Van bondgenoot tot tegenstander: wie is John Bolton, Trumps voormalige veiligheidsadviseur die zich tegen hem keerde?

John Robert Bolton wordt in 1948 geboren in Baltimore (in de Amerikaanse staat Maryland) in een arbeidersgezin. Hij gaat rechten studeren aan Yale University en begint nadien zijn politieke carrière in Washington D.C., als jurist bij het ministerie van Justitie onder Republikeins president Ronald Reagan. 

Onder president George H.W. Bush bekleedt hij een aantal posities op het ministerie van Justitie en dat van Buitenlandse Zaken. Dan al is zijn overtuiging duidelijk: internationale samenwerking mag nooit ten koste gaan van de Verenigde Staten. 

Dat standpunt blijkt duidelijk uit de openlijke minachting die Bolton had voor internationale instellingen zoals de Verenigde Naties (VN) en het Internationaal Strafhof. "Als het VN-gebouw in New York 10 verdiepingen zou verliezen, dan zou niemand dat merken", zei hij in 1994. 

Toch is het net binnen de VN dat Bolton zijn belangrijkste functie zou bekleden. In 2005 benoemt president George W. Bush hem tot ambassadeur bij de VN, een zet die zelfs binnen de Republikeinse partij tot controverse leidt door Boltons houding tegenover de organisatie.

Tijdens zijn periode als VN-ambassadeur – die slechts 16 maanden duurt – toont Bolton veelvuldig zijn afkeer voor diplomatieke sancties, die volgens hem "geen zin hadden". Voor Bolton heeft overleg pas zin als de vijand is verzwakt, dus stuurt hij eerder aan op militair ingrijpen dan op diplomatiek overleg. 

Na zijn periode bij de VN wordt Bolton een vaste gast bij conservatieve media zoals Fox News. Tijdens de regeerperiode van Obama pleit hij herhaaldelijk voor preventieve aanvallen op Iran en een regimeverandering in Noord-Korea. 

In 2018 benoemt Trump Bolton tot nationale veiligheidsadviseur, nadat de vorige was opgestapt. Bolton brengt een veel agressievere toon in de Situation Room. Hij dringt aan op de terugtrekking van de VS uit de nucleaire deal met Iran, pleit voor een preventieve aanval op Noord-Korea en steunt het idee om de Venezolaanse president Nicolás Maduro met militaire druk te verdrijven. 

Maar de samenwerking kantelt snel. Bolton ziet diplomatie als tijdverlies, maar Trump houdt wel van de politieke aandacht die hij krijgt bij diplomatieke topontmoetingen. Wanneer Trump in 2019 aankondigt naar Noord-Korea af te reizen voor een historische ontmoeting met Kim Jong-un, spreekt Bolton openlijk zijn ongenoegen uit. 

Trump voelt zich verraden en begint Bolton uit te sluiten van belangrijke crisisvergaderingen, onder andere over Afghanistan en Iran. Hij noemt Bolton "een oorlogszuchtige idioot". In september 2019 stapt Bolton op (of wordt hij door Trump ontslagen, afhankelijk wiens kant van het verhaal je hoort). 

Nog geen jaar later brengt Bolton zijn memoires uit: The Room Where It Happened. In het boek zegt Bolton dat Trump "ongeschikt is voor het presidentschap". Het boek staat vol met onthullingen over Trumps omgang met buitenlandse leiders en zijn minachting voor bondgenoten van de NAVO. Hij beweert in het boek dat Trump buitenlandse leiders probeerde te beïnvloeden om persoonlijke politieke voordelen te behalen. 

De regering-Trump probeert te voorkomen dat het boek verschijnt, met het argument dat Bolton staatsgeheimen bekend zou maken. Een federale rechter weigert de publicatie ervan te blokkeren, maar waarschuwt wel dat Bolton "waarschijnlijk geclassificeerde informatie heeft gedeeld" en zich daarmee heeft blootgesteld aan strafrechtelijke risico's. Het onderzoek wordt uiteindelijk afgesloten.

In 2022 ontdekken de Amerikaanse inlichtingendiensten dat Boltons persoonlijke e-mail gehackt is door een Iraanse cybergroep. Daarop heropent het ministerie van Justitie (onder president Joe Biden) het onderzoek naar Bolton.

Uit dat onderzoek blijkt dat Bolton via zijn persoonlijke e-mail duizenden pagina's aan notities heeft gedeeld, waaronder ook beschrijvingen van geheime briefings en vergaderingen tijdens zijn periode als veiligheidsadviseur. Sommige bestanden dragen zelfs de classificatie 'Top Secret'. 

Bolton houdt vol dat het ging om persoonlijke dagboeken, bedoeld voor zijn memoires, en zegt dat de FBI al jaren wist van hun bestaan. Zijn advocaat noemt de aanklacht machtsmisbruik en benadrukt dat de stukken "nooit buiten Boltons familiekring zijn gedeeld". 

In augustus vindt er nog een huiszoeking plaats bij Bolton thuis en nu zijn er 18 aanklachten tegen hem uitgevaardigd. Op het eerste gezicht lijkt Bolton de volgende te zijn in een rijtje tegenstanders van Trump, nu de voorbije weken ook voormalig FBI-directeur James Comey en de New Yorkse procureur-generaal Letitia James voor de rechter werden gedaagd. 

Maar er zijn belangrijke verschillen. Van de aanklachten tegen Comey en James is het vrij duidelijk dat die onder directe politieke druk van Trump gebeurden. De zaak rond Bolton werd echter al heropend onder president Biden. Volgens experts zijn er ernstige en concrete aanwijzingen dat Bolton wel degelijk foutief is omgegaan met staatsgeheimen. 

De zaak wordt aangespannen door Kelly O. Hayes, een procureur uit Maryland die door beide kanten van het politieke centrum gerespecteerd wordt. Lindsey Halligan, de procureur in de zaken tegen Comey en James, is daarentegen een procureur die pas aangesteld werd door Trump en weinig ervaring heeft in het strafrecht. 

Ook het moment van de aanklacht is opvallend, net na de aanklachten tegen James en Comey. Volgens The Washington Post hebben verschillende functionarissen binnen de regering aangedrongen bij het ministerie van Justitie om de zaak sneller te brengen. Trump riep op zijn socialmediaplatform Truth Social ook al op om Bolton te vervolgen en noemt hem de "bad guy". 

Bolton ziet zichzelf wel als het volgende slachtoffer van een "wraakzuchtige president". Hij ontkent de beschuldigingen en zegt zijn onschuld te zullen bewijzen in de rechtszaak. "Trump belichaamt wat Stalins hoofd van de politie ooit zei: 'Laat mij de man zien en ik zal je het misdrijf laten zien'."