Het meedogenloze mysterie van 'het monster van Firenze', voor wie Italië al meer dan 50 jaar de adem inhoudt

Laat 'Il mostro di Firenze' ergens in Italië vallen en de kans is groot dat de adem ingehouden wordt. Over een tijdspanne van 17 jaar werden er in de jaren 60, 70 en 80 en rond Firenze jonge koppels vermoord. Door wie, daar blijft zelfs na al die tijd veel onzekerheid over. Het onderzoek staat bol van verdachten, van theorieën, van bewijzen, maar ook van fouten en onzorgvuldigheden. Wat voor ons de Bende van Nijvel is, is voor de Italianen de zaak-Mostro.

Wat we zeker weten: tussen 21 augustus 1968 en 7 september 1985 werden acht jonge koppels vermoord op het platteland rond Firenze. In afgelegen steegjes of bossen werden ze koelbloedig afgemaakt, telkens met hetzelfde wapen, een Beretta .22. Op de onderkant van de kogels stond een "H" gegraveerd, en de vrouwen werden vaak verminkt. Bijna allemaal zaten ze in een auto en hadden ze op het moment dat ze vermoord werden seks (gehad). Meestal gebeurden de moorden in het weekend. 

Tot zover wat we zeker weten. Voor een onderzoek dat al meer dan 50 jaar loopt, is dat bitter weinig. 

We keren terug naar het begin. In de nacht van 21 augustus 1968 werden Antonio Lo Bianco, een 29-jarige metselaar, en Barbara Locci, een 32-jarige huisvrouw, doodgeschoten in hun auto vlak bij de begraafplaats van Signa. De twee waren minnaars, vandaar hun stiekeme ontmoeting daar.

Een vreselijk detail: tijdens de moord lag het zesjarige zoontje van Locci op de achterbank van de auto te slapen. Naar eigen zeggen werd hij wakker door de geweerschoten en met het beeld van zijn dode mama. Hij zou enkele kilometers door het donker gestapt hebben vooraleer hij hulp vroeg bij een boerderij. 

Natalino Mele zou zo de enige rechtstreekse getuige van het werk van de seriemoordenaar worden, al wist hij dat op dat moment natuurlijk niet. 

In eerste instantie werd - weinig verrassend - in de richting van de bedrogen echtgenoot van Locci gekeken. Stefano Mele werd verdachte nummer 1, maar in zijn verhaal zaten veel onregelmatigheden en hij veranderde zijn versie meer dan eens. Eerst ontkende hij, dan beschuldigde hij enkele andere minnaars van zijn vrouw om vervolgens te verklaren dat hij het toch zélf gedaan had. Hij werd veroordeeld tot 14 jaar cel en de zaak leek afgesloten. Tot... speurders in 1982 een link leggen met andere moordzaken, maar daarover straks meer. 

We maken een sprong in de tijd, naar 15 september 1974. Die dag worden de lichamen van het tienerkoppeltje Pasquale Gentilcore en Stefania Pettini teruggevonden in een auto in Sagginale, in de bergen rond Firenze. Ze werden doodgeschoten, en het lichaam van Pettini werd verminkt met tientallen messteken.

Haar schaamstreek en haar linkerborst werden weggesneden - het is een gruwelijk detail, maar belangrijk voor de rest van het verhaal. Pettini had aan een vriend toevertrouwd dat ze de dag voor de moord, op 14 september 1974, een rare ontmoeting had gehad en haar rij-instructeur verklaarde dat ze tijdens een van hun rijlessen gevolgd werden. 

Nog eens zes jaar later, in 1981, vinden twee dubbele moorden plaats. In de nacht van 6 juni worden Giovanni Foggi (30) en Carmela De Nuccio (21) dood aangetroffen in hun auto in Scandicci. Net als bij Pettini was ook het lichaam van De Nuccio verminkt.

Enkele maanden later, op 23 oktober, werden ook Stefano Baldi (26) en Sussana Cambi (24) vermoord, in Calenzano deze keer. De modus operandi was precies dezelfde: ze werden doodgeschoten in hun auto en Cambi werd nadien nog neergestoken en verminkt. Ook Cambi had aan haar moeder verteld dat ze gevolgd werd. 

Op 19 juni 1982 werden Paolo Mainardi (22) en Antonella Migliorini (20) gevonden langs de weg in Baccaiano - de enige keer dat het niet op een afgelegen plek gebeurde. Toen ze gevonden werden, leefde Mainardi nog, hij stierf de dag erop in het ziekenhuis. Het lichaam van Migliorini was ook niet verminkt. Vermoedelijk net omdat de plek drukker bezocht was, en de dader het te riskant vond. 

De moord in 1982 betekende ook een keerpunt in het onderzoek. Plots linkten de speurders de verschillende moorden aan elkaar, omdat ze allemaal gepleegd waren met (vermoedelijk) hetzelfde wapen. Het 'Mostro di Firenze' was geboren. 

Toch vonden nadien nog 3 moorden plaats. Op 9 september 1983 werden de Duitse toeristen Wilhelm Friedrich Horst Meyer (24) en Jens Uwe Rüsch doodgeschoten in hun busje in Scandicci. De slachtoffers waren twee mannen deze keer, maar volgens de theorie van de speurders vergiste de dader zich mogelijk en aanzag hij een van hen voor een vrouw. 

Op 29 juli 1984 werden Claudio Stefanacci (21) en Pia Gilda Rontini (18) vermoord in hun Fiat Panda, die geparkeerd was op een onverhard weggetje bij Vicchio. Ze lagen op de achterbank, en opnieuw waren haar schaamstreek en linkerborst verminkt. 

De laatste moord gebeurde begin september 1985 - de exacte datum is niet bekend. Jean-Michel Kraveichvili (25) en Nadine Mauriot (26), Franse toeristen, werden dood teruggevonden in hun tent in een bos bij San Casciano. Het was het enige koppel dat niet in hun auto vermoord werd, verder waren er wel opnieuw de gebruikelijke verminkingen.

Een paar dagen na de moorden werd er zelfs een stuk van de borst van de vrouw anoniem opgestuurd naar de procureur in Firenze. Een laatste, minachtende boodschap van "het monster"? 

In de loop der jaren zijn veel verdachten de revue gepasseerd, we lichten er enkele spraakmakende pistes uit. 

De Sardijnse piste is die naar Stefano Mele, de echtgenoot van het eerste slachtoffer Barbara Locci. Zoals gezegd werd hij als eerste verdacht van die moord, tot speurders na een tip in 1982 beginnen te vermoeden dat het de eerste moord is van 'het monster van Firenze'. En, als dat effectief zo is, kan Mele dat monster niet zijn, want hij zat in de gevangenis tijdens de daaropvolgende moord(en).

Het Sardijnse spoor koppelt de misdaden echter aan de familie- en kennissenkring van Locci. Onder hen de broers Salvatore en Francesco Vinci, die allebei minnaars geweest zouden zijn van Barbara Locci. Ook Giovanni Mele en Piero Mucciarini, de broer en schoonbroer van Stefano Mele worden een tijdlang verdacht. Maar tijdens hun verschillende hechtenissen gingen de moorden door, wat ertoe leidde dat een rapport hen in 1989 over de hele lijn vrijsprak. 

Het einde van de Sardijnse piste? Ja, maar... In de jaren die volgden zijn er nog verschillende zaken gebeurd, die op z'n minst vreemd te noemen zijn. Salvatore Vinci verdween eind jaren 80 bijvoorbeeld spoorloos nadat hij vrijgesproken was voor de moord op zijn eerste vrouw. Is hij dood of leeft hij nog ergens ondergedoken? 

Francesco Vinci is dan weer zelf vermoord. In 1993 werd zijn lichaam, samen met dat van een vriend, aangetroffen in de kofferbak van een auto. Ook de vriendin van Vinci en haar zoontje werden dood teruggevonden, al zouden de moorden niets te maken hebben gehad met de Mostro-zaak.

En, om het allemaal nog opmerkelijker en ingewikkelder te maken: uit DNA-onderzoek blijkt dat Natalino Mele niet het zoontje was van Stefano Mele, maar van Giovanni Vinci, nog een telg uit de Vinci-familie. 

Enkele jaren gingen geruisloos voorbij, maar in 1991 beslisten de speurders zich toe te spitsen op Pietro Pacciani, een man die op dat moment in de gevangenis zat voor de verkrachting van zijn twee dochters en eerder ook al een jarenlange celstraf had uitgezeten voor moord. Hij had op dat moment al de lugubere bijnaam 'Vampier'. 

In 1985 werd in een anonieme brief ook al gesuggereerd dat Pacciani iets met de zaak te maken had. In 1994 werd hij tot levenslang veroordeeld voor 14 van de 16 moorden, maar dat arrest hield amper 15 maanden stand. Tijdens een tweede proces werd hij vrijgesproken, maar die vrijspraak werd opnieuw verbroken. Een derde proces lonkte, maar kwam er nooit omdat Pacciani stierf voor het kon plaatsvinden. 

Er waren vooral veel indirecte elementen die in de richting van Pacciani wezen. Er werd ook wel een patroon in zijn tuin gevonden dat in eerste instantie gelinkt werd aan de moorden, maar later bleek dat ermee geknoeid was. Door dat gebrek aan bewijs is er altijd twijfel gebleven of Pacciani er iets mee te maken had. 

Vele jaren later ontdekten speurders dat er grote sommen geld op zijn rekening stonden, wat in schril contrast stond met zijn leven als bescheiden boer. Dat deed opnieuw de vraag rijzen of hij mogelijk toch betrokken was. 

Enter de 'vrienden' van Pacciani: Mario Vanni, Giancarlo Lotti, Fernando Pucci en Giovanni Faggi. In eerste instantie werden ze tijdens het proces tegen Pacciani gehoord als getuigen. Toen de rechter aan Vanni vroeg wat hij deed als beroep, zou hij geantwoord hebben: "Ik ging alleen maar eten met Pacciani". De bijnaam 'compagni di merende' (snackvrienden) was geboren.

Halfweg de jaren 90 - rond dezelfde tijd dat Pacciani vrijgesproken werd - werden Vanni, Lotti en Faggi opeens verdacht van de moorden. De vrienden beschuldigden vooral elkaar. Die beschuldigingen leidden wel tot een veroordeling: Mario Vanni kreeg levenslang, Lotti kreeg uiteindelijk 26 jaar cel voor vier van de acht moorden. Het zijn tot vandaag de enige straffen die standhouden, intussen zijn ze wel allebei overleden. 

Maar nog is het niet gedaan met de pistes. Een van de speurders linkte de moorden aan een satanische sekte. Daarbij zou Pacciani ingehuurd zijn om de moorden te plegen voor "invloedrijke mensen" (vandaar ook het geld op zijn rekening) en de geslachtsdelen te verzamelen voor "satanische feesten". 

In een van de verklaringen van Lotti was er ook sprake van een dokter die een van de opdrachtgevers zou zijn. Een van de hypotheses van een andere aanklager was dan ook dat Francesco Narducci, een dokter, een geheim dodelijk verbond gesloten zou hebben en op die manier Pacciani en co aangestuurd zouden hebben. Een maand na de laatste dubbele moord werd zijn lichaam opgevist uit het meer van Trasimeno. 

Zijn dood bleef in nevelen gehuld. Er werd geen autopsie uitgevoerd, en de begrafenis werd snel-snel afgehandeld. Het voedde alleen maar meer complottheorieën. In die mate dat zijn lichaam in 2002 opnieuw opgegraven werd. Er werd bevestigd dat het wel degelijk om Narducci ging - wat onmiddellijk opnieuw voer was voor de complottheorie dat er een verwisseling van lijk gebeurd was. Maar, belangrijker, er waren ook aanwijzingen dat hij mogelijk gewurgd zou zijn. Daar was in 1985 geen sprake van. 

Bewijzen dat hij iets te maken zou hebben met de moorden zijn er niet. Maar zijn dood is en blijft en mysterie en de moorden ook. In dat verband wordt ook de naam genoemd van apotheker Francesco Calamandrei. Zijn ex-vrouw beschuldigde hem meermaals van betrokkenheid bij de "Mostro"-zaak én bij de dood van Narducci. Maar uiteindelijk werd hij vrijgesproken. 

Het onderzoek werd gekenmerkt door fouten, magistraten kwamen zelf met waanzinnige theorieën op de proppen, journalisten werden veroordeeld, aanklagers werkten elkaar tegen of vochten een strijd uit wie er nu de leiding over het dossier had.

Het wekte het wantrouwen en de talloze theorieën over wat er met de jonge koppels gebeurd zou zijn, alleen maar in de hand. De moorden worden aan nog andere verdachten toegeschreven, een journalist legt een link met de 'Zodiac Killer', die minstens vijf moorden gepleegd zou hebben in de Verenigde Staten, enzoverder enzovoort. 

En eigenlijk staan we na al die jaren nog altijd even ver en kunnen we niet met zekerheid zeggen wie het 'Monster van Firenze' nu eigenlijk is en of het om één monster of meerdere monsters gaat. Of zoals één krant het samenvat: "Iedereen liegt, iedereen beschuldigt elkaar."

Er blijven ook heel wat vragen openstaan: waarom werd het zesjarig jongetje gespaard? Heeft de moord uit 1968 echt iets te maken met de rest? Waarom werden niet alle vrouwen verminkt? Maar vooral: wie is het monster nu en waarom moesten 16 jonge mensen dood? Vragen waar we - 57 jaar na de eerste moord - vermoedelijk nooit meer een antwoord op zullen krijgen. 

Als je het verhaal leest, hoeft het niet te verbazen dat het al talloze keren in films of series gegoten is. De laatste in de rij: 'Il Mostro di Firenze', de Netflix-serie die vanaf vandaag te bekijken is. 

De serie focust in vier afleveringen op de Sardijnse piste. Elke aflevering wordt verteld vanuit het perspectief van een man die op een bepaald moment verdacht werd in het dossier: Stefano Mele, zijn broer Giovanni en de broers-Vinci.

Tegelijk wordt ook het Italië van die jaren geschetst waar vrouwen - zeker op het platteland - nog een ondergeschikte rol hadden en armoede overheerste. Volgens regisseur Stefano Sollima ontstond er door die spanning "een klimaat waarin een monster geboren werd". 

Maar zoals gezegd: het Sardijnse spoor is slechts een van de (vele) pistes en eigenlijk zelfs een waar de speurders al eind jaren 80 van afgestapt waren. Met andere woorden: nog voor de serie uitgezonden is, zit er al een vervolg in.