Amerikanen verhuizen massaal naar het 'idyllische' Mexico dat Trump zo viseert

"Het hele weefsel van de stad is veranderd sinds hun komst", vertelt Juan. Hij is inwoner van Chelem, een klein kuststadje in Yucatan, een van de 31 staten van Mexico. Chelem ligt pal aan de Golf van Mexico, dezelfde Golf die de Amerikaanse president Donald Trump na zijn aantreden omdoopte tot de 'Golf van Amerika'. 

De naam is toepasselijk. Het is door de grote instroom van Amerikaanse migranten dat Juan zijn dorp de voorbije jaren ingrijpend zag veranderen. 

De cijfers liegen er niet om: het aantal migranten in het land is in twee decennia bijna verdrievoudigd. En Amerikanen zijn daarin de grootste groep, volgens de volkstelling uitgevoerd door het Mexicaanse Nationaal Instituut voor Statistiek en Geografie (INEGI).

"Sinds de Noord-Amerikanen massaal huizen begonnen op te kopen aan de kust, kan niemand nog een huis betalen door de fors gestegen prijzen", betreurt hij. De Amerikanen die het land binnenkomen behoren tot de economisch hogere klasse. In Mexico is het leven bovendien een flink stuk goedkoper dan in de VS.

Wat Amerikanen aantrekt tot de regio? Goed weer en goedkoop leven, kort gesteld. Mexico is sowieso als toeristische bestemming al populair. Maar met zijn azuurblauwe stranden en aangename klimaat is het voor veel Amerikanen ook de ideale plaats om hun pensioen door te brengen. Anderen komen dan weer voor de goedkope gezondheidszorg, werk of om familiale redenen.

"Voor veel Amerikanen is Mexico een nogal geromantiseerde bestemming geworden", legt Arne Gillis uit, journalist bij MO* Magazine. "De mentale afstand tot het land is ook niet groot: veel Amerikanen spreken al Spaans, en zijn ook op cultureel vlak al vertrouwd met hun Mexicaanse buren."

De Mexicanen die met ons spraken hebben het gevoel dat het aantal Amerikanen alleen maar toenam sinds de covidcrisis. Die noemen zichzelf 'expats', al gaat het in principe over migranten. Aangezien telewerk sindsdien ingeburgerd is geraakt, steeg het aantal tijdelijke visa dat aan Amerikanen werd toegekend. De verlenging van die visa is toegenomen tussen 2021 en 2023.

Verhuizen naar een warm Latijns-Amerikaans land is online uitgegroeid tot een heuse trend. Er bestaan speciale websites en YouTubekanalen met tips voor Amerikanen die op zoek zijn naar een buitenlandse droombestemming als expat 

Mexicanen zijn er zelf kritisch over: is 'expat' wel een gepaste term om te gebruiken? Mexicanen die op gelijkaardige manier naar de Verenigde Staten trekken, worden vaker gewoon migranten genoemd.

Opvallend: er zouden heel wat Amerikanen zonder geldige papieren in het land verblijven. Daar zijn geen exacte cijfers over beschikbaar, maar er zijn wel gegevens over uitzettingen en immigratieprocedures. De Mexicaanse dienst voor migratiebeleid meldt dat er in de afgelopen twaalf jaar 14.538 personen met de Amerikaanse nationaliteit zijn uitgezet, al dalen die cijfers wel.

Ook de politieke situatie in de Verenigde Staten speelt een rol. Volgens Google Trends is verhuizen naar Mexico sinds Trump aanstelling in het Witte Huis, online een populairder idee geworden. De website meet hoe vaak mensen tijdens verschillende periodes naar bepaalde termen zoeken op Google. Op de dag van de verkiezingen zagen ze daar een toename van het aantal keer dat gebruikers dit idee online onderzochten. 

Kort na de tweede inauguratie van Trump nam het aantal zoekopdrachten opnieuw toe. Ook heel wat Amerikaanse beroemdheden verklaarden dat ze naar Mexico zouden verhuizen na Trumps verkiezingsoverwinning. Zo verklaarde de bekende actrice Eva Longoria aan Marie Claire Magazine dat ze Amerika verliet omdat het een 'dystopisch' land geworden was.

De grote instroom van Amerikanen wordt niet overal in dank afgenomen. Afgelopen zomer kwamen duizenden Mexicanen op straat in Mexico-Stad onder de slogan "gringo's out!" ('buitenlanders buiten'). "Ze protesteren tegen de verregaande gentrificatie", legt Gillis uit.

"Gegoede Amerikanen nemen hun intrek in de regio, drijven de huizen- en huurprijzen omhoog, en verdringen zo op termijn de lagere sociale klassen." Dat komt onder meer door de groeiende populariteit van zogenoemde 'digital nomads', jonge mensen die de wereld rondreizen en hun leven financieren met online afstandswerk. 

"Die mensen hebben geld uit te geven. Dat levert in principe economische kansen op voor de lokale bevolking, maar het heeft ingrijpende veranderingen op het sociale weefsel. Plots duiken overal Airbnb-verblijven op, of hippe koffiebars, terwijl het voor gewone mensen moeilijker wordt om een huis te huren", vertelt Gillis.

Terwijl de Amerikaanse aanwezigheid in heel wat hotspots gestaag blijft groeien, nemen de spanningen en de ongelijkheid alleen maar toe. Voor de gepensioneerde Ronnie Arnett, die in 2019 verhuisde naar Mexico vanuit de Amerikaanse staat Alabama, is het belangrijk om dankbaar te zijn.

"De gemeenschap heeft me warm ontvangen, het is de mooiste plek die er is. Bovendien zou ik thuis in de Verenigde Staten nooit betaalbare zorg kunnen hebben voor mijn zere knie", vertelt hij. 

Het is dus alleen maar terecht volgens hem, dat mensen verwacht worden om zich te integreren. "Veel expats kennen geen Spaans, ze willen het niet eens leren. Onbegrijpelijk: de lokale taal leren en je inleven in de lokale cultuur, daar draait samenleven toch rond?"

Nog een andere expat in Chelem, Kelly Conway Cobb, is het daar volmondig mee eens. Cobb brengt, samen met haar vriendinnen, haar pensioen door in Chelem. De vriendinnengroep heeft een YouTubeaccount waarop ze hun ervaringen als expats in Mexico delen - naar het voorbeeld van de Amerikaanse tv-serie 'Real American Housewives.'

"Ik ben me zeker bewust van de stijgende prijzen en de gentrificatie", zegt ze. Cobb vindt dat je moet kunnen genieten van je verblijf in Chelem, zolang je de lokale gemeenschap respecteert. "We zijn hier te gast, we moeten ons dan ook gedragen." 

"De enige manier waarop ik me kan verantwoorden, is om terug te geven aan de Mexicaanse gemeenschap", zegt ze nog. Tijdens quizavonden die Kelly en haar vrienden organiseren, zamelt ze bijvoorbeeld geld in voor lokale goede doelen. Al is het nog maar de vraag hoe zinvol die steun is in het bredere plaatje.