kunnen nu het schoolgeld van onze kinderen betalen". De job levert hem een stabiel inkomen en stelt hem in staat om lotgenoten vooruit te helpen met betaalbare brillen.
Strijden tegen stigmatisering
Jennifer Madiriza is één van de populairste influencers met albinisme in Zimbabwe. Dagelijks deelt zij video's op TikTok, waarin ze aan haar bijna 20.000 volgers uitlegt dat mensen met albinisme ook gewoon mensen zijn.
"Het begon toen iemand me pestte vanwege mijn aandoening. Op TikTok stond er iets als: ‘stop met sociale media, want dat is niets voor jou.’ Ze gebruikten het scheldwoord 'musope' ('witte aap', red.), een verschrikkelijk woord, ik haat het. Toen ik hem openbaar terechtwees, overvielen mensen me met steunbetuigingen."
Zimbabwanen met albinisme strijden voortdurend tegen stigma's en pesterijen. Een van de initiatieven die hen in een beter daglicht probeert te stellen, zijn de 'Mr. en Ms. Albinism Africa 2025'-awards. Die schoonheidswedstrijd roteert tussen een aantal Afrikaanse landen.
De organisatoren hopen mensen met albinisme meer zelfvertrouwen te geven. "Je kiest er niet voor in welk lichaam je wordt geboren", zegt een van Keniaanse kandidaten in de backstage. "En je aandoening is al zeker niet je eigen schuld."
Een bril kan levens veranderen
"Wie al van albinisme heeft gehoord, denkt in de eerste plaats aan pigmentproblemen. Velen weten niet dat het ook ernstige oogproblemen kan opleveren", vertelt Filmmaker Geerard Adriaen. Hij ontmoet in 2024 bij toeval Koen Van Pottelbergh, en kon de organisatie volgen tijdens een werkbezoek.
"Zimbabwe is een van de meest autoritaire landen in zuidelijk Afrika, met bijzonder weinig persvrijheid", vertelt Adriaen. Het filmen was geen sinecure. "Om problemen te vermijden moest ik vaak filmen onder toezicht van een lokale agent. Ik filmde onder het voorwendsel dat ik voor EFTW werkte als videograaf voor hun sociale media."
"Naast het aankaarten van dat onderbelichte thema vond ik het ook belangrijk om Eyes For The World zelf in de kijker te zetten", vertelt hij nog. "Een bril betekent daar zoveel meer dan gewoon beter kunnen zien — het verandert levens. Kinderen die jarenlang wazige vlekken zagen, kunnen plots eindelijk lezen wat er op het bord staat. Het opent letterlijk hun wereld."
