Moet je Peter Buwalda's 'Jaknikker' lezen? Ja-ha!

Ik herinner het me alsof het gisteren was: zo’n 15 jaar geleden las ik 'Bonita Avenue', de debuutroman van Peter Buwalda (54). Wat een sensatie was dat! Ambitieus, stilistisch opwindend, verregaand spannend, gedurfd en totaal ánders.

Alles deed zo 'on-Lage Lands' aan. Een ongekende leeservaring. Al vroeg ik me op het einde wel af: waar gáát dit nu eigenlijk over? (Hou deze gedachte even vast)

In 2019 kwam 'Otmars zonen' uit, een roman die moeiteloos het niveau van Buwalda’s debuut haalde. Het werd meteen aangekondigd als het eerste deel van een trilogie. En nu, zes jaar later, is het zover: deel twee ligt er, 'De jaknikker'.

Wat volgt, zijn 3 redenen om meteen te beginnen met lezen.

Peter Buwalda is een monomaan. Alles draait om schrijven: in volledige afzondering, dag in dag uit, werkt hij aan zijn oeuvre. En dan, zes jaar later, duikt hij op met 688 pagina’s en 180.000 woorden puur genot.

Ook de lezer moet er met volle focus in. 'De Jaknikker' is het vervolg op 'Otmars zonen'. Gelukkig voorziet de uitgever een handige flyer met samenvatting en zit er ook een personagelijst voorin het boek, zodat je het ook los kunt lezen. Al lijkt dat vooral te danken aan het talent van Buwalda zelf. Ook dat krijgt hij voor elkaar. Waar vind je een dergelijke overgave en uitdaging?

Buwalda pakt de draad weer op waar 'Otmars zonen' eindigde. Op het Siberische Sakhalin probeert Shell-topman Johan Tromp, samen met zijn advocaat, onderzoeksjournaliste Isabelle Orthel het zwijgen op te leggen.

Hun vroegere SM-relatie heeft geleid tot belastende opnames die Orthel nu in handen heeft. Intussen wordt Ludwig Smit aangenomen als Tromps assistent, zonder dat Tromp weet dat Ludwig zijn zoon is. En dat is nog maar één van de vele verhaallijnen.

Alle personages in dit boek liegen, bedriegen en beduvelen elkaar en de lezer. Zo ingenieus en geraffineerd gecomponeerd als deze roman: dat kom je maar zelden tegen.

Deze man kan schrijven - en hoe!

Buwalda speelt opnieuw met de veelbesproken perspectiefwissels, en doet dat meesterlijk. Het gebeurt altijd zonder dat je het als lezer merkt. De innerlijke monoloog van de violiste Tosca verschuift op het podium naar Ludwig, haar stiefbroer, in het publiek. “Zoals ze elkaar zitten aan te staren is niet gewoon. Ze kijkt ín hem, lijkt het, in zijn geweten.”

Hij slaat zijn ogen neer, kijkt naar zijn verlovingsring, en voor je het weet zit je diep in zijn hoofd, voor tientallen pagina’s lang.

Een ander handelsmerk van Buwalda zijn de flashbacks. Terwijl een personage de ene handeling uitvoert – Tromp die bovenaan een bibliotheekladder staat, Tromp en Ludwig die van een berg skiën – passeren talloze scènes uit het verleden de revue.

Hoe hij hiermee spanning opbouwt, speelt met uitstel, maar net niet frustreert: smullen. 

Mijn ongebreideld leesplezier van 15 jaar geleden bij 'Bonita Avenue' krijgt met deze 'De jaknikker' een verrassende verdieping. Toen vroeg ik me nog af: maar waar gaat dit over? Is dit enkel bravoure en vermaak? 'De jaknikker' weet wel beter.

Spoiler alert: deze roman neemt in het laatste stuk een wending van formaat. Het blijkt een boek-in-een-boek, in dialoog met een boek-in-een-boek-in-een-boek. Kan u nog volgen? Ik was het ook even kwijt. Maar er ontspint zich een duizelingwekkend spiegelpaleis.

En het zijn de vrouwelijke personages die ogenschijnlijk het vernuft hebben om uiteindelijk alles te doorzien. Waardoor er genuanceerder materiaal komt bovendrijven dan de zoveelste val van een machtig man. 

'De jaknikker' van Peter Buwalda is uit bij De Bezige Bij. Buwalda is een van de vele gasten van 'Het boekenfeest' van Radio1, elke dag van zondag 26 tot en met vrijdag 31 oktober tussen 10 en 12 uur, live vanop Boektopia.