Het Amerikaanse Hooggerechtshof buigt zich over de vraag of politici ras mogen meenemen bij het tekenen van kiesdistricten, na een dispuut over de kieskaart van Louisiana. Artikel 2 van de Voting Rights Act, die discriminatie bij stemmen op basis van ras verbiedt, staat ter discussie. Een verzwakking kan grote gevolgen hebben voor de vertegenwoordiging van minderheden.
Moeten politici ras overwegen bij tekenen van kiesdistricten? Hooggerechtshof overweegt onderdeel van wet te schrappen
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Wat is de Voting Rights Act?
De Voting Rights Act is in 1965 ondertekend door de Democratische president Lyndon B. Johnson en wordt beschouwd als een kroonstuk van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. In essentie verplicht de Voting Rights Act alle staten om het 15e Amendement in de grondwet te verzekeren, die stelt dat stemrecht niet kan worden verhinderd vanwege het ras van de kiezer.
De wetgeving was een belangrijke overwinning voor de zwarte Amerikanen, die lange tijd met discriminatie en hinderpalen te maken kregen als ze wilden stemmen. Het 15e Amendement kwam er al snel na de afschaffing van de slavernij in de VS, maar staten in voornamelijk het Zuiden bleven wetgeving invoeren om te verhinderen dat zwarte groepen konden stemmen. Denk daarbij aan geletterdheidstoetsen en speciale taksen voor zwarte kiezers.
De Voting Rights Act moest een einde maken aan die praktijken. De wetgeving diende dus als een veelomvattend instrument om beleid in het Zuiden en daarmee samenhangende discriminerende structuren in het hele land ongedaan te maken.
"Op deze manier geven we al onze mensen het recht om hun leiders te kiezen", zei Johnson na de ondertekening. "Iemand dit recht ontzeggen, betekent ook onze democratie ontkennen."
Wat vragen de aanklagers?
De zaak voor het Hooggerechtshof gaat specifiek over de kiesdistrictenkaart van de staat Louisiana. In die staat maken zwarte Amerikanen 31 procent van de bevolking uit, maar in slechts 1 van de 6 kiesdistricten vormen zwarte mensen een meerderheid van de kiezers.
Eerder beval een rechtbank de staat om een nieuwe kaart te tekenen, waarbij 2 districten een zwarte kiezersmeerderheid hebben. Een belangengroep voor witte kiezers beweert echter dat er te veel wordt gekeken naar ras bij de verdeling van de kiesdistricten, wat volgens de groep in strijd zou zijn met het 14e en 15e Amendement. De staat Louisiana en de regering-Trump hebben zich achter die bewering geschaard.
Het Hooggerechtshof zal niet alleen beslissen of de kiesdistrictkaart van Louisiana met 2 zwarte districten rechtsgeldig is, maar ook oordelen over een overkoepelende vraag: mogen politici zich baseren op ras om een kiesdistrictenkaart te tekenen?
De hoge rechters willen specifiek bekijken of artikel 2 van de Voting Rights Act een juridisch probleem vormt. Artikel 2 verbiedt staten om stemrecht te weigeren of te beperken op basis van ras, huidskleur of voorkeurstaal.
Volgens de staat Louisiana creëert die voorziening echter 'positieve discriminatie": "de regering maakte een einde aan aanwervingsprogramma's die zich baseren op ras, nu moet er een einde komen aan de hertekening van kiesdistricten op basis van ras".
Analisten geloven dat een verzwakking of schrapping van artikel 2 "desastreuze gevolgen" zou kunnen hebben. Belangengroepen voor minderheden gebruiken dat deel van de Voting Rights Act net om representatie in het Congres, maar ook staatsparlementen en schoolbesturen.
De politieke partijen zouden ook meer vrijheid krijgen om naar believen kiesdistrictkaarten te hertekenen. Dat zou nefast kunnen zijn voor de Democraten in het zuiden: als de Republikeinen efficiënt 'gerrymanderen' in de zuidelijke staten, zouden een tiental zetels in het Congres van de Democraten kunnen afsnoepen tijdens de tussentijdse verkiezingen van 2026.
Sorry, 'gerrymanderen'? Wat is dat precies?
Bij 'gerrymandering' of 'kiesrechtgeografie' trekken politici de grenzen van een kiesdistrict op een zodanig gemanipuleerde manier, dat een politieke partij een oneerlijk voordeel heeft ten opzichte van haar rivalen.
Daarbij houden de politici rekening met wie binnen een kiesdistrict woont. Zo kunnen ze de politieke invloed van bepaalde bevolkingsgroepen ondermijnen en breken met precies gekozen grenzen. Zowel de Democraten als de Republikeinen passen de tactiek toe wanneer ze kiesdistricten hertekenen.
Een voorbeeld is onderstaande kieskaart van de zuidelijke staat Alabama. De donkerpaarse delen zijn de gebieden waar de zwarte bevolking geconcentreerd is. Traditioneel stemt die groep eerder op de Democraten dan op de Republikeinen.
In kiesdistrict 1 verzamelen de Republikeinen een groot deel van die bevolkingsgroep, dat heet 'packing'. Dat district zal hoogstwaarschijnlijk naar de Democraten gaan, maar op die manier kunnen de Republikeinen al een groot deel van de zwarte kiezers in hetzelfde gebied clusteren.
In het oosten wordt een andere methode toegepast, genaamd 'cracking'. Door de zwarte bevolking op te splitsen tussen kiesdistricten 2 en 3, is die opeens een minderheid tegenover de witte stemmers in beide districten. Het gevolg is dat de zwarte bevolking slechts in 1 van de 7 districten een politiek verschil kan maken, ook al maakt die groep 27 procent van de bevolking in Alabama uit.
Hoe kijken de hoge rechters naar de zaak?
Volgens de eerste analyses lijkt de conservatieve meerderheid van de rechters positief te staan tegenover de vraag om artikel 2 van de Voting Rights Act te herbekijken.
Hoge rechter Brett Kavanaugh vroeg zich herhaaldelijk af of beschermingen op basis van ras onbeperkt moeten zijn in de tijd. "In deze rechtbank is herhaaldelijk gezegd dat op ras gebaseerde maatregelen gedurende een bepaalde periode toegestaan zijn - soms gedurende een lange periode, in sommige gevallen zelfs tientallen jaren – maar dat ze niet voor onbepaalde tijd mogen gelden en een einddatum moeten hebben."
Het Hooggerechtshof heeft de argumenten van beide partijen aanhoord, maar een beslissing komt er nog niet meteen. Die zou pas binnen enkele maanden vallen.
