Er is geen alternatief voor deze regering en dat heeft gevolgen. Elke partij in de regering heeft evenveel macht om die regering te gijzelen. En het beperkt de bandbreedte van de eerste minister om oplossingen te zoeken voor deze 'crisette'. Maar zolang geen van de 5 partijen bereid is zijn 'rode lijnen' op te geven, eindigen we in de 'rode cijfers'. Met die boutade geeft Kamervoorzitter Peter De Roover aan dat de 5 partijen elkaar in een houdgreep houden. Zelfs al doemt aan de einder intussen een échte deadline op.
Is een 'crisette' soms nodig om tot een oplossing te komen?
Samenvatting:
Kamervoorzitter Peter De Roover (N-VA) zegt dat "soms een 'crisette' nodig is om oplossingen te vinden" en benadrukt dat alle vijf regeringspartijen elkaar in een houdgreep houden.
De begroting moet tegen het einde van de maand goedgekeurd worden; als dat niet lukt, dreigt de regering terug te vallen op voorlopige twaalfden, wat volgens De Roover "heel bijzonder" zou zijn.
MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez stelt dat "werken moet worden beloond" en verzet zich tegen nieuwe belastingen; hij wil besparen op onder meer gezondheidszorg om het begrotingstekort aan te pakken.
1. Un parfum de crise
Het is een staande uitdrukking geworden in de Wetstraat, ook in het Nederlands. Het was Francis Delpérée, een lid van de Franstalige christendemocratische partij, die in augustus 2007 de vastgelopen regeringsonderhandelingen in Hertoginnendal omschreef met de woorden: “Il y a un parfum de crise”. Sindsdien behoren de woorden van Delpérée tot het standaardlexicon van de Wetstraat.
Ook in 2025 wordt de uitdrukking weer bovengehaald. En wanneer er een “parfum de crise” hangt, zijn er meestal weinig ‘Mitspielers’ die in de media willen verschijnen. De partijen houden de kaarten voor de borst. In die gevallen wordt een parlementsvoorzitter – die ten onrechte een aureool heeft van boven de partijen te staan, maar evengoed deel uitmaakt van de meerderheid- al eens van stal gehaald om commentaar te geven op regeringszaken.
Het eerste wat Kamervoorzitter Peter De Roover in De Zevende dag zei, is dat er soms “een “crisette” nodig is om oplossingen te vinden.” Over de schuldige voor die crisette wil de Kamervoorzitter niet uitweiden. “Op dit ogenblik helpt het niet om te zeggen wie de zwarte piet verdient.” Volgens De Roover heeft elke partij schuld aan deze crisis. “Iedereen heeft zijn rode lichten, en als we die niet uitdoen, dan eindigen we in de rode cijfers.”
Eén van de oorzaken van de crisis is dat er geen alternatief is voor deze regering. Dat gaf zelfs Bert Engelaar, de topman van het ABVV toe, in De Afspraak op Vrijdag. Er is dus geen alternatief, en dat feit geeft elk van de 5 partijen evenveel macht om de regering te gijzelen.
Barbara Pas, de fractieleider van Vlaams Belang, vond in De Zevende Dag dat de regering te laat aan de begroting was begonnen. Maar dat sprak De Roover tegen: “In de politiek gebeurt het niet vaak dat je lang voor het akkoord akkoord gaat.”
Maar intussen doemt de échte deadline nu wel aan de einder. De begroting moet tegen het einde van de maand klaar zijn. “Het is een heksentoer om een begroting die in november is neergelegd in het parlement nog goedgekeurd te krijgen.” En als dat niet gebeurt, dan zal de regering moeten terugvallen op voorlopige twaalfden.
“Dat zou heel bijzonder zijn, en zeker niet de ambitie”, liet Peter De Roover zich ontvallen. Dat is een eufemisme: een regering met volle bevoegdheden die moet terugvallen op voorlopige twaalfden is een regering zonder cohesie, en dus zonder meerderheid. En een regering zonder meerderheid is niet meer.
2. Voor Georges-Louis Bouchez is spreken goud, en zwijgen zilver
De enige 'Mitspieler' die dit weekend wel sprak, is de voorzitter van de MR, Georges-Louis Bouchez. Hij gaf een interview aan de tv-zender 21News en verspreidde dat interview met een begeleidende boodschap op sociale media.
Zijn “rode lijn” is heel erg duidelijk: “De MR heeft 8 maanden geleden een regeerakkoord ondertekend met duidelijke principes: werken moet worden beloond. En er mag niet worden teruggegrepen naar belastingen zoals te veel regeringen dat in het verleden hebben gedaan.(…) Dat akkoord is openbaar, iedereen kent het. Het moet worden gerespecteerd. In alle opzichten.”
Deze boodschap laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Bouchez wil niet weten van nieuwe belastingen, en zegt dat hij verkozen is met de belofte “om te breken met de slechte praktijken uit het verleden, waarbij altijd opnieuw de middenklasse werd geviseerd.” “Van die belofte zal ik nooit afwijken. Niet nu, niet morgen.” Hij wil niet weten van een miljonairstaks, niet van een indexsprong (behalve voor de uitkeringen) en wil niet dat er geraakt wordt aan de koopkracht, via een btw-verhoging.
En waar wil de MR-voorzitter dan wel het geld halen voor de begroting? In het tv-interview zet hij nogmaals de puntjes op de i: hij wil minder overheidsuitgaven. “Ik heb uitgelegd dat er geld wordt uitgegeven aan volstrekt nutteloze zaken en dat de overheid haar uitgaven moet terugschroeven.”
Bouchez is helder waar hij (een deel van) het geld wil halen: “De uitgaven voor gezondheidszorg bijvoorbeeld.” De MR zet hoog in tijdens deze begrotingsbesprekingen, zoveel is duidelijk, want om 10 miljard bij elkaar te halen zonder enige lastenverhoging, in gelijk welke betekenis dan ook, lijkt op dit moment onhaalbaar.
Wie rode lijnen uitzet, wil ze niet overschreden zien worden. Maar wat gebeurt er, mocht dat wel gebeuren? Dat is één van de vragen die de eerste minister moet beantwoorden.
3. De lessen van Dehaene
De eerste minister kan daarbij de wijze lessen van een voorganger goed gebruiken. In 2001 schreef Jean-Luc Dehaene het essay “De (on)macht van de Eerste Minister. Een a-wetenschappelijke ervaringsbenadering” dat uiteindelijk ook werd opgenomen in zijn politiek testament “Er is nog leven na de 16” dat in 2002 verscheen.
Dehaene benadrukt het gebrek aan formele macht van de eerste minister. Die functie staat nauwelijks in de grondwet. “Voor de Grondwet is hij een minister van de koning. Het feit dat hij de ministerraad voorzit, maakt hem hoogstens een primus inter pares.”
Een eerste minister moet het dus hebben van het protocol, het ontzag dat mensen voor hem hebben, een goede ploeggeest “die hij in de regering kan scheppen en van de individuele vertrouwensband die hij met elk van zijn ministers kan tot stand brengen.”
Het spijtige is dat een eerste minister zijn ploeg niet zelf samenstelt. Hij is daarvoor afhankelijk van de partijvoorzitters. Zeker wanneer de partijvoorzitters – op Bart De Wever zelf en Maxime Prévot van Les Engagés na- niet in de regering stappen, maar vanop de zijlijn commentaar geven.
“Het voornaamste instrument dat de Eerste Minister in handen heeft, is de bepaling van de agenda en de timing.” Want zo’n deadline is een valkuil voor een eerste minister. “Als je je laat vastpinnen, wacht men je op de fatale datum op en als de klus tegen dan niet geklaard is, ben je mislukt.
Voor de oppositie wordt het meteen een tactische doelstelling van je op die timing vast te pinnen en tezelfdertijd alles in het werk te stellen, opdat deze niet gehaald zou worden”. Die klip heeft Bart De Wever intussen een eerste keer overwonnen. De informele deadline van de regeerverklaring op de tweede dinsdag van oktober heeft hij, zonder al te veel gezichtsverlies, opzij geschoven. “Hij moet 'naar eigen goeddunken' maar ook op eigen risico kunnen vertragen of versnellen”, zegt Dehaene.
Het enige probleem is dat, na de eerste deadline, meteen de volgende opdoemt. Want, zoals Kamervoorzitter De Roover zei, “het is een heksentoer om een begroting die in november is neergelegd in het parlement nog goedgekeurd te krijgen.” En zo heeft de regering toch een nieuwe deadline opgelegd gekregen.
