Zelfs de wettelijk toegelaten hoeveelheid antibiotica in voedsel kan leiden tot antibioticaresistentie. Dat besluiten onderzoekers van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in een nieuwe studie. Zelfs zeer lage hoeveelheden antibiotica zouden mogelijk toch resistentie kunnen veroorzaken bij bacteriën in de menselijke darm. De onderzoekers pleiten voor strengere normen rond antibiotica in voedsel.
Onderzoekers waarschuwen: "Zelfs kleine hoeveelheid antibiotica in ons eten maakt bacteriën resistent"
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Onderzoekers van het Instituut voor Tropische Geneeskunde tonen aan dat zelfs de wettelijk toegelaten hoeveelheid antibiotica in voedsel kan leiden tot antibioticaresistentie bij darmbacteriën.
"Bij de mensen die het antibioticum hadden genomen, zagen we dat de bacteriën beter bestand werden tegen het antibioticum", zegt microbioloog Dorien Van den Bossche (ITG).
De onderzoekers pleiten voor strengere normen rond antibiotica in voedsel
In vlees en vis blijven soms resten achter van de antibiotica die dieren krijgen, zowel om hen te beschermen tegen infecties als om infecties te behandelen. Meestal vallen die hoeveelheden binnen de wettelijk toegestane normen. Die limieten zijn gebaseerd op de aanvaardbare dagelijkse inname (ADI): de hoeveelheid antibiotica die gedurende het hele leven dagelijks kan worden ingenomen zonder nadelige gevolgen voor de gezondheid.
Maar volgens de onderzoekers van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) kunnen zelfs deze toegelaten hoeveelheden gevaarlijk zijn. Niet omdat ze schadelijk zijn voor de mens, maar omdat ze antibioticaresistentie stimuleren bij bacteriën.
"Er waren al labostudies die hebben aangetoond dat de concentraties antibiotica in ons voedsel die momenteel zijn toegelaten, toch resistentie kunnen veroorzaken. We hebben nu voor het eerst getest wat de effecten zijn in mensen", zegt microbioloog Dorien Van den Bossche van het ITG.
Wat is antibioticaresistentie?
Een antibioticum doodt of beperkt bacteriën, maar vaak blijven er enkele resistente bacteriën over, zij zijn ongevoelig voor het antibioticum. Door natuurlijke selectie planten ze zich voort en geven ze de resistente eigenschap door, tot het antibioticum geen effect meer heeft. Het wordt dan onmogelijk zo'n bacteriële infectie, zoals een longontsteking, te behandelen, en dat kan dodelijk zijn.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is antibioticaresistentie een van de grootste bedreigingen voor de wereldgezondheid. In 2023 werd al 1 op de 6 bacteriële infecties veroorzaakt door bacteriën die bestand zijn tegen antibiotica. Dat is 40 procent meer dan 5 jaar eerder.
In een kleine studie gaven de onderzoekers 20 mensen elke dag ciprofloxacine. "Dat is een antibioticum dat wereldwijd vaak wordt gebruikt, onder meer bij urineweginfecties. Het hoort tot dezelfde familie als enrofloxacine, een antibioticum dat in de veeteelt en viskweek vaak wordt gebruikt, maar dat niet goedgekeurd is voor menselijk gebruik. Dat mochten we dus niet geven aan onze proefpersonen."
De deelnemers namen 27 dagen lang elke dag 372 microgram ciprofloxacine, een dosis die volgens het Europese Geneesmiddelenagentschap als veilig wordt beschouwd. 10 andere mensen kregen een placebo.
Verstoorde darmflora
Daarna werd onderzocht wat het effect was op de E. coli-bacterie, die van nature een van de meest voorkomende bacteriën is in onze darmen. Sommige E. coli-bacteriën kunnen diarree of andere ziekten veroorzaken, maar meestal zijn ze onschuldig en beschermen ze zelfs tegen andere schadelijke bacteriën.
De resultaten waren duidelijk, zeggen de onderzoekers. "Bij de mensen die het antibioticum hadden genomen, zagen we dat de bacteriën beter bestand werden tegen het antibioticum", zegt Van den Bossche. "Bovendien werd de darmflora verstoord: sommige nuttige bacteriesoorten namen af, terwijl andere toenamen."
Antibiotica kan in de veeteelt en viskweek leiden tot resistente bacteriën, die op mensen kunnen worden overgedragen door het eten van onvoldoende verhit vlees
De onderzoekers waarschuwen dat de huidige regels rond voedselveiligheid hier onvoldoende rekening mee houden. Ze pleiten daarom voor strengere normen voor de toegelaten hoeveelheid antibiotica in ons voedsel.
"We wisten al dat antibiotica in de veeteelt en viskweek kunnen leiden tot resistente bacteriën, die vervolgens op mensen kunnen worden overgedragen door het eten van onvoldoende verhit vlees, bijvoorbeeld. Nu hebben we voor het eerst bewijs dat ook de antibiotica in het voedsel rechtstreeks aanleiding kunnen geven tot een verhoogde kans op antibioticaresistentie", zegt Van den Bossche.
Kanttekening
Al is er nog meer onderzoek nodig, klinkt nog. Zo is er enkel gekeken naar het effect van één antibioticum op één type darmbacteriën. Het aantal deelnemers aan de studie was ook beperkt, net als de duurtijd van het onderzoek (27 dagen). Andere factoren kunnen ook niet helemaal worden uitgesloten.
Zo was de gemiddelde leeftijd van de proefpersonen in de placebogroep ouder dan de mensen die het antibioticum kregen. Er is ook geen rekening gehouden met wat de proefpersonen intussen hebben gegeten en of er via het voedsel mogelijk nog extra antibiotica in het lichaam zijn terechtgekomen.
Professor Veterinaire Epidemiologie Jeroen Dewulf (UGent), die niet aan het onderzoek heeft meegewerkt, benadrukt ook dat ons land al grote inspanningen heeft geleverd om het antibioticagebruik bij dieren naar beneden te krijgen. "Het antibioticumgebruik bij dieren is in de afgelopen 12 jaar met 60 procent gedaald in België. Er is ook groeiende eensgezindheid binnen de wetenschap dat in onze westerse wereld het gebruik van antibiotica bij dieren maar een erg beperkte impact heeft op resistentie bij mensen."
De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Scientific Reports .
