Oud ijzer, koper, lood en zink: topbijeenkomst in Londen over groeiend geopolitiek belang van klassieke metalen

Je zou de 'London Metals Exchange Week' (LME-week) het Davos van de metalen kunnen noemen, de hoogmis voor handelaars en verwerkers van grondstoffen als koper, nikkel of tin. Elk jaar zakken daarvoor honderden traders uit de hele wereld af naar Londen.

Voor de openingsconferentie van maandag waren maar liefst 1.034 mensen aangemeld. De rest van de week zwermen de deelnemers uit naar kleinere fora en recepties of bespreken ze in de hotelsuites zakelijke deals.  

Bart Sap, de CEO van het Belgische bedrijf Umicore, komt naar eigen zeggen al 15 jaar naar de LME-week. "Het is inderdaad een unieke opportuniteit", zegt hij. "We kunnen heel veel mensen op zeer korte termijn zien, spreken over de algemene toestand van de markt en eventueel ook over contracten voor de volgende jaren."

Decennialang was er in westerse landen bij het brede publiek weinig belangstelling voor materialen en metalen. Het leek vanzelfsprekend dat er staal voorhanden was voor gewapend beton, koper voor bekabeling of zink voor dakgoten.

Pas toen, pakweg 15 jaar geleden, de eerste berichten opdoken over koperdiefstal bij de spoorwegen en een verband werd gelegd met de Chinese honger naar koper, begon het te dagen dat een simpel metaal als koper schaars en gegeerd kon zijn.

Toch was er een covidpandemie nodig, en wat later een energieschok door de oorlog in Oekraïne, om er bij westerse beleidsmakers het besef in te hameren dat grondstoffen, mineralen en metalen ook strategisch belangrijk kunnen zijn.

"China is zich al 30 jaar bewust van het strategische belang daarvan", zei topman Richard Holtum van grondstoffenreus Trafigura op de conferentie in Londen. "Pas nu wordt het Westen wakker. Grondstoffen en metalen zijn een zaak van nationale veiligheid." 

Dat gevoel van urgentie werd uiteraard versterkt door de groeiende vraag naar metalen. Koper is cruciaal voor computers en smartphones, maar ook voor batterijen en datacenters. Nikkel is een belangrijke component van batterijen in elektrische auto's. Tin vond een nieuwe bestemming in zonnepanelen. Aluminium wordt aangewend in windmolens en in nieuwere (en lichtere) toepassingen in de defensie-industrie.

Die drievoudige boost van de digitale revolutie, de energie-omslag en de opschaling van de defensie-industrie verklaart de toegenomen aandacht in het publieke debat voor de metalenmarkt.  

Toch relativeerde Richard Holtum die hype ook een beetje. "90  procent van het koper dat we de komende jaren zullen verwerken, zal naar traditionele toepassingen gaan in de bouw, infrastructuur of consumptiegoederen. Er zal meer koper in airco's worden verwerkt dan in AI-datacentra." 

Zelfs al wordt het leeuwendeel van de metalen nog altijd gebruikt voor klassiekere dingen, die extra boost van de nieuwe toepassingen kan flink wat druk zetten op de markten.

Analist Ken Hoffman (consultancy Traubenbach) verwacht op middellange termijn toch spanning op de aanvoerlijnen vanwege de electrification of everything die op ons afkomt. Reken daar nog de aanhoudende groei bij van de consumentenmarkt, met steeds meer Indiërs, Vietnamezen of Brazilianen die méér geld te besteden zullen hebben.

De metalenmarkt verkeert bovendien in een kwetsbaar soort balans. Momenteel sluiten vraag en aanbod nog relatief goed aan op elkaar, maar juist daardoor kan elke onverwachte gebeurtenis in de wereld het evenwicht ook flink verstoren. Een grote mijn die sluit, politieke instabiliteit in een land met een grondstoffenvoorraad of importtarieven die bruusk worden verhoogd: alles kan een invloed hebben. 

De Chinezen lijken zich hiervan bewust, want volgens meerdere sprekers in Londen leggen ze enorme voorraden aan van klassieke metalen als nikkel. Zo houden ze enerzijds de prijs op peil als die wat dreigt te zakken (bijvoorbeeld door de onrust over Trumps tarieven), en blijven ze tegelijk voorbereid op schaarste en stijgende prijzen.

Volgens Bart Sap van Umicore probeert China niet alleen strategisch dominant te zijn in de handel in zeldzame aardmetalen of lithium (daarin is China al onklopbaar en onmisbaar), maar wel degelijk ook in de sector van de klassieke metalen. "Ik denk dat ze nu bijvoorbeeld ook sterk aanwezig zijn op de markt voor koper en lood, daarin hebben ze hun capaciteit uitgebouwd. Hun doel is toch om die waardeketen meer en meer in handen te krijgen."

Dat China Amerikaanse defensiebedrijven een pad in de korf zet door de export van zeer specifieke zeldzame aardmetalen af te snijden, daar hoeft de gewone consument bij ons nog niet meteen van wakker te liggen. Maar zouden de Chinezen werkelijk het vrij verkeer van aluminium of koper kunnen controleren? Vallen we straks zonder kabels of raamkozijnen? 

Juist omdat we de beschikbaarheid van die metalen al zo lang als vanzelfsprekend zien, lijkt het een rare gedachte. Toch staan koper, nikkel en bauxiet (basiserts voor aluminium) intussen op de EU-lijst van 34 'critical raw materials'.

Grondstoffen belanden op die lijst als ze economisch van vitaal belang zijn én als er een risico bestaat dat de aanvoer ervan ernstig verstoord kan raken. Juist daarom pleit de Europese Commissie ook voor de opstart van nieuwe mijnen en voor investeringen in de verwerking van ertsen  - smelterijen en raffinaderijen.

Richard Holtum van Trafigura was wat dat betreft een dissidente stem in het debat. "Mijnen zijn niet kritiek voor het Westen. Je kan de metalen altijd wel van ergens aanslepen. Verwerking van de metalen is wel kritiek." De grondstoffenhandelaar herhaalde die boodschap met enige nadruk en een tikkeltje provocerend. 

In de wandelgangen van de Londense metaalweek waren er ook relativerende stemmen te horen, tenminste voor de korte termijn. Daarbij gold lithium (cruciaal voor batterijen) als een schoolvoorbeeld van een grondstof die wat te snel en te hoog geboomd had, om de prijs daarna te zien ineenstuiken.

De verwachtingen voor de groei van het elektrische wagenpark werden niet nagekomen, tenminste niet in de VS en in Europa, terwijl groene subsidies of belastingvoordelen intussen ook nog 's werden afgebouwd en het enthousiasme voor de groene transitie zienderogen bekoelde. Daardoor dreigde er overproductie van lithium en kenden de prijzen een terugval. 

Die ontnuchtering en onzekerheid omtrent de groene omslag hebben momenteel een vertragend of afkoelend effect op de metalenmarkt. Ken Hoffman van het bureau Traubenbach houdt overigens rekening met een nog sterkere terugval volgend jaar, wanneer de Amerikaanse economie pas echt de klap zal voelen van Trumps importtarieven.

In zijn voorspelling houdt de consument in de VS in 2026 de knip op de beurs, wat de Amerikaanse verwerkende nijverheid nog op een lager toerental zal doen draaien dan nu al het geval is. De vraag naar metalen in de VS zal dan eveneens krimpen. Kortom: héél krappe aanvoerlijnen lijken nog niet voor morgen. Maar voor overmorgen is er reden tot strategische bezorgdheid.

Mijnen opstarten is een zaak van lange adem en van heel veel riskante investeringen. Daarbij komt nog dat mijnbedrijven   - soms terecht, soms ook niet terecht -  ervan verdacht worden ecologische schade aan te richten. In Europa is het haast onmogelijk om een nieuwe mijn te openen zonder verzet van lokale bewoners en actiegroepen. 

Recyclage van metalen blijft daarom een uiterst belangrijk alternatief voor het delven van ertsen, en ook daar was in Londen aandacht voor. En waarom ook niet? Jaarlijks wordt er tot 100 miljoen ton aan schroot verscheept naar staal- of recyclagebedrijven, van de éne kant van de wereld naar de andere.

Een fascinerende spreker in Londen was Atilla Widnell, die met zijn bedrijf Navigate (in Singapore) met satellieten de beweging van schrootschepen (en ander bulktransport) in real time in de gaten houdt en in kaart brengt.

Daarmee kent hij ook de beschikbaarheid van schroot en de volumes van de voorraden, informatie die hij aan grote klanten kan doorspelen, zodat die de juiste prijs betalen op het juiste ogenblik. Het zegt iets over de omvang en globalisering van de markt. 

Sap hoef je niet te overtuigen van het belang van recyclage van metalen; bij Umicore in Hoboken is het hun corebusiness. "Europa heeft geen of zeer weinig grondstoffen. Recyclage is op termijn de enige manier om onze welvaart te behouden", zegt hij.

"Recyclage is net zoals een bos aanplanten", gaat hij voort. "Iedereen zou graag een bos in zijn achtertuin hebben, maar als we vandaag geen bomen beginnen te planten zullen we straks geen bos hebben. Dat is nu onze oproep aan de Europese instanties: plant die bomen, stimuleer die recyclage, en dan worden we in de toekomst meer onafhankelijk."