Fanta bestellen, terwijl je eigenlijk een cola wil: Robin (21) getuigt over leven met stotteren

Vandaag is het Wereldstotterdag, een dag waarop aandacht wordt gevraagd voor de 1 op 100 mensen die stotteren. Die aandacht is nodig, want veel mensen weten nog steeds niet wat stotteren precies inhoudt. Dat ervaart ook universiteitsstudent Robin (21), die zijn verhaal brengt bij VRT NWS. 

Robin stottert sinds hij het zich kan herinneren. Zoals bij de meesten begint het in de kleutertijd. Dat zorgde voor heel wat uitdagingen in zijn schoolcarrière. "Er wordt voortdurend verwacht van mensen dat ze goed kunnen praten, zeker ook in het onderwijs. Je moet veel spreekbeurten geven en dingen voorlezen. Dan heb je altijd wel het gevoel dat je op je hoede moet zijn."

Intussen heeft Robin het stotteren onder controle, maar het blijft wel op dagelijkse basis een rol spelen in zijn leven. "Het is een onderdeel van je lichaam. Als je maar één been hebt om te wandelen, dan zou je er ook elke dag aan denken."

Mensen stotteren doordat iets fout loopt bij de aansturing van de zenuwen en spieren die het mogelijk maken om te spreken. Ze worden met stotteren geboren en het kan dus erfelijk zijn. Ze zoeken ook voortdurend manieren om ermee om te gaan.

Typerend is hun creativiteit in het bedenken van synoniemen. "Omdat je bepaalde woorden niet goed kunt uitspreken, zoek je naar een synoniem. Zo haal je soms plots archaïsche taal of informele woorden boven", legt Robin uit. "Een concreet voorbeeld: als je op café zin hebt in een cola, maar de 'c' niet goed kunt uitspreken, dan neem je maar een Fanta, want de 'f' lukt wel."

De manier waarop stotteren iemand treft, verschilt van persoon tot persoon. Mattiece Bil, logopedist gespecialiseerd in de behandeling van stotteren, onderscheidt 3 stottermomenten. "Ten eerste zijn er de herhalingen: klanken of lettergrepen worden dus herhaald. Het kan ook zijn dat je met verlengingen te maken krijgt en je klanken dus langer maakt. Maar je kunt ook blokkeringen hebben: dan wordt je adem afgesloten en krijg je er geen klank meer uit."

Naast aanleg zijn er nog 2 andere centrale factoren die het stotteren en de intensiteit ervan bepalen. "Enerzijds heb je de uitlokkende factoren. Die geven aanleiding tot stotteren, vermoeidheid of stress bijvoorbeeld", legt Bil uit. "Anderzijds zijn er de instandhoudende factoren. Dat zijn gedachten of gevoelens die gaan bepalen hoe je reageert op het stotteren. Negatieve ervaringen in het verleden kunnen bijvoorbeeld veroorzaken dat je meer spanning ervaart en daardoor situaties uit de weg gaat."

Ook bij Robin speelt vermoeidheid een rol. Het bepaalt zelfs zijn dagindeling. "'s Avonds gaat alles veel moeilijker dan 's ochtends. Vandaar plan ik vergaderingen ook zoveel mogelijk in de ochtend. Dat is iets waar ik wel echt mee bezig ben."

Er bestaan meerdere behandelingen om het stotteren onder controle te krijgen. Logopedist Bil focust in zijn praktijk op sociaal-cognitieve gedragstherapie, gericht op het veranderen van gedrag en het ombuigen van negatieve gedachten om klachten te verminderen. 

"Aan de ene kant bestaat die uit een directe component. We gaan met het kind aan de slag om het weerbaar en veerkrachtig te maken tegen uitlokkende factoren", aldus Bil. Aan de andere kant is de indirecte component van cruciaal belang, zeker bij de behandeling van (jonge) kinderen. Daarbij wordt advies en begeleiding geboden aan de omgeving van het kind.

"Het gaat er eigenlijk om dat we als omgeving ons best doen om de gespreksomstandigheden zodanig gunstig te maken dat het stotteren niet uitgelokt wordt. Dat we geen tijdsdruk opleggen en ongeduldig of gefrustreerd worden op bepaalde momenten."

Die adviserende component is zeker geen overbodige luxe, want er bestaan nog veel misverstanden over stotteren. "Mensen denken vaak dat het gewoon door zenuwachtigheid of verkeerde ademhaling komt. En dan geven mensen goed bedoelde tips als 'doe maar rustig' of 'vertel het nog een keer'. Maar dat helpt niet, want het stotteren overkomt de persoon gewoon."

De Wereldstotterdag is dus een belangrijke gelegenheid om bewustzijn rond stotteren te creëren en misverstanden de wereld uit te helpen, vindt ook Robin. "Veel mensen denken meteen dat je dom bent. Ze geloven ook soms dat je je eigen naam bent vergeten, omdat je die niet uitgesproken krijgt. Ze denken dan dat dat grappig is, maar eigenlijk is het triest."

Toch is de (h)erkenning van mensen die stotteren de laatste jaren sterk verbeterd, stelt expert Bil. Dat merkt hij vooral aan het feit dat kinderen steeds jonger bij een logopedist terechtkomen. "Dat is een heel fijne trend, want vroeger kwamen er veel meer oudere kinderen of volwassenen naar de praktijk. Stotteren wordt nu dus veel sneller opgemerkt en dat verhoogt ook de kansen op een doeltreffende behandeling."

Voor lotgenoten heeft Robin nog een tip. "Je kunt het best bij het begin van een conversatie met een nieuwe gesprekspartner de olifant in de kamer benoemen. Dat kan echt al een hele opluchting zijn."