Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) wil dat de politie vaker FN 303-geweren mag inzetten tegen "tuig" dat vernielingen aanricht. Dat zegt hij na de vernielingen die door relschoppers zijn aangericht na de vakbondsbetoging in Brussel. Op die manier kan die mensen tijdelijk uitschakelen zonder hun leven in gevaar te brengen. Toch blijft het wapen controversieel. Wat kan het precies doen? En mag de politie het wettelijk wel inzetten?
"Minder dodelijk" luchtdrukgeweer waarover wet vaag blijft: dit moet je weten over FN 303, die Francken vaker wil inzetten tegen "tuig"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Francken wil dat de politie vooral beter kan ingrijpen tijdens betogingen die uit de hand lopen, zoals de vakbondsbetoging in Brussel gisteren. Een kleine groep relschoppers stichtte verschillende brandjes en gemaskerde demonstranten geraakten slaags met de politie.
Uit welke hoek het geweld precies kwam, wordt nog onderzocht door de politie, maar uit onderzoek van onze checkredactie blijkt dat het vooral komt uit extreemlinkse hoek. Francken pleit nu al om de politie vaker FN 303's te laten inzetten.
Wat is de FN 303?
De FN 303 is een Belgisch wapen, ontwikkeld door wapenbedrijf FN Herstal, dat gerekend wordt bij de "less lethal" of "minder dodelijke" wapens. Dat betekent dat het bedoeld is om een persoon tijdelijk uit te schakelen, maar niet om een persoon te verwonden of doden.
Je kan het het best vergelijken met een krachtig paintballgeweer. Het gebruikt luchtdruk om speciale bolvormige projectielen van net geen 2 centimeter af te vuren. De bolletjes hebben speciale vinnen, waardoor ze nauwkeuriger en doelgerichter zijn, en het bereik ligt rond de 50 meter. Bij de inslag laat de kogel ook een verfvlek na, zodat onruststokers makkelijker herkenbaar zijn voor arrestatie.
Voor politiediensten is het wapen eenvoudig in gebruik: er is geen terugslag, geen vuurvlam en ook geen luide knal. De impact van het wapensysteem valt te vergelijken met die van een rubberen knuppel of wapenstok.
Vaak wordt de FN 303 in een adem genoemd met rubberkogels, maar dat klopt niet helemaal. Een pistool om rubberkogels mee af te vuren, is een vuurwapen (dat een soort buskruit gebruikt om de projectielen af te vuren). Je kan er ook een stuk minder ver mee vuren dan met een FN 303 en de snelheid en richting van de kogels zijn veel onnauwkeuriger.
Vaak zijn die wapens ook shotguns die meerdere kogels tegelijk afvuren: efficiënt als afschrikking, maar gevaarlijker omdat je er moeilijker mee kan richten.
FN stelde de FN 303 begin deze maand nog voor tijdens de economische missie van prinses Astrid in de VS
Veiliger, maar niet zonder risico
Voor alle duidelijkheid: de FN 303 wordt soms al ingezet door de politie, maar niet routinematig. Exacte cijfers over waar en wanneer politiediensten het luchtdrukpistool gebruiken, zijn er niet. In 2019 publiceerde de lokale Gentse politie cijfers dat het wapen in totaal 316 keer werd bovengehaald bij interventies.
Recentere voorbeelden zijn bijvoorbeeld de mars voor Fabian, de 11-jarige jongen die eerder jaar werd doodgereden door een politievoertuig tijdens een achtervolging. Door de politie-eenheden werd toen ook een FN 303 gebruikt én zouden projectielen zijn afgevuurd. Het incident kreeg toen wel wat aandacht in de pers.
Volgens wapenexperten is de FN 303 veiliger dan rubberkogels, maar niet volledig zonder risico's. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International waarschuwde al dat het gebruik van dergelijke wapens wereldwijd heeft geleid tot tientallen doden. In Boston overleed in 2004 een vrouw bijvoorbeeld toen ze met een kogel in het oog werd geraakt.
Amnesty meldt een verontrustende stijging van het aantal oogletsels, waarbij sommige slachtoffers zelfs hun gezichtsvermogen volledig verliezen. Andere gewonden liepen bot- en schedelbreuken, hersenletsels, inwendige verwondingen en bloedingen op, of raakten zwaargewond door doorboorde harten en longen ten gevolge van gebroken ribben.
Gebrek aan beleid
De FN 303 behoort tot de categorie "bijzondere bewapening" (‘less-lethal middelen’). Politie-eenheden die dit wapen gebruiken, moeten een specifieke opleiding krijgen. Toch is er nog een gebrek aan een regelgevend kader omtrent het gebruik ervan.
"Er moet vooral een beleid komen over de escalatie van geweld. De hele aanpak moet zorgvuldig en slim worden opgebouwd om zowel effectief als proportioneel te zijn", zei Alexandre Papy, hoogleraar aan de KMS (Koninklijke Militaire School) en ook voorzitter van de ‘European Working Group Non-Lethal Weapons’, naar aanleiding van de inzet van het wapen tijdens de protestmars voor Fabian.
De regelgeving rond het gebruik van de FN 303 in België is nog relatief beperkt en niet volledig duidelijk. Er zijn al wel enkele regels en beleidslijnen, maar er bestaan lacunes en onduidelijkheden.
Voor "less-lethal" wapens zoals de FN 303 geldt dat ze onder het algemene regime van gewelds- en dwangmiddelen vallen, en dus moeten voldoen aan de principes van legaliteit, noodzakelijkheid en proportionaliteit. Toch bestaat geen expliciete wetgeving die alle details van het gebruik vastlegt, zoals de toegestane afstand tot het doelwit, het type projectielen of de vereiste training.
Politiezones en operationele eenheden vullen dat vaak zelf aan met interne reglementen of beleidsdocumenten waarin de opleiding, de bevoegdheden en de procedures rond verantwoording worden vastgelegd. Daardoor verschillen de regels soms van politiezone tot politiezone.
Na elk gebruik van dergelijk wapen moet bovendien een proces-verbaal worden opgesteld en moet de betrokken agent verantwoording afleggen, zowel intern als, indien nodig, tegenover externe toezichthouders.
