Zie jij ook opvallend veel eikels liggen? Uitzonderlijk 'mastjaar' voor eiken

Nu veel bomen hun jaarlijkse overgang van groene naar oranje en bruine bladeren maken, is het bos de ideale plek voor een herfstwandeling. Misschien is het je tijdens zo'n uitje ook al opgevallen dat er opvallend veel eikels op de grond liggen.

Daar is een goede reden voor. "De eiken zitten volop in een uitzonderlijk mastjaar", zegt Kris Verheyen in De Wereld Vandaag op Radio 1. Hij is professor Bosecologie aan de UGent. "Zo'n mastjaar, waarbij bomen en planten meer vruchten dragen dan gemiddeld, is op zich geen uitzonderlijk fenomeen."

"Het doet zich om de paar jaar voor. Eiken zorgen ervoor dat ze om de zoveel tijd erg veel eikels produceren, zodat zaadeters als bosmuizen volledig verzadigd raken en niet alle eikels opgegeten krijgen. Zo blijven er nog eikels over die kunnen kiemen en tot een nieuwe boom kunnen uitgroeien. Het is dus een soort strategie van de bomen om zich voort te planten."

Toch is er iets speciaals aan dit mastjaar. "Vroeger deed een mastjaar zich om de 4 à 5 jaar voor", legt de professor uit. "Maar we merken dat de mastjaren elkaar tegenwoordig sneller en sneller opvolgen. Dat heeft meer dan waarschijnlijk te maken met de veranderingen in het klimaat. De cyclus wordt dus versneld."

Welke elementen werken zo'n mastjaar precies in de hand? "Dat proces begint deels al het jaar ervoor. Als de bomen dan in gunstige omstandigheden knoppen voor bloemen kunnen aanmaken, is de kans op een mastjaar het jaar erna groter."

"Een late vorst in het potentiële mastjaar zelf, kan dan weer roet in het eten gooien. Dan sterven alle bloemen weer af. Maar dit jaar was er geen late vorst, dus de omstandigheden zijn dubbel goed. Daardoor is de eikelproductie dit jaar dan ook zeer groot." Zo worden er in het Nationale Park Hoge Kempen (in Limburg) miljoenen kilo's eikels verwacht.

Als de mastjaren elkaar sneller en sneller opvolgen, zullen we in de toekomst dan ook een grote toename van het aantal eiken zien? "Niet noodzakelijk", aldus professor Verheyen. "Een mastjaar is erg vermoeiend voor eiken. Ze putten zichzelf uit door zoveel eikels te produceren."

"Dat bleek recent nog uit een studie over beuken. Er is nu een groeivertraging bij de beuken, omdat ze zoveel energie nodig hebben om beukennootjes te produceren."

Kunnen de vele eikels ook nuttig zijn voor mensen? "In barre oorlogstijden werden eikels nog wel eens gebrand om er koffie van te maken", aldus nog Verheyen. "Dat doen we nu niet meer. Veel zijn we dus niet met al die eikels, vrees ik."

Leuk om te weten: het woord 'mast' is Oudnederlands voor varkensvoer. Vroeger werden de dieren in zo'n overvloedig jaar het bos ingestuurd om de vele eikels te verorberen.