De schade die de wereldwijde koraalriffen oplopen door klimaatverandering, is waarschijnlijk onomkeerbaar. Een nieuw belangrijk klimaatrapport stelt immers dat ze hun 'kantelpunt' hebben bereikt. En dat is zorgwekkend, stelt marinebioloog aan de VUB Marc Kochzius, want koraalriffen zijn een wereldwijd belangrijk ecosysteem. "De gevolgen hiervan dringen nog onvoldoende door bij mensen."
Koraalriffen wereldwijd bereiken cruciaal kantelpunt door klimaatopwarming: "Schade niet meer te herstellen"
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Koraalriffen wereldwijd hebben volgens een nieuw klimaatrapport hun kantelpunt bereikt in de klimaatopwarming: met de huidige temperatuur, is herstel van hun klimaatschade niet meer mogelijk.
"Tegen het midden van de eeuw zullen koraalriffen waarschijnlijk niet meer bestaan zoals we ze nu kennen," zegt bioloog Mark Kochzius (VUB).
Koraalriffen zijn echter essentieel voor voedselvoorziening, economie en kustbescherming, maar de gevolgen van hun verdwijnen dringen volgens experts nog onvoldoende door bij mensen.
"Tegen het midden van de eeuw, en zeker tegen het einde ervan, zullen koraalriffen waarschijnlijk niet meer bestaan zoals we ze nu kennen", zegt marinebioloog aan de VUB Marc Kochzius naar aanleiding van een nieuw rapport van Global Tipping Points, dat maandag verscheen.
Die organisatie, een gezaghebbende groep internationale klimaatwetenschappers, onderzoekt zogenoemde 'tipping points' (kantelpunten) in het wereldwijde ecosysteem: het moment waarop de aarde een temperatuur bereikt waardoor een bepaald veranderingsproces waarschijnlijk niet meer terug te draaien is. Denk aan het smelten van de ijskappen of het afsterven van het regenwoud.
De auteurs winden er geen doekjes om: vanaf nu bevindt de toekomst van de wereldwijde koraalriffen zich in "onbekend terrein". De beschadiging van koraalriffen heeft niet alleen verregaande gevolgen voor het zeeleven, maar ook voor de wereldwijde economie.
"En eenmaal je een kantelpunt bereikt, kan je niet meer terug, en is er geen herstel meer mogelijk. De gevolgen hiervan dringen nog onvoldoende door bij mensen", waarschuwt Kochzius.
Belangrijk voor onze voedselvoorziening
Koraalriffen zijn van onschatbaar belang voor de wereldwijde voedselvoorziening. Ze voorzien in voedsel voor naar schatting een half miljard mensen wereldwijd. Daarnaast leveren ze inkomsten uit toerisme die vooral voor kleine eilandstaten cruciaal zijn.
Bovendien zijn ze als 'de bossen van de zee' belangrijk voor onze weerbaarheid tegen andere gevolgen van klimaatverandering, zoals de opslag van CO₂ en het beschermen van kusten voor stormen.
"Beeld je gewoon eens in wat er zou gebeuren als plots het hele Zoniënwoud in een oogopslag verdwijnt. Er wordt minder CO₂ opgenomen, alle dieren verliezen hun habitat, enzovoort. Precies dat gebeurt nu op grote schaal onder het wateroppervlak."
Wat is koraalverbleking?
“Koraal verbleekt voornamelijk door stress, veroorzaakt door opwarmend zeewater”, vertelt Kochzius. “Als de temperatuur stijgt, stoot het koraal de symbiotische algen af die het kleur en energie geven, waardoor het witte koraalskelet zichtbaar wordt. Er spelen ook andere oorzaken, zoals verzuring door een overdaad aan CO₂, of vervuiling door gedumpte meststoffen die via rivieren de oceaan bereiken.”
De stijgende temperatuur van het zeewater is de belangrijkste oorzaak volgens hem. Zodra het water 1° C of meer boven het normale zomerse maximum komt, kan het koraal de algen al afstoten. Meer dan 80 procent van de riffen in meer dan 80 landen lijdt onder extreme oceaantemperaturen.
Sinds januari 2023 worden de riffen getroffen door een wereldwijde verbleking. “En normaal gezien kan koraal zich daarvan herstellen, zij het in een gebalanceerd ecosysteem en met voldoende tijd. Maar aangezien de hittegolven elkaar in sneltempo opvolgen en de koraalriffen zo blijven ontregelen, is dat herstel niet echt meer mogelijk”, legt Kochzius uit. “Net daarom spreken we van een kantelpunt: er is geen weg meer terug.”
Ook andere kantelpunten binnen bereik
Is er dan geen hoop meer? “We moeten realistisch zijn, niet pessimistisch”, vindt Kochzius. Het is volgens hem nog niet te laat om ons best te doen. “Hoe warm we het laten worden en hoe lang dat duurt, is van belang om kantelpunten te voorkomen”, zegt hij.
Toch is Kochzius niet zeker of we vandaag nog in staat zijn genoeg inspanningen te doen. “De huidige wereldwijde klimaatdoelstelling van Parijs draait nog steeds om het vermijden van temperatuurstijgingen boven 1,5 °C”, zegt hij.
“Maar om de koraalriffen te redden mag de verwarming eigenlijk niet veel meer dan 1 graad Celsius bedragen, terwijl we vandaag al om en bij de 1,4 graden Celsius hangen”, gaat hij door. “Met de huidige inspanningen is dat niet realistisch.”
Bovendien stellen de auteurs van het Global Tipping Points-rapport dat ook andere delen van het wereldwijde ecosysteem hun kantelpunt dreigen te bereiken. “En elke fractie van extra graad opwarming verhoogt het risico op verdere kantelpunten”, schrijven ze.
Nog andere problemen met de oceaan
Het afsterven van de koraalriffen ziet Kochzius niet als een op zichzelf staand probleem. “Verschillende zaken gebeuren tegelijkertijd”, benadrukt hij. “Denk aan het nakende stilvallen van de Golfstroom, de toenemende hittegolven in de oceaan en de stijging van de zeespiegel door het smelten van de ijskappen. Het is code rood voor onze oceaan, en dat dringt nog veel te weinig door bij de mensen.”
De oceaan is als het ware de airconditioning van onze planeet. Ze beslaat zo’n 71 procent van het aardoppervlak, maar neemt ongeveer een kwart van de CO₂-uitstoot op en slaat zo’n 90 procent van de extra warmte op. “Maar op een gegeven moment stopt de capaciteit van de oceaan om die warmte op te nemen”, benadrukt Kochzius. “Als we die buffer tegen klimaatopwarming verwaarlozen, zijn de gevolgen enorm.”
De recente inwerkingtreding van het VN-oceaanverdrag ziet Kochzius als een opsteker. Maar de weg is nog lang volgens hem. Dat benadrukken ook de auteurs van het rapport: een multilaterale aanpak schuiven ze naar voren als topprioriteit in de aanloop naar de VN-klimaattop in de Braziliaanse stad Bélem over een paar weken — landen moeten internationaal samenwerken, met gelijke inbreng van het Globale Noorden.
“COP30 in Belém moet worden herinnerd als het moment waarop we ervoor kozen om oplossingen uit alle delen van de wereld – met name het Zuiden – op te schalen tot een wereldwijde golf van vernieuwing”, besluiten ze.
