Vanavond nemen onder anderen Antwerps burgemeester Els Van Doesburg en multimiljardair Marc Coucke het in het KMSKA op tegen Garry Kasparov, 's werelds meest bejubelde schaakgrootmeester. Wie is de Rus die naast zijn schaaktalent vooral bekendstaat als voorvechter voor de democratie en criticus van Poetin?
De schaaklegende die ooit president van Rusland wilde worden: wie is Garry Kasparov?
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
Voor de zesde keer op rij schaakt grootmeester Garry Kasparov straks tegen een twintigtal gelukkigen tijdens de schaakwedstrijd Your Next Move, georganiseerd door het KMSKA in Antwerpen. Ook premier Bart De Wever staat op de lijst voor een duel simultaan schaken met de grootmeester, al heeft die mogelijk andere prioriteiten.
Kasparov is een gekend figuur in de schaakwereld, maar ook daarbuiten. Op 5-jarige leeftijd begint hij te schaken en al snel blijkt hij een uitzonderlijk talent. Op 12-jarige leeftijd wordt hij toegelaten tot de prestigieuze schaakschool van Mikhail Botvinnik, een van de belangrijkste Russische grootmeesters.
Hij groeide op in Bakoe, de hoofdstad van de toenmalige Azerbeidzjaanse Sovjet Socialistische Republiek (SSR) dat toen deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. Zijn vader is joods, zijn moeder Armeens.
Kasparov versus Karpov
In 1980 wint Kasparov het wereldkampioenschap voor junioren en 5 jaar later, op 22-jarige leeftijd, verslaat hij Russisch grootmeester Anatoli Karpov in een legendarisch duel om de wereldtitel.
In de jaren nadien staan Kasparov en Karpov nog 5 keer tegenover elkaar tijdens wereldkampioenschappen. Kasparov wint alle wedstrijden. Van alle 144 wedstrijden die de grootmeesters tegen elkaar spelen, kan Kasparov er 28 winnen en Karpov 21. Alle andere matchen eindigen in gelijkspel.
De rivaliteit tussen de twee grootmeester is niet alleen sportief, maar ook politiek. Karpov geldt als de favoriet van het Sovjet-establishment, terwijl Kasparov zich profileert als een onafhankelijke denker en voorvechter van democratische regimes.
Schaakcomputer
In 1997 speelt Kasparov tegen Deep Blue, de supercomputer van IBM. Hij verliest, nadat hij het jaar ervoor nog had gewonnen van een computer. Kasparov zegt dat hij gefrustreerd en achterdochtig raakte door zetten die hij als "menselijk" beschouwde. IBM ontkende dat de computer werd gecorrigeerd door mensen. Later schrijft hij het boek 'Deep Thinking' over de ervaring, waarin hij niet alleen reflecteert over de match, maar ook over de gevolgen van artificiële intelligentie voor onze samenleving.
Van het schaakbord naar de politiek
In 2005 kondigt Kasparov onverwacht zijn afscheid aan van het professionele schaken. Hij wil zich volledig richten op de Russische politiek, meer bepaald op de oppositie tegen Vladimir Poetin. Hij richt het United Civil Front op, een beweging die streeft naar democratische hervormingen en vrije verkiezingen in Rusland.
De voormalige grootmeester wordt zo een van de meest prominente stemmen tegen het Kremlin. Hij neemt deel aan protesten, schrijft opiniestukken en spreekt op internationale podia. In 2007 probeert hij zich kandidaat te stellen voor het presidentschap voor de oppositiecoalitie 'Het Andere Rusland', maar het regime van Poetin verhindert hem om zich officieel kandidaat te stellen. Op bijeenkomsten worden supporters met geweld uiteengedreven door de politie.
Kasparov voelt zich niet langer veilig in Rusland en besluit naar New York te verhuizen. Daar blijft hij actief als spreker en auteur. Zijn boek 'Winter Is Coming' is een vlammende aanklacht tegen het regime van Poetin. Hij noemt Rusland een "maffiastaat" en waarschuwt dat het Westen al te lang wegkijkt.
Garry Kasparov in Terzake: "Geopolitiek is geen schaakspel, het is eerder poker"
Voorvechter voor de democratie
Sindsdien reist Kasparov de wereld rond om zijn schaakpassie over te brengen bij jongeren, maar ook om te waarschuwen voor autoritaire regimes. In de VS richt hij het Renew Democracy Initiative op, een organisatie die wereldwijd pleit voor democratie. Hij wordt ook voorzitter van Human Rights Foundation, waar hij tot 2024 aanblijft.
Sinds de herverkiezing van Donald Trump is hij ook streng voor het land waarin hij woont. Hij noemt de inzet van de Nationale Garde in verschillende steden een "zorgwekkende militarisering van de samenleving" en noemt de desinformatie die Trump verspreidt gevaarlijk en polariserend. Hij bekritiseert ook de houding van de Amerikaanse president in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. "Trump wil geen oorlogen beëindigen, hij wil enkel deals sluiten om winst te maken voor zichzelf."